Për një kohë të gjatë, narrativa politike në Itali ka qenë e polarizuar: gjyqësori i majtë, politika e djathtë e përndjekur. Por rasti i fundit i Milanos dhe më pas ai i Matteo Riccit në Marche e kanë përmbysur këtë mit. Goditja ndaj dy figurave dhe institucioneve të rëndësishme të së majtës po ndodh në prag të zgjedhjeve rajonale dhe në kulmin e një fushate reformuese të qeverisë Meloni.
A kemi të bëjmë me drejtësi të pavarur që nuk kursen askënd? Apo një lojë më të hollë, ku politika e të dyja krahëve fillon të ndjejë se nuk kontrollon më “fuqinë e katërt”?
Italia e sotme: Drejtësia si faktor politik, jo si palë
Sipas analizës së Stefano Follit në La Repubblica, drejtësia italiane nuk është më “e majtë”, por është bërë një strukturë autonome, që funksionon mbi logjikën e kontrollit të vazhdueshëm. Asnjë palë politike nuk është më e mbrojtur. Goditet kushdo, kurdo dhe për çfarëdo, shpesh me pasoja më të mëdha politike sesa ligjore.
Kjo situatë rrezikon të kthejë çdo hetim në armë elektorale, dhe çdo prokurori në sheshbetejë mes fushatash, koalicionesh të brishta dhe krizash identiteti. Më shumë se sa drejtësi, kemi një realitet ku hetimi vlen më shumë se verdikti, sepse efekti i tij është i menjëhershëm në opinionin publik.
Pse kjo analizë ka rëndësi për Shqipërinë?
Sepse skema italiane është shumë e njohur në Shqipëri. Edhe këtu:
1. Hetimet penale ndaj zyrtarëve bëhen në prag zgjedhjesh,
2. Mediat e politizuara i amplifikojnë si verdikte para se gjykatat të flasin,
3. Drejtësia është e perceptuar si “instrument politik” më shumë sesa si institucion i drejtësisë.
Nëse Italia, një demokraci e konsoliduar, po përballet me një krizë të tillë të marrëdhënies politikë-drejtësi, Shqipëria është në rrezik akoma më të madh. Sidomos tani, kur reforma në drejtësi është ende në proces dhe ende nuk ka prodhuar një balancë të besueshme.
Ricci, Conte dhe pasojat për të majtën europiane
Nëse Ricci detyrohet të tërhiqet, kjo do të jetë jo vetëm një humbje për të majtën italiane, por një sinjal për të gjithë spektrin progresist europian: se nëse nuk ndërtosh imunitet politik përballë goditjeve gjyqësore, edhe kur janë të dyshimta, rrëzimi është çështje kohe.
Giuseppe Conte, i vetmi me refleks të shpejtë politik dhe përvojë menaxhimi krizash, pritet të manovrojë për të mos lejuar që Lëvizja 5 Yjet të përfshihet në kolapsin e mundshëm të Partisë Demokratike. Dhe në këtë lojë, ai mund të kërkojë më shumë peshë në koalicion, nëse zgjedhjet në Marche dalin të dëmtuara nga hetimet.
Italia e 2025-s është shembulli më i afërt i një krize të thellë besimi mes pushteteve, ku askush nuk është i sigurt, as e majta, as e djathta. Hetimet nuk janë më mjete të njëanshme, por pasqyra e një shteti ku institucionet veprojnë të pavarura, por shpesh pa transparencë dhe pa kontroll demokratik.
Në Shqipëri, është urgjente të mësohet leksioni: pavarësia e drejtësisë nuk do të thotë paanshmëri automatike, dhe politika nuk duhet të jetë viktimë, por garantuese e drejtësisë së drejtë.
