Përtej dhimbjes së shpërnguljes me dhunë gjatë viteve 1944–1945, tragjedia e popullsisë çame mbart një kapitull tjetër, sa dramatik aq edhe të mbështjellë me mister: fshehjen dhe fatin e pasurive të luajtshme, kryesisht monedhave të arit dhe bizhuterive, që shoqëruan atë eksod biblik.
Familjet çame, që zotëronin një ekonomi të fortë bujqësore e tregtare në trojet e tyre, u gjendën papritur përballë vorbullës së dhunës të ushtruar nga forcat e Napoleon Zervasit. Përballë largimit të detyruar, shpresa se kjo dramë do të ishte e përkohshme i shtyu njerëzit të fshihnin atë që mundnin.
Në shtëpitë e braktisura në Filat, Margëlliç, Paramithi apo Gumenicë, floriri u murua në themelet e banesave, u fsheh në hapësirat e oxhakëve ose u gropos nën rrënjët shekullore të ullinjve dhe në kopshte, shpesh i futur në qypa balte apo enë bakri. Pjesëtarët e familjeve linin shenja dhe harta mendore me shpresën e një rikthimi që për pjesën dërrmuese nuk do të ndodhte kurrë, pasi pronat u plaçkitën ose kaluan në duar të tjera.
Nga ana tjetër, gjatë marshimit në këmbë drejt Konispolit, në çaste rreziku ekstrem, gjatë sulmeve nëpër grykat malore, shumë familje i groposën pasuritë e tyre në anë të rrugëve, duke i lënë peng të dheut.
Me rënien e komunizmit dhe rihapjen e kufijve pas viteve ’90, brezi i ri i pasardhësve, i udhëhequr nga kujtimet e fundit të gjyshërve të tyre, tentoi të kthehej për të kërkuar vendndodhjen e pasurive.
Përpjekjet me detektorë metalesh, shpesh të bëra fshehurazi përfunduan kryesisht në zhgënjime ose mbetën pjesë e legjendave familjare. Në raste të rralla florinjtë u rigjetën.
Sot, ky flori përfaqëson një metaforë të dhimbshme të kujtesës kolektive, një monument i heshtur i asaj çfarë u la pas dhe nuk mundi të kthehej kurrë më.
