Nga Orgen Peci
Drafti i ri i qeverisë për ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale është një ndërhyrje madhore prej 106 nenesh që prek rreth një të pestën e bazës ligjore proceduralo-penale.
Nisma është prezantuar dje nga kryeministri Edi Rama si një “Paketë Garancish Procedurale”.
Gjyqtarë dhe prokurorë, të konsultuar nga DITA shohin tek ajo një përpjekje të kamufluar për të paralizuar hetimet anti-korrupsion ndaj funksionareve të lartë.
I mbajtur në fshehtësi të plotë deri në momentin e prezantimit zyrtar, projektligji i kapi në befasi edhe vetë ushtruesit e drejtësisë. Prokurorë e gjyqtarë të sistemit të posaçëm konfirmojnë se nuk kanë pasur asnjë akses në tekst përpara se ai të shpalosej në konferencën e organizuar dje nga Ministria e Drejtësisë.
Kjo ka ushqyer edhe jashtë sistemit dyshimet se ndërhyrjet nuk burojnë nga nevoja reale e procesit, por nga halli i zyrtarëve që presin të përballen me dyert e drejtësisë.
Në logjikën e tij publike, Ekzekutivi e ka arsyetuar paketën si një produkt të hartuar “me asistencën e akademikëve evropianë dhe Këshillit të Evropës”, me qëllim “vendosjen e ekuilibrit mes fuqisë së shtetit dhe të drejtave të individit”.
Duke iu referuar normave të larta të paraburgimit në vend – ku mbi 60% e të burgosurve janë pa një vendim të formës së prerë – Edi Rama mbrojti filozofinë se “peshorja e drejtësisë ka anuar së tepërmi nga pesha represive”.
Sipas variantit zyrtar, ndryshimet synojnë të vendosin në binarë kushtetues arrestin në burg, duke e ndaluar atë për veprat me dënim nën 5 vjet, si dhe duke detyruar gjyqtarët të bëjnë arsyetime të pavarura nën kërcënimin e masave disiplinore.
Pavarësisht kësaj retorike mbi garancitë e njeriut, leximi i imtësishëm i artikujve të projektligjit zbulon një prapaskenë krejt tjetër, ku goditja kryesore bie mbi kapacitetet hetimore të SPAK-ut dhe Byrosë Kombëtare të Hetimit (BKH):
Mbyllja e “derës digjitale”
Projektligji ndërton pengesa të shumfishta për këqyrjen e telefonave dhe pajisjeve elektronike. Edhe në kushtet e urgjencës apo flagrancës, hetuesit nuk mund të aksesojnë të dhënat pa një autorizim të detajuar paraprak nga gjykata, e cila duhet të përcaktojë paraprakisht profilin, fjalët kyçe dhe periudhën kohore.
Ndërsa krimi i organizuar apo terrorizmi përjashtohen nga disa kufizime, korrupsioni i zyrtarëve është lënë qëllimisht jashtë këtyre përjashtimeve, duke e bërë marrjen e provave digjitale pothuajse të pamundur.
Njoftimi paraprak 5 ditë para
Për zyrtarët e lartë të dyshuar për korrupsion, drafti vendos detyrimin absurd që ata të njoftohen për akuzën dhe të merren në pyetje të paktën 5 ditë përpara se ndaj tyre të merret ndonjë masë sigurimi apo pezullim nga detyra – një hap hapësirë që u jep kohë të mjaftueshme për prishjen e provave ose shmangien e hetimit.
Mekanizmi i “retrodatimit”
Nenet 65 dhe 66 u japin të drejtë të pandehurve t’i kërkojnë gjyqtarit rikthimin e datës së regjistrimit të emrit si i dyshuar në një kohë më të hershme. Kjo bën që afatet e hetimit të digjen prapaveprueshëm dhe provat kyçe të mbledhura gjatë asaj periudhe të shpallen automatikisht të papërdorshme.
Transparenca dhe stepja
Neni 10 i draftit vendos bllokadë edhe mbi raportimin mediatik, duke ndaluar publikimin e akt-akuzave, përgjimeve apo pamjeve të personave në pranga deri në fillimin e gjykimit të themelit, madje duke kërkuar autorizim paraprak gjyqësor edhe për materialet që gazetarët i disponojnë tashmë.
Ajo që bie më shumë në sy është neni 105 i dispozitave kalimtare, i cili detyron gjykatat të rishikojnë kryesisht brenda 60 ditëve të gjitha masat e sigurimit aktive, dhe brenda 3 ditëve ato të arrestit në burg që nuk përputhen me pragjet e reja.
Kjo amnisti proceduriale rrezikon të nxjerrë nga qelitë dhjetëra të hetuar për vepra të rënda korruptive.
Gjithashtu prokurorët përballen me afate me ultranim prej 48 orësh për dhënien e akteve dhe kërcënohen me procedime disiplinore në çdo etapë, një presion i hapur për të stepur organin e akuzës.
Magjistratë të konsultuar nga “Dita” e cilësojnë këtë “reformë të reformës” në drejtësi si një përpjekje administrative për të çarmatosur SPAK-un në kulmin e hetimeve ndaj pushtetit.
Në vend të zgjidhë problemet reale të qytetarëve me vonesat gjyqësore, paketa duket e qepur me porosi për të mbrojtur funksionarët publikë nga përgjegjësia penale, duke e kthyer barazinë para ligjit në një nocion të zbrazët.
DITA
