Të dish se çdo të thoshte të ishe i pasur në të kaluarën do të thotë të bësh më shumë sesa thjesht një krahasim të stilit të jetesës së miliarderëve të ditëve moderne si Elon Musk me Mansa Musa ose Marcus Licinius Crassus.
Kur studion historinë e pasurisë personale, mund të mësosh gjithashtu për historinë e pabarazisë së të ardhurave dhe zhvillimet ekonomike që i lejuan këta individë të klasës së lartë të ndërtonin pasuritë e tyre.
Sipas historianit Peter V. Turchin, i cili mbështetet në modelimin matematikor për të kuptuar shoqëritë e kaluara dhe të tashme, këto zhvillime rezultojnë të jenë ciklike dhe jo lineare, me modele në sistemin financiar global që përsëriten gjatë shekujve.
Me fjalë të tjera, Musa dhe Musk mund të kenë më shumë të përbashkëta nga sa mendoni.
Dhurata varrimi nga viti 1000 para Krishtit
Gërmimet arkeologjike sugjerojnë se grupet primitive të gjuetarëve-mbledhësve ishin më të barabartë mes tyre se qytetërimet komplekse që u shfaqën pas revolucionit bujqësor.
Duke u ndalur në Lindjen e Afërt, studiuesit nga Universiteti Durham zbuluan se shoqëritë u bënë gjithnjë e më të pabarabarta ndërsa kaluan nga periudha neolitike në epokën e hekurit, midis 1200 dhe 900 para Krishtit.
Është e vështirë të dihet saktësisht se si kanë jetuar elitat e kësaj kohe. Por një dritare e vogël vjen nga objektet që ata mbanin pas vdekjes.
Për shembull, njerëzit për të cilët arkeologët dhe historianët përgjithësisht besojnë se kanë qenë elitë të kulturës Hallstatt, e cila ishte e përqendruar kryesisht rreth Austrisë së sotme në vitin 1000 pes, nganjëherë varroseshin me mallra luksoze, si enë bronzi të ndërlikuara, qeramikë greke dhe mëndafsh të importuara nga Lindja.
Në Kretën e lashtë, gratë e pasura varroseshin me parfume të çmuara dhe bizhuteri prej bronzi ose argjendi, ndërsa burrat e tyre varroseshin me shpata dhe maja shtiza, thesare që vetëm disa të zgjedhur mund t’i kishin përballuar në jetë, e lëre më vdekjen.
Pasuritë romake rreth vitit 1 pas Krishtit
Qyteti i Pompeit, i cili u ruajt jashtëzakonisht mirë nën një shtresë të trashë hiri të prodhuar nga shpërthimi i malit Vezuvius në vitin 79 pas Krishtit, ofron një dritare të qartë se çdo të thoshte të ishe i pasur gjatë fundit të mijëvjeçarit.
Edhe një herë, analiza e të dhënave të vendeve arkeologjike rreth vullkanit tregon se pabarazia sociale u rrit me kalimin e kohës teksa Perandoria Romake behëj më e avancuar teknologjikisht.
Nëse do të ishit një Pompeian i pasur, nuk do të jetonit në një shtëpi, por në një domus. Domusi mesatar kishte një sipërfaqe prej 3000 metrash katrorë. Ato zakonisht përfshinin një atrium, dhoma gjumi të shumta dhe dhoma ndenjeje, dhoma për shërbëtorët (pasuria në Romë shfaqej kryesisht nëpërmjet numrit të shërbëtorëve), studime dhe një kopsht të zbukuruar me lule, afreske dhe skulptura. Dhe toka bujqësore, shumë tokë bujqësore.
Një nga shenjat më të dukshme që mund të ishit pjesë e elitës së Pompeit ishte të pasurit e ujit të rrjedhshëm në shtëpi, dhe ndonjëherë edhe një pishinë të vogël.
Edhe pse Pompei pati një sistem të gjerë hidraulik për rreth 100 vjet përpara se mali Vezuv të shkatërronte qytetin, shumica e qytetarëve mund të siguronin ujë të rrjedhshëm vetëm përmes burimeve publike.
Feudalët e vitit 1000 pas Krishtit
Për sa i përket pasurisë, ajo ka ndryshuar aq shumë midis viteve 1 dhe 1000 pas Krishtit, sa ka ndryshuar midis viteve 1000 para Krishtit dhe 1 pas Krishtit.
Perandoria e Shenjtë Romake ishte vendosur zyrtarisht si fuqia dominuese në Evropë, duke mbajtur trashëgiminë e Romës së lashtë. Perandoria e Shenjtë Romake ishte një shoqëri feudale ku shtëpitë fisnike merrnin tokë nga perandori në këmbim të pagesës së taksave dhe ofrimit të shërbimeve ushtarake. Dhe ndërsa ata gëzonin lukse si akses në ushqim të mirë, arte të bukura dhe kështjella e pallate luksoze, me shumë mundësi atyre u duhej të luanin edhe role administrative ose të tjera politike në kishë.
Kthehemi në të tashmen
Që në fillim në studimin e tij historik të pasurisë dhe pabarazisë, Turchin vëren se ndryshimi socio-ekonomik nuk nxitet nga faktorë thjesht ekonomikë.
Kultura gjithashtu mund të lëvizë tregjet, shpesh në drejtime të palogjikshme. Tendenca unike kapitaliste për ta parë suksesin financiar një pasqyrim të meritës dhe jo të rrethanave, për shembull, ka ndërtuar një kulturë të famshme rreth biznesmenëve që nuk ekzistonte në të kaluarën.
Kur pranojmë korrelacionin midis pabarazisë së të ardhurave dhe pjesëmarrjes në tregun e punës, zbulojmë se hendeku i pasurisë në vendet perëndimore u ul ndjeshëm pas Luftës së Dytë Botërore, duke arritur një nivel që nuk ishte parë që para Luftës Civile Amerikane, hendeku filloi të rritet përsëri drejt fundi i shekullit të 20-të, dhe vazhdon të rritet edhe sot e kësaj dite, duke e afruar Muskun me Musain.
j.l./ dita
