Nga Migena Aleksi
Bashkimi Europian po përgatitet për zgjerimin më të madh të viteve të ardhshme, por vendet e reja nuk do të jenë ende anëtarë të plotë pa kaluar 15 vite të tjerë provë. Një prej propozimeve i mundëson secilit prej vendeve anëtare pezullimin e të drejtave të një anëtari të ri
Komisioni Europian ka propozuar një paketë të re reformash për zgjerimin, ku një prej elementeve më të forta është krijimi i mekanizmave të posaçëm pas anëtarësimit, për vendet e reja. Masat shkojnë deri te pezullimi i të drejtës së votës.
Euronews e ka përmbledhur propozimin me një formulim shumë më të drejtpërdrejtë. Anëtarët e rinj mund të përballen me një periudhë 15-vjeçare prove. Reuters konfirmon se një prej propozimeve u mundëson secilit prej vendeve anëtare pezullimin e të drejtave të një anëtari të ri, përfshirë të drejtën e votës, nëse ai “largohet nga vlerat dhe rregullat e Unionit”.
Kjo do të thotë se Shqipëria apo vendet e tjera kandidate nëse hyjnë në BE, nuk do të hyjnë të drejtat e anëtarëve të tjerë për një dekadë e gjysëm.
Komisioneri europian për Zgjerimin, Marta Kos, e ka lidhur drejtpërdrejt reformën me mësimet e nxjerra nga përvoja e Hungarisë. Sipas saj, mekanizmi ekzistues i nenit 7 të Traktatit të BE-së është shumë i ngadaltë dhe nuk ka funksionuar gjithmonë në mënyrën që Brukseli do të kishte dashur.
Sidoqoftë, me apo pa përvojën hungareze, deri tani, logjika ka qenë “plotëso kushtet përpara anëtarësimit”. Tani kjo nuk mjafton.
Çfarë mund të humbasë një anëtar i ri?
Në rastet më të rënda, mekanizmi i ri mund të përdoret për të kufizuar ose pezulluar të drejtën e votës në institucionet europiane. Paralelisht, BE-ja ka tashmë mekanizma për kushtëzimin e fondeve. Pra, instrumentet që po ndërtohen prekin edhe paratë, vendimmarrjen dhe peshën politike të një shteti brenda Unionit.
Komisioni kërkon gjithashtu që traktatet e ardhshme të anëtarësimit të përmbajnë masa të tjera mbrojtëse në fusha si ekonomia, tregu i brendshëm dhe drejtësia. Këto masa ekzistojnë në forma të ndryshme edhe në zgjerimet e mëparshme, por Brukseli tani kërkon që periudha dhe fuqia e tyre të zgjerohet.
Për Shqipërinë, kjo lëvizje ka rëndësi të drejtpërdrejtë. Në maj, BE konfirmoi se Shqipëria kishte përmbushur në përgjithësi standardet e ndërmjetme për Cluster 1 – Fundamentals, që përfshin institucionet demokratike, administratën publike, shtetin e së drejtës dhe kriteret ekonomike. Në korrik, Shqipëria mbylli përkohësisht tre kapituj të parë: shkencën dhe kërkimin, arsimin dhe kulturën, si dhe marrëdhëniet e jashtme.
Komisioni Europian e rendit Shqipërinë, së bashku me Malin e Zi, Moldavinë dhe Ukrainën, ndër vendet që janë në fokus të valës së ardhshme të zgjerimit. Për këto vende Komisioni planifikon edhe udhërrëfyes të posaçëm në kuadër të paketës së vitit 2026, nëse ruhet ritmi i reformave.
Kjo do të thotë se debati i ri europian prek drejtpërdrejt mënyrën se si Shqipëria duhet ta konceptojë anëtarësimin. Nuk mjafton më të kalosh provimin e hyrjes. Për 15 vjet do jesh me “rrip sigurie”.
Propozimi i Komisionit Europian nuk është ende rregull i BE-së. Komisioni u ka bërë thirrje Parlamentit Europian dhe Këshillit të avancojnë diskutimet dhe përgatitjet institucionale. Pra, formulimet dhe mekanizmat përfundimtarë mund të ndryshojnë gjatë procesit të miratimit.
DITA – Burimet kryesore të verifikimit: Komisioni Europian, Reuters dhe Euronews.
