Nga Kastriot Dervishi
Një kryengritje e 1948 ka qenë objekt studimi i Uran Butkës e Sadik Bejkos. Kryengritja që njihet si e Zhapokikës, për shkak të emrit të fshatit ku u zhvillua, është lëvizja më e njohur e kësaj kohe e ndodhur në Jug të Shqipërisë.
Zhapokika është një fshat në Tepelenë. Marrja e tokës, bagëtisë etj., i kishin bërë fshatarët e zonës shumë të pakënaqur. Xhemal Brahimi, ishte një ndër të dënuarit e Lëvizjes. Ai ishte aktivizuar në Luftën Antifashiste, në radhët e “Ballit Kombëtar”.
Ai mbante kontakte me fshatrat e Tepelenës, si Zhapokika, Luftinja, Kamçishti, Salaria, Plashniku, Levani, Gllava, etj. Agjitacioni që zhvillonte Xhemali me fshatarët, kishte të bënte me gjendjen e keqe të tyre, se antikomunistët përkraheshin jashtë vendit, se anglo-amerikanët do ndërhynin, etj.
Krijimi i çetës antikomuniste
Në përpjekjen e tij, Xhemali u mbështet nga ish-xhandari Bajram Ahmetaj, ish-funksionari në fshat, Mehmet Yzeiri, polici Salo Kalo, bujqit Sefer Yzeiri e Safet Kamberi, ish-majori Sulo Zaimi, etj.
Lëvizja kishte lidhje me zonat Mallakastër, Gjirokastër e Berat. Arritën të bëjnë rreth 25 persona të armatosur. Më 20 shtator 1948, u formua çeta “Baba Shefqet”, për nder të një kleriku bektashi të pushkatuar më 14 janar 1948. Flamuri i çetës ishte flamuri kombëtar pa yll.
Pjesëtarët e çetës ishin betuar se nuk do të tradhtonin. Më 28 shtator 1948, u zgjodh me votim, komanda e çetës:
-Baram Ahmetaj – komandant
-Mehmet Yzeiri – nënkomandant
-Salo Kaso – anëtar shtabi
-Sefer Yzeri – kryetar i skuadrës së atentatorëve
Çeta i caktoi si detyrë vetes, të lidhej me grupet e tjera antikomuniste, derisa në Shqipëri të krijohej një qeveri nacionaliste demokratike. Shumica e anëtarëve të çetës, ishin nga Zhapokika e Luftinja. Çeta, duke e konsideruar veten edhe si grup politik, zhvilloi disa mbledhje. Të parën e bëri në vendin e quajtur Ledhi i Madh, mbledhjen e dytë, në malin e Zhapokikës dhe tjetra, në Kamçist.
Formacioni erdhi në rritje. Ndikonte këtu fakti, se veprimtaria zhvillohej në zona malore dhe se regjimi nuk mund ta besonte se pikërisht në Tepelenë, mund të kishte probleme të mëdha, me rrëzimin e tij.
Kur shkojnë të arrestojë Gani Kodhelin (i ftuar më parë nga çeta, për t’u bashkuar me të, por që ky nuk kishte pranuar) çeta qëllon mbi policinë dhe Ganiu kësaj here i bashkohet çetës.
Më 2 tetor 1948, çeta sulmoi Forcat e Ndjekjes, pasi këta kishin ndaluar tre antikomunistë. Forcat qeveritare u tërhoqën pas këtij sulmi të çetës. Por ato ishin vënë tashmë në ndjekje. Pasi çau rrethimin në Plashnik e Molisht, çeta mori drejtimin e Beratit, por u godit në Gllavë më 8 tetor 1948. U vranë dy vetë nga forcat qeveritare, kurse nga çeta, u vranë Mehmet Yzeiri dhe Salo Kaso.
Kjo ishte edhe goditja më e rëndë për çetën. Disa u dorëzuan, të tjerë u arrestuan e të tjerë akoma u arratisën. Shaqo Limja dhe Sefer Yzeri, qëndruan më gjatë. Bajram Ahmetaj u arrestua në janar 1949.
Në vendimin e gjyqit, data e arrestimit të tij është lënë fillimisht bosh, por pastaj plotësohet data 4.1.1949. Sefer Yzeiri, shprehej: “Kisha pakënaqësi ndaj pushtetit dhe kam biseduar me Safet Kamberin dhe Xhemal Brahimin, të cilët më folën kundër pushtetit, se ky pushtet na mori tokën, na mori pasurinë dhe na la në të keq. Kemi bërë tre mbledhje, ku foli Xhemal Brahimi. Njerëzit erdhën vullnetarisht. Në Gllavë na rrethuan ushtria. Unë kam dalë nga rrethimi.
Procesi gjyqësor
Fillimisht u zhvillua gjyqi në Gjykatën Ushtarake të Gjirokastrës. Një trupë gjykuese e përbërë prej Llazi Polenës, Arqile Toskës dhe Hamit Bilbilit, duke pasur pranë prokurorin Mustafa Beqo, ka dhënë vendimin nr.24, datë 14.5.1949.
Në bazë të pretencë së prokurorit, ata akuzoheshin se në shtator – tetor 1948: “Kanë formuar bandë të armatosur, për të rrëzuar pushtetin popullor, kanë marrë pjesë në luftime kundër forcave të qeveritare, kanë vrarë dy policë dhe shefin e seksionit të Sigurimit, Xhezo Makashi dhe se kishin lidhur e dashur të vrisnin dy fshatarë”.
Mbi bazën e një gjykimi të shpejtë, gjykata vendoste dënimet:
1 – Bajram Ahmetaj, vjeç 59, arrestuar më 4.1.1949, me vdekje.
2 – Sefer Yzeri, vjeç 39, arrestuar më 10.10.1949, me vdekje.
3 – Shaqo Muçoderraj, vjeç 29, arrestuar më 16.10.1948, me 20 vjet burg.
4 – Xhemal Asllani, vjeç 21, arrestuar më 5.10.1948, me 15 vjet burg.
5 – Xhemal Begaj, vjeç 35, arrestuar më 10.10.1948, me 12 vjet burg.
6 – Mete Didi, vjeç 36, arrestuar më 19.10.1948, me 15 vjet burg.
7 – Balil Veliu, vjeç 39, arrestuar më 10.10.1948, me 15 vjet burg.
8 – Xhelal Begaj, vjeç 35, arrestuar më 10.10.1948, me 12 vjet burg.
9 – Gani Kodheli, vjeç 36, arrestuar më 16.10.1948, me 12 vjet burg.
10 – Mehmet Muçoderraj, vjeç 21, arrestuar më 5.10.1948, me 12 vjet burg.
11 – Hajri Mahmutaj, vjeç 39, arrestuar më 10.10.1948, me 12 vjet burg.
12 – Selfo Xhemali, vjeç 49, arrestuar më 16.10.1948, me 4 vjet burg.
13 – Beg Veizi, vjeç 49, arrestuar më 5.10.1948, me 4 vjet burg.
14 – Nuredin Rrodhaj, vjeç 29, arrestuar më 5.10.1948, me 4 vjet burg.
15 – Hajredin Alushi, vjeç 33, arrestuar më 16.10.1948, me 4 vjet burg.
16 – Mehmet Kalemaj, vjeç 49, arrestuar më 16.10.1948, me 4 vjet burg.
17 – Teme Pajo, vjeç 49, arrestuar më 5.10.1948, me 3 vjet burg.
18 – Shefqet Didi, vjeç 19, arrestuar më 16.10.1948, me 3 vjet burg.
19 – Seit Çaushaj, vjeç 34, arrestuar më 10.10.1948, me 3 vjet burg.
20 – Jashar Canaj, vjeç 44, arrestuar më 10.10.1948, me 3 vjet burg.
21 – Maliq Didi, vjeç 57, arrestuar më 5.10.1948, me 2 vjet burg.
22 – Demo Aliu, vjeç 45, arrestuar më 5.10.1948, me 2 vjet burg.
23 – Riza Çaushi, vjeç 49, arrestuar më 10.10.1948, me 2 vjet burg.
24 – Mufit Islami, vjeç 29, arrestuar më 5.10.1948, me 2 vjet burg.
25 – Adem Memaj, vjeç 21, arrestuar më 10.10.1948, me 12 vjet burg.
Për të gjithë të pandehurit, urdhërohej vuajtja e dënimit me punë të detyruar, konfiskimin e pasurisë si dhe u hiqej përkohësisht e drejta e zgjedhjes. Dënimet sipas prokurorit, mbështeteshin në ligjin nr.372, datë 12.12.1946; “Mbi fajet penale kontra popullit dhe shtetit”.
Ky vendim përgjithësisht (për dënimet me heqje lirie), u la në fuqi nga Gjykata e Lartë Ushtarake, e përbërë prej Bilbil Klosit, Sotir Spiros dhe Nonda Papulit, duke pasur pranë prokurorin ushtarak, Bexhet Mema, me vendimin nr.77, datë 6.7.1949.
Por menjëherë pas vendimit, kryetari Bilbil Klosi, i shkruan më 8.7.1949 Presidiumit të Kuvendit Popullor, për çështjen e faljes ose jo të 7 të dënuarve me vdekje. Në këtë letër, Klosi shprehej se; të dënuarit të dytë të procesit të Zhapokikës, mund t’i falej jeta. Kështu duhet të ketë ndodhur, pasi nuk rezulton që i dënuari i dytë, të jetë pushkatuar.
Ekzekutimi me vdekje
Më 21.7.1949, është kryer ekzekutimi i dënimit me vdekje të të dënuarit Bajram Kamber Ahmetaj. Ai thotë: “Për toger Xhezo Makashin, dëgjova rojet e burgut të thoshin, e vrau kush e vrau, u mbeti këtyre”. Bajrami kërkonte që pushteti të mos hakmerrej mbi fëmijët e tyre, që kufomën e tij, mund t’ia çonin familjes, etj. Në fund ai e mbylli jetën, me fjalët’ “Rroftë Shqipëria”.
I larguari dhe dëshmori
Drejtuesi kryesor i Lëvizjes së Zhapokikës, Xhemal Brahimi, mundi të arratisej nga Shqipëria, fillimisht në Greqi e më pas në SHBA-ës. Ai vinte shumë herë pranë kufijve të Shqipërisë, pa mundur të realizojë ëndrrën, rrëzimin e regjimit komunist!
Ndërsa shefi i Sigurimit të Tepelenës, Xhezo Makashi (1920-1948) me vendimin nr.65, datë 2.10.1971, u shpall “Dëshmor i Atdheut”.
