Paraja dhe dinjiteti

Midis të gjitha nocioneve morale që përcaktojnë qenien tonë, dinjiteti është ndoshta më i keqkuptuari. Çfarë është në të vërtetë dinjiteti? A lidhet ai me paranë dhe kamjen?

Përgjigja më e shkurtër është JO. Paraja blen luksin, blen autoritetin formal, por nuk prodhon dot asnjë gram dinjitet. Dinjiteti është pëlhurë e brendshme shpirtërore, nuk është zotërim material. Nëse ka një fushë që e ka zbërthyer këtë të vërtetë me saktësi të lartë, ajo është letërsia e madhe botërore. Penat më të ndritura të njerëzimit kanë treguar se dinjiteti nuk lind nga pasuria. Madje shkëlqen më fort pikërisht aty ku mjerimi material është më i egër.

Në historinë e letërsisë, Fyodor Dostoevsky konsiderohet gjerësisht si shkrimtari që e ka eksploruar këtë temë në mënyrën më të thellë dhe obsesive. Në veprat e tij Krim e Ndëshkim, Vëllezërit Karamazov, Shënime nga nëntoka apo Të fyer e të Poshtëruar  Dostojevski ndriçon një të vërtetë që e kemi harruar. Dinjiteti njerëzor mbetet i paprekshëm dhe kërkon të shprehet, edhe te njerëzit më të varfër, më të degraduar apo më të harruar nga shoqëria. Ky kërkim për dinjitet, pavarësisht vuajtjes apo gabimeve morale, është boshti i gjithë krijimtarisë së tij.

​Edhe Victor Hugo, përmes kryeveprës Të Mjerët, mbrojti dinjitetin e klasave më të shkelura dhe tregoi mundësinë e shpëtimit moral të njeriut. Jean Valjean-i i Hugoit provon se kur shoqëria të zhvesh nga çdo gjë, nga paraja, nga liria, ngavemri, dinjiteti mund të rindërtohet nga e para përmes moralit dhe përmes sakrificës.

Në shekullin e XX, bota u përball me absurditetin e ekzistencës dhe luftërave. Në këtë kohë Albert Camus e zhvendosi dinjitetin te qëndresa. Nëpërmjet filozofisë së tij (I Huaji, Murtaja), ai na thotë se revolta e njeriut kundër padrejtësisë dhe kuptimi që kjo i jep jetës janë forma më e lartë e dinjitetit. Për Camus, dinjiteti është aftësi për të qëndruar drejt në një botë të padrejtë.

Regjimet (dhe këtu nuk është fjala vetëm për diktaturat) përpiqen ta zhveshin individin nga dinjiteti ose ta çojnë atë drejt pasivitetit apo nënshtrimit. Bërthama e brendshme e njeriut duhet të gjejë rrugë për të rezistuar.
​
​Sot në Shqipëri flasim shumë për paranë. Paraja është mjet, ajo mund ta mbulojë varfërinë materiale, por ajo shpërfaq një varfëri edhe më të madhe morale kur kthehet në qëllim, kur fitohet me vjedhje apo përdoret për të heshtur e për të poshtëruar të tjerët.

Mund të flasim shumë për dinjitetin, dhe ruajtjen e një bërthame të pastër morale në çdo rrethanë, por brenda hapësirës së kësaj rubrike dhe në përgjigje të letrës suaj, mund të them me bindje të plotë jetësore se pasuria shkon e vjen, dinjitetin po e humbe, nuk e blen dot më asnjë pasuri e kësaj bote.

Ditë të mbarë, Adrian Thano

Publikuar në faqen 2 të versionit print të gazetës në rubrikën e letrave të lexuesve