Fjalët e tij si valët e detit

Me rastin e 109 vjetorit të lindjes së Petro Markos

ILMI S.QAZIMI

E begatë vjeshta me rrush, arrë mollë e të tjera. E begatë edhe biseda e Petro Markos me drejtorin e shkollës Rexhep A.Meta, me kryetarin e kooperativës bujqësore Qemal M. Alimeri, me një grup fshatarësh midis tyre edhe brigadieri i brigadës së dytë… Me mësuesit dhe mësueset,  e sidomos me ish- nxënësin e vet, virtuozin Ali I. Bego, me arsimtaren Panorea Jani, i madhi Petro bisedoi më gjatë. Ajo ishte nga Gjirokastra e qe caktuar të jepte mësim në Çepan. I qetë, i heshtur madhërisht në fytyrën e tij të skalitur me copëra shkëmbejsh bregdeti, me cigaren që valëzonte shtëllunga   tymi midis kaçurelave  unikale dhe ajrit të pastër të Çepanit, – ai dëgjonte, pyeste dhe shënonte… Sytë e tij dukej sikur thoshin : Sa i gjerë  e i thellë është shpirti i këtyre njerëzve që punojnë e jetojnë në këto gryka e thellina për emancipimin e shoqërisë, për shkollim, civilizim, qytetërim! Sa madhështor është populli im!

Bashkëfolësit e asaj dite me shkrimtarin e zemrave, tregojnë një detaj: “Ishim ulur dhe po bisedonim te klubi i fshatit. Nga larg po afrohej një burrë i gjatë me një trup të drejtë, pamje dhe ecje të veçantë. Kishte mbathur këpucë, veshur kishte një kapotë të hollë e të gjatë bojë gri, mbante një kapele të lehtë me strehë dhe  një shkop  në dorën e djathtë. Petroja, mes tymit të cigares,  sa e pa, tha: “Ky burrë, për nga trupi që ka, mënyra se si çapitet dhe pamja e tij, me siguri do të ketë punuar ushtarak ose xhandar diku…!”

Ne që e njihnim atë që po afrohej, u habitëm nga përcaktimi i përpiktë që bëri miku i rrallë Petro Marko. I kish rënë në të! Ai që po afrohej ishte veterani fisnik Abdurrahman I. Dume, ish-ushtar i kohës së xhonturqve, trim i çartur që ishte arratisur me tetëdhjetë shokë nga ishulli i Qipros e kish ardhur në vendlindje…;  që kish qenë komandant poste xhandarmërie  edhe në Krumë, edhe në Himarë, edhe në Leskovik…; ish-partizan   në grupin e tretë”…

“E ku ngopeshim dot ne duke biseduar me Petro Markon”!?- shprehet thjeshtë e me çiltërsi ish-mësuesi i shkollës së asaj kohe Taip Çela. Të tërë që e takuan Petron atë ditë, kanë ndjerë se prej trupit, zemrës e mendjes së tij rrezatohej një besim i papërshkrueshëm  ndaj  mirësisë, jetës, atdhetarisë dhe universit njerëzor. Fytyra e shkrimtarit , njëherazi edhe gazetar, kishte një lloj tejpamjeje shpirtërore të veçantë.Ajo sikur donte të rrëfente vuajtjet e tij epike që jo pak herë e kishin shpënë në dyert e vdekjes… Ishte një fytyrë që të jepte përshtypjen se ai kurrë nuk do t’i nënshtrohej askujt; se do të përballej dhe do të  fitonte mbi kohërat…

Petro Marko qëndroi në Çepan vetëm një mesditë. Në vend të një fotoje të fiksuar nga aparati fotografik që nuk u ndodh kund në ato çaste, në truallin dhe qiellin e Çepanit kanë mbetur sytë oqeanikë të Petro Markos.Mbetën pesha dhe aroma e fjalëve të tij frymëzuese si valët e  detit. Ai takim dhe ata sy  mbollën dëshirën dhe etjen për të lexuar veprat e tij të mëdha “Hasta la Vista”, “Qyteti i fundit”, “Nata e Ustikës”, “Intervistë me vetveten”…Ato janë  pëlqyer aq shumë sa që emra të personazheve të romaneve të Petros u janë vënë  edhe fëmijëve çepanllinj të cilët do të lindnin më vonë nëpër vite,siç qe Anita…

Ka qenë tetori i vitit 1968…