Nga Rrezon Pllana
Në mbrëmjen e së dielës, sheshi “Skënderbeu” në Gjakovë u shndërrua në skenën e një prej momenteve më prekëse dhe simbolike të kujtesës sonë kolektive. Përmes protestës “Jo në emrin tim”, ajo që tërhoqi vëmendjen e të gjithëve ishte një tryezë e shtruar në mes të sheshit.
Aty qëndronte nëna Ferdonije Qerkezi, e cila solli me vete traditën dhe dhimbjen e saj të përditshme: një tavolinë me pjata ushqimi të përgatitura për burrin e saj, Halimin, dhe katër djemtë e tyre, Artanin, Armendin, Ardianin dhe Edmondin.
Historia e familjes Qerkezi është një nga dëshmitë më rrëqethëse të krimit të luftës në Kosovë.
Më 27 mars 1999, vetëm tri ditë pas nisjes së bombardimeve të NATO-s, forcat policore dhe ushtarake serbe mësynë në shtëpinë e tyre në Gjakovë. Me arsyetimin e rremë të një kontrolli rutine për refugjatë, policët u rikthyen pak më vonë të maskuar dhe rrëmbyen me forcë të gjashtë burrat që ndodheshin në shtëpi (përfshirë edhe mysafirë të pranishëm).
Që nga ajo ditë, për nënë Ferdonijen nisi një kalvar i gjatë pritjeje. Shtëpia e saj u kthye gradualisht në një shtëpi-muze, ku çdo objekt, rrobë e pjatë mbeti në vendin e vet, si një monument i gjallë i mungesës.
Në vitin 2005, trupat e dy djemve të saj të mëdhenj, Artanit (i cili ishte 25 vjeç kur u mor) dhe Halimit, u gjetën në varrezën masive në Batajnicë, afër Beogradit, dhe u riatdhesuan në Kosovë.
Bashkëshorti Halimi dhe dy djemtë e tjerë më të rinj (ndër ta Edmondi, i cili ishte vetëm 14 vjeç kur u rrëmbye) mbetën për vite me radhë në listën e personave të zhdukur.
Pavarësisht konfirmimit të dhimbshëm për humbjen e tyre, Nëna Ferdonije ka vazhduar për dekada të tëra të mbajë shtëpinë gati për ta, duke shtruar tryezën çdo ditë me pjata e ushqim si një zakon që refuzon të pranojë harresën.
Duke e nxjerrë këtë tryezë nga dhoma e saj e vetmisë dhe duke e vendosur në mes të sheshit publik, Ferdonije Qerkezi e shndërroi dhimbjen vetjake në një mesazh kombëtar. Pjatat e zbrazëta në tryezën e saj përfaqësojnë jo vetëm pesë anëtarët e familjes Qerkezi, por më shumë se 1,600 persona që vazhdojnë të mbeten ende të zhdukur nga lufta e vitit 1999.
Prania e saj në protestë shërbeu si një kujtesë e fuqishme se çmimi i lirisë së Kosovës mban emrin e familjeve të shkatërruara dhe se drejtësia nuk mund të vendoset duke harruar viktimat e agresionit.
Nga Gjakova posaçërisht për Ditën
