Nga Adrian Thano
Para se të fitonim pavarësinë, fituam diçka po aq të rëndësishme: aftësinë për të folur dhe shkruar si komb. Në histori kjo mbetet një provë e fortë se gjuha, më shumë se çdo institucion tjetër, ka fuqinë të jetë atdheu i parë i një populli
Kur flasim për shtetin shqiptar, zakonisht mendojmë për 28 Nëntorin 1912, shpalljen e pavarësisë, flamurin në Vlorë dhe aktin politik të daljes nga Perandoria Osmane. Por nëse kthehemi pas, e kuptojmë se shteti shqiptar, në kuptimin thelbësor të fjalës, kishte nisur të ndërtohej shumë më herët.
Institucioni i parë i vërtetë që krijuan shqiptarët nuk ishte qeveria, ushtria apo administrata: ishte gjuha. Kongresi i Manastirit i vitit 1908 ishte më shumë se një mbledhje intelektualësh. Në mungesë të një shteti, Kongresi funksionoi si parlamenti i parë kombëtar. Delegatë nga të gjitha trevat shqiptare, nga Shkodra në Korçë, nga Janina në Kosovë, nga diaspora në Bukuresht, Sofje e Stamboll, u ulën në të njëjtën tryezë për të marrë një vendim që do të formësonte fatin e kombit: unifikimin e alfabetit.
Ky vendim nuk ishte teknik. Ishte politik në kuptimin më të pastër. Duke zgjedhur një alfabet të vetëm, shqiptarët krijuan një hapësirë të përbashkët komunikimi ku shkolla, shtypi, librat, mësuesit dhe patriotët mund të flisnin të njëjtën gjuhë të shkruar. Në një kohë kur nuk kishin institucione shtetërore, kjo gjuhë u bë institucioni që i përfaqësonte të gjithë.
Ajo ishte “administrata” që bashkërendonte mendimin kombëtar, “kushtetuta” që i dha formë identitetit. Për herë të parë në histori, shqiptarët kishin një mekanizëm të përbashkët me të cilin mund të organizonin ekzistencën e tyre kolektive. Çdo shkronjë e alfabetit të Manastirit ishte një tullë në themelin e një ndërtese që ende nuk ekzistonte fizikisht: shteti shqiptar.
Vendimi për alfabetin latin i çliroi shqiptarët edhe nga ndarjet fetare dhe ndikimet e huaja që deri atëherë përcaktonin shkrimin: disa përdornin alfabet arab, disa grek, disa latin. Me Kongresin, gjuha mori sovranitet. Është e rrallë në histori që një komb të arrijë më parë sovranitet kulturor sesa sovranitet politik, por kjo është ajo që ndodhi te shqiptarët.
Pas 1908-s, shtypi shqip u shpërnda kudo, shkollat shqipe u hapën me ritëm, diaspora u organizua, patriotët ndërkombëtarë gjetën një bosht të përbashkët. Në thelb, Shqipëria nisi të ekzistonte si realitet kulturor katër vjet para se të njihej si realitet politik. Kjo është arsyeja pse shumë studiues thonë se pavarësia e 1912-s ishte e mundur vetëm sepse alfabeti kishte bërë punën e tij më parë: kishte krijuar shqiptarët si bashkësi të vetëdijshme.
Prandaj mund të thuhet me plot gojën: gjuha ishte shteti i parë i shqiptarëve. Ajo i dha kombit identitet, drejtim, kohezion dhe një truall shpirtëror ku mund të ngrihej më pas shteti fizik. Pa alfabetin e Manastirit, Shqipëria e 1912-s do të kishte qenë shumë më e brishtë, madje ndoshta as nuk do të kishte ardhur në atë formë.
E fituam aftësinë për të folur dhe shkruar si komb, para se të fitonim pavarësinë. Në histori kjo mbetet një nga provat më të forta se gjuha, më shumë se çdo institucion tjetër, ka fuqinë të jetë atdheu i parë i një populli.
Në rreth 3 dekada demokraci hibride, pyetjet që lindin janë: Pse përballemi akoma me të njëjta probleme? Pse korrupsioni në vend që të zvogëlohej është shumëfishuar? Pse një pjesë e madhe e medieve e kanë humbur misionin e tyre dhe janë kthyer thjesht në shpk interesi? Pse rinia është shpopulluar? Pse nuk arritëm të ndërtojmë një të ardhme më të mirë në Shqipëri, ku të ketë merotokraci dhe drejtësi sociale? Mos vallë janë pak 35 vite? A është faji vetëm i politikanëve të papërgjegjshëm që kanë drejtuar qeveritë këto tre dekada, apo ata janë pasqyrë e këtij populli?
Çdo shoqëri e pjekur ka një “busull morale dhe intelektuale” që e udhëheq drejt arsyes, lirisë dhe përgjegjësisë. Kjo busull krijohet nga elitat e mendimit – filozofë, shkrimtarë, juristë, historianë e artistë, të cilët përmes debatit dhe reflektimit mbajnë gjallë ndërgjegjen publike. Në shoqëritë perëndimore ky proces është ndërtuar përmes shekujsh vetëkritikë, konflikte mendimesh dhe përballje me të vërtetat historike.
E ardhmja e çdo vendi varet nga një pyetje e thjeshtë, por e thellë: a ka ai forcën të ndërtojë një busull morale? Jo një busull të imponuar, por një që buron nga reflektimi, vetëkritika dhe kultura e mendimit të lirë. Sepse pa të, shoqëria mund të ketë pasuri, mund të ketë institucione, mund të ketë projekte, por nuk ka shpirt. Dhe një vend pa shpirt, edhe kur ecën përpara, nuk di nga shkon.
Në shoqëri të papjekura, kjo busull humbet. Elitat heshtin ose përshtaten, mediet vetëçensurohen ose bëhen megafonë propagande, mendimi kthehet në justifikim, arti në biznes, vlerat në relativizëm. Në vend të intelektualit që sfidon, krijohet figura e njeriut “fleksibël” që i shërben interesit të çastit. Historia përjetohet si mit, jo si reflektim; e vërteta si dekor, jo si përgjegjësi.
Në këtë klimë, shoqëria humbet aftësinë për vetëkritikë dhe për të ndërtuar një ndërgjegje të qëndrueshme. Brezat rrotullohen në të njëjtat gabime sepse kujtesa është e shtirur dhe e papranueshme. Ndryshimi mund të nisë vetëm kur leximi kthehet në akt emancipimi, kur intelektuali rifiton integritetin dhe kur shoqëria pranon të shohë plagët e veta.
Vetëm kur elitat të kthehen nga reflektimi, kur arti të rigjejë ndershmërinë, kur mendimi të çlirohet nga frika e interesit, mund të rilindë edhe busulla morale. Deri atëherë, rrotullimi në vend do të duket si ecje, ndërsa heshtja do të vishet si maturi. Për të thyer këtë iluzion, duhet të marrim përsipër punën më të vështirë dhe më të bukur: të ndërtojmë ndërgjegjen, jo thjesht historinë; të kërkojmë të vërtetën, jo komoditetin; të rrezikojmë mendimin, jo ta shesim atë. Vetëm atëherë një shoqëri gjen drejtim. Dhe vetëm atëherë mund të rindërtohet busulla morale që i jep një kombi drejtim dhe dinjitet.
Per cilat elite e ke fjalen?
Ne Shqiperi Elite quhen gjithe kurvat dhe hajdutet, qe jane pjelle e injorances qe ka pasuar vitet 90.
Keta quan elite ti?
Kryetari i Komisjonit nismetar,Gjergj Fishta u shpall Armik,Agjent i Imperializmit Austriak dhe Fashizmit Italian.Mbi te rendojne akuzat e tmerrshme te Enver Hoxhes,se ka mohuuar atdhein,ka pranuar titullin Akademik i Mbreterise Italjane,nuk e priti me pushke pushtimin italjan krah per krah me Mujo Ulqinakun sikurse veproi Enver Hoxha qe ne Ato caste tragjike per fatet e Atdheut luftoi me dybek ne veturat e kolones Mbreterore perkrah te fejuares Mexhide hanemja.
Fishta ishte shovinist shqiptaromadh,antisllav,antiserbomalazes.
Ne bashkim te gjitha akuzave Fishta u c`varros dhe eshtrat e tij u hodhen ne Dri.
Kryetari i Kongresit te Manastirit,Mithad Frasheri.Armik i betuar i popullit partizan shqiptar.Kryetar i Ballit Kombetar,Bashkepuntor i fashizmit,nazizmit dhe Imperializmit me ate Amerikan ne krye.Dolli malit per pula,per te vjedhur fshatarsine e varfer,.Me kusia,tepsia,me pizhama dhe pantofla..Hajdut pulash,memec,GAGAC,Horr,kurvar,.Gjylo kurves Gjirokastes t`ja rruante me brisk berberi,se ishte e zene, e kishte Jaranin 2 metro,,Halil Bymbashin.
Parashqevi Qiriazi,e vetmja Femer pjesemarrese ne Kongresin e Manastirit.Agjente e Imperializmit Amerikan,.Djemte ja burgosen dhe pushkatuan ne breg te lumit.Pronat,shkollen e Dakos dhe shtepite ne Tirane e Korce ja sekuestruan borgjezes se felliqur.Vdiq ne mjerim,
Fehim Zavalani,Organizatori,Mikpritesi.Pronari shtepise ku u mblodh Kongresi Manastirit.Armik i betuar i partise dhe Pushtetit Popullor,Klase e pasur tregtaro-borgjeze,qe i kane pire gjakun popullit.
Djali i tij,Tajar Zavalani armik i betuar i Partise serbomalazeze te 8 Nentorit,trockist i poshter,revizionist,qe perfundoi si tradhtar i popullit dhe partise ne prehrin e Imperializmit Englez,Volli vrer ne valet e Radio Londres dhe BBC kunder Partise dhe shokut Enver.
Ja,keshtu flitet per Bejleret,agallaret,klerike rreaksionaret qe bene Kongresin e Manastirit,Pavaresine e Vlores,Kongresin e Lushnjes o Llumi proletariatit! 99% e Atyre qe mbeten gjalle deri ne 44 u pushkatuan,vdiqen ne burgje dhe internime.
Pronat e tyre i grabiti me maloket e vet antikomunisti me i terbuar i Lugut te Zi,Sali Berisha.Une nuk ju duroj dot hypokrizine juve.Edhe kafswha me e ndyre eshte me fisnike se pjella e partizaneve te luftes nacional clirimtare.
demo burracaku
Bejleret e agallaret, sera jote, e shiten Shqiperine me urrejtjen dhe hakmarrjen ndaj Enver Hoxhes.
Ate bete ne L2B, ate bete dhe tani. Burracake dhe tradhetare
Ok me shkrimin, por Kongresi i Manastirit eshte vetem nje aspekt, edhe pse me i rendesishmi, i nje perpjekjeje disadekadeshe, pothuaj shekullore, te Rilindasve te pare nese mund te themi keshtu.
Rilindja e kombit, nis pikerisht me gjuhen shqipe. Protagonistet e saj jane me te shquarit nder rilindasit. Disa prej tyre, jo pak, dhane edhe jeten per te. Me te drejte Kadare thoshte qe Shqipja eshte e vetmja gjuhe qe ka martiret e saj.
Dua te ve ne dukje nje gje, qe per turpin tone, jo vetem qe nuk permendet, por edhe kur, behet ne sens pezhorativ, madje madje edhe racist ( tejet e shemtuar).
Nje pjese e mire e ketyre heronjve te gjuhes sone, ishin me origjine Vllahe; shqiptare, natyrisht, por me origjine te tille; dhe jo pak jane masakruar pikerisht per veprimtarine e tyre fisnike.
Nje nder virtytet thelbesore te njeriut, per disa kryesorja, eshte mirenjohja. Duhet t’u jemi mirenjohes ketyre burrave ( por edhe zonjave, se kishte nga ato), qe sakrifikuan gjithcka, deri edhe jeten, per gjuhen tone.
P.S.: Mirenjohes duke patur parasysh, pikerisht origjinen e tyre; se per te respektuar jane respektuar, por thjesht si patriote shqiptare, duke lene ne hije origjinen e tyre.
Para se të kishte shtet, Shqipëria kishte një gjuhë të unifikuar, dhe kjo e bëri të mundur shtetin.
Kongresi i Manastirit në 1908-s ishte një nga momentet më të rëndësishme të historisë shqiptare. Shumë studiues e konsiderojnë si “parlamenti i parë kulturor” – një forum gjithëkombëtar që mblodhi delegatë nga pothuajse të gjitha trevat shqiptare. Vendimi për unifikimin e alfabetit ishte vërtet politik, sepse afirmonte identitet dhe vetëvendosje kulturore në kushte pa shtet. Krijimi i një alfabeti të përbashkët ngriti një infrastrukturë kulturore që u bë bazë për shtetin që do të vinte më pas.
Në periudhën para pavarësisë, shkollat, shtypi dhe shoqëritë e mërgimit funksiononin gati si organizma para-shtetërore.
Para 1908-s kishte tri tradita shkrimore: arabe (kryesisht te myslimanët), greke (te ortodoksët) dhe latine (te katolikët). Kongresi i dha fund këtij fragmentimi dhe krijoi një bazë neutrale, të përbashkët.
Sovraniteti kulturor para atij politik. Kjo është një tezë e njohur dhe e pranuar nga studiues si Eqrem Çabej, Stavro Skendi, Robert Elsie, Nathalie Clayer, etj. Shqiptarët në fillim ndërtuan vetëdijen dhe identitetin kombëtar, pastaj arritën pavarësinë.
Shqipëria nisi të ekzistonte si realitet kulturor që në 1908, por lëvizjet kombëtare kishin nisur të paktën që me Lidhjen e Prizrenit (1878). Shkrimi shqip dhe alfabetet paraprake (Buzuku, Bogdani, Alfabeti i Elbasani, Alfabeti i Bashkimit) kishin parapërgatitur terrenin.
Gjon Buzuku – autor i Mesharit (1555), teksti i parë i njohur i shkruar në shqip me alfabet latin të modifikuar.
Pjetër Bogdani – autor i Çeta e Profetëve (1685), një nga veprat më të rëndësishme të letërsisë së hershme shqipe, gjithashtu me një variant të alfabetit latin.
Alfabeti i Elbasanit – alfabet origjinal i krijuar nga Gjergj Qiriazi dhe rrethi i mësuesve të Elbasanit në shek. XIX .
Alfabeti i Bashkimit – alfabet i hartuar nga Shoqëria “Bashkimi” në Shkodër, e drejtuar nga Gjergj Fishta, së bashku me Ndre Mjedën etj.
Ne vitin 1861 kur I krijua Mbreteria e Italise, dmth Italia e bashkuar nje artist dhe senator, Massimo D’Azeglio tha frazen e famshme “Tani qe beme Italine na duhet te bejme dhe italianet”. Do kishte qenemire te krijonim me perpara shtetin, se gjuha aty ishte. Por do thene qe perpjekjet u bene dhe kryengritjet shqiptare pjeserisht u sabotuan pjeserisht u shtypen me force nga otomanet. Projekti I Shqiperise binte ndesh me interesat pansllave e panortodokse te Rusise cariste( lexo Serbia & Greqia) dhe ato britanike dhe gjermanike, qe asokohe u perpoqen per nje Greqi Te madhe ne Mesdhe.
Gjuha eshte vetem element kombformues. Elemente te tjere kombformued jane gjaku dhe kultura (doket, zalonet).
Qe te behet shtet, kombi duhet te definoje zyrtarisht Territorin. Zyrtarisht do te thote Nderkombetarisht.
Territorin zyrtarisht kombi yne e shpalli me 28 Nendor 1912. Dhe prapeseprape nje vit me vone Fuqite medha injoruan kufijte e shpallur te shtetit Shqiptar duke na masakruar gjysmen e territoreve. Ky doli te jete fati i kombeve te prapambetura, pra qe mbeten prapa te ashtuquajtutes bote e qyteteruar.
Po te ishte vec per Gjuhen, Palestina e gjore sot do quhej shtet me vete e jo ne zhdukje e siper.
xxx Keni shume te drejte, gjuha eshte vetem nje prej elementeve kombformues dhe praktikisht me pak i rendesishmi, sepse gjuhen e katundit e meson me te paren cdo jabanxhi qe vjen ne katund qe te merret vesh me vendasit. Gjuha shqipe mnd te jete e vjeter sa te duash, por kjo nuk dmth se ata qe e flasin sot jane pasardhes te atyre qe e kane folur qindra a mijera vjet me pare. Ket truall kush nuk e ka shkelur dhe sot ai qe qohet komb shqiptar eshte heterogjen dhe perbehet nga nje pjese e vogel arberore, qe ka mbetur e parzier me te ardhurit e shumte duke filluar qe nga sllavet e llojeve te ndryshme, greket, turqit, vllahet, e ne ditet e sotme arabe e bangladeshas e me the e te thashe.
>
Shembuj kombersh te ndryshme me te njejten gjuhe:
-Gjermane e Austriake
-Angleze, Amerikane, Australiane, NeqZelandeze, Kanadeze
-Franceze, kanadeze, belge
-Spanjolle e Meksikane
-Portugeze e Braziliane.
-Hollandeze e Belge
Dhe solla shembujt me tipike
Gabim shtypi : “…Kete truall kush nuk e ka shkelur dhe sot ai qe quhet komb shqiptar eshte heterogjen dhe perbehet nga nje pjese e vogel arberore, qe ka mbetur e paperzier me te ardhurit e shumte
Te lumte pena.
Ti je nje nga ata qe e perdor kete gjuhe ne menyre te mrekullueshme
Një pllakë e vogël e shëmtuar ,e shkruar më s’pari sllavomaqedonisht dhe pastsj në shqipë, që është e zhgarravitur dhe mezi lexohet.Kjo është pasaporta e e alfabegit të gjuhës shqipe sotë. Kjo u ndodhë vetëm shqiptarëve.Nuk kamë parë kësi poshtërimi ti bëhet dikujt tjetër këtu në Sllavomawedoni dhe gjetkë.
Kurr nuk duhet harrua diaspora nga SHBA.
Kombin dhe shtetin shqiptar i formoi Austria.
Formimi i kombit shqiptar i paraprin formimit të shtetlt. Në dasa shtete europiane shteti i paraprinë formimit të kombit…