Liria e zgjedhjes dhe dhimbja e largimit

Nga Miljana Qyrana

Të gjithë bëjmë zgjedhjet tona. Disa më egoiste, për veten e tyre; disa të tjera pa i menduar gjatë. Por, në thelb, mbeten të njëjta: zgjedhje.

Ne jemi të burgosur në zgjedhje – kushti i lirisë sonë, siç nënkuptonte Sartre. Por sa prej nesh vuajnë nga ato që nuk i zgjedhin vetë?

Shumë prej këtyre vuajtjeve vijnë nga zhgënjimet e idealizmave që mbajmë. Disa zgjedhin rrugën jo të lehtë të largimit, ndërsa të tjerët vuajnë pjesën që mbetet: përshtatjen. Dhe edhe kjo, në fund, është një zgjedhje brenda katër mureve.

Para disa kohësh, vite më saktë, dëgjova dikë shumë të afërt që, pa zë, por me intensitet, tha: “Unë kam jetën time.” Mendova nëse zgjedhjet e saj ishin të kufizuara nga mungesa e përgjegjësisë, apo nga një formë tjetër lirie.

Shpesh zgjedhim të largohemi nga ajo që na përket: familja e origjinës, miqtë, ideja e krijimit ose jo të një jete të re. Ndërsa liria na afron më shumë drejt vullnetit tonë, zgjedhjet mbeten aty, bashkë me pasojat e tyre.

Nuk dua të kufizohem te i ashtuquajturi egoizëm. Dua të shkoj përtej tij: te përshtatja e zgjedhjeve që bëjmë, ose që na imponohen sociologjikisht – nga familja, shoqëria, normat – por edhe shpirtërisht: idealizmi, utopizmi, virtyti i drejtësisë, morali.

Përshtatja vjen natyrshëm. Kushedi sa breza e kanë provuar para nesh: të përshtatesh jetës me zgjedhjet e saj. Të përshtatesh edhe dhimbjes së një fjale të thënë pavend. Por, mbi të gjitha, të përshtatesh zgjedhjeve që të tjerët bëjnë për ty.

Ndoshta unë mbetem pak utopike. Të gjithë nisim nga e mira, por, në thelb, zgjedhja mbetet gjithmonë egoiste.

Në përditshmërinë tonë zgjedhim çdo ditë: çfarë të veshim, çfarë të themi, çfarë të mos themi për të pasur një ditë të mbarë. Çdo ditë mund të zgjedhim nëse, me veprimet tona, do të lëndojmë dikë apo jo.

Nga të jetuarit vetëm prej shumë vitesh kam kuptuar realisht sa njerëz kanë zgjedhur të rrinë me mua, sa kanë zgjedhur vetëm sepse isha “e mirë”, sa kanë zgjedhur t’i japin vlerë vetmisë. Dhe të gjithë zgjedhim nëse do ta vendosim veten në radhë të parë, apo të mirën e përbashkët brenda rrethit që quhet shoqëri – jo në kuptimin e cekët, por në atë shoqëri që na detyron të zgjedhim nëse duhet ende të rrimë apo të largohemi brenda demokracisë që kemi.

Nëse prindërit tanë kanë qenë të kufizuar në zgjedhjet e tyre, ndoshta nga vetë sistemi, të njëjtën formë e kanë zbatuar: autoritarizmin – ndoshta i dobishëm në shumë aspekte, por i dhimbshëm në liri.

Ata u larguan nga familja, duke lënë pas përshtatjen si zgjedhje. sepse edhe largimi, në fund, është një formë tjetër e përshtatjes me lirinë.