Muri i Berlinit si sindromë dhe simbol historik!

Dr. Jorgji Kote

Muri i Berlinit, ndërtimi i të cilit filloi plot 64 vjet më parë, më 13 Gusht 1961, nuk ishte as i pari dhe as i fundit. Ai mishëronte Sindromën e Murit që preku fillimisht rregjimin gjermanolindor dhe në forma të tjera regjimet e tjera ish komuniste.

Në fakt, Muret deri në shekullin e kaluar ishin vërtet mbrojtës të vendit, shtëpisë dhe qytetërimeve nga vandalët, hordhitë, pushtuesit, kontrollet doganore, etj. Kanë hyrë në histori me famën e tyre Muret e Babilonisë, Muret e Trojës, por dhe Muret e Krujës, të kështjellave e kullave tona, etj.

Muri i Madh Kinez mbetet një ndër mrekullitë e botës. Qëllimi i tij ishte kryesisht mbrojtja e dinastive të suksesshme kineze nga sulmet e Xiongminëve, pa kurfarë synimi shtypjeje, izolimi e dhune ndaj shtetasve të vet.

Ndërsa muri “Gardh” 2500 km i gjatë që Australia ndërtoi në vitin 1907 mbante larg insektet dhe lepujt që shkatërronin drithin. Ashtu siç tregohet dhe në vepra të njohura artistike, për shumë banorë indiogjenë, ai Gardh ishte edhe pikë orientimi gjatë arratisë nga qelitë ku keqtrajtoheshin të izoluar.

Muri filloi të marrë ngarkesë negative pas ardhjes së Bolshevikëve në pushtet. Kështu, me urdhër të Leninit, familja e Romanovëve u pushkatua para Murit të shtëpisë. Në një debat me Menshevikët, kur ata “i luten për të zhvilluar dialog”, Lenini u përgjigjej cinikisht: “Ndërsa unë u lutem të na lejoni t’iu pushkatojmë tek Muri”!!!

Shkrimtari i njohur Jean Paul Sarter ka shkruar novelën “Muri”, e cila merr shkas pikërisht nga pushkatimi i rebelëve dhe antikonformistëve para murit. Murin tjetër famëkeq e ngriti Hitleri përgjatë Atlantikut në bregdetin europian në vitet 40. Siç dihet, ai Mur i betonuar u shemb në muajin Qershor 1944, pas ofensivës ushtarake legjendare të aleatëve perendimorë të kryesuar nga SHBA-të.

Gjithsesi, më vonë, mishërimi dhe simboli negativ i praktikave të ndarjes fizike, izolimit, bunkerizimit dhe prirjeve anti-integruese u bë Muri famëkeq i Berlinit.

Ideja për ngritjen e Murit të Berlinit ishte produkt i disa kushteve, faktorëve dhe rrethanave politike dhe historike të periudhës së pasluftës së II Botërore të cilat i kam analizuar hollësisht dhe në librin “Berlini pa mure”.

Duke i përmendur këtu fare shkurt, ato filluan më 24 Qershor 1948, kur sovjetikët vendosën bllokadën çnjerëzore mbi Berlinin Perendimor; mirëpo, qysh të nesërmen, aleatët perendimorë me SHBA-të në krye krijuan “Urën” e famshme Ajrore për furnizimin e Berlinit Perendimor me produktet jetike bazë.

Ndërsa të nesërmen e dështimit të asaj bllokade, më 13 Maj 1949 u krijua Republika Federale Gjermane (RFGJ) e ndjekur nga krijimi i Republikës Demokratike Gjermane (RDGJ) më 7 Tetor 1949.

Në vijim, më 17 Qershor 1953 rregjimin gjermanolindor e tronditi nga themelet kryengritja e madhe antikomuniste në Berlinin Lindor, e cila u shtyp me gjak nga tanket sovjetike. Për pasojë, nga data 14 Nëntor 1953 qytetarët e Gjermanisë Lindore duhet të merrnin leje për të udhëtuar në pjesën perendimore; ndërsa pas datës 11 Dhjetor 1957 shkelësit e atij ligji burgoseshin deri në tre vjet.

Mirëpo, meqenëse ”vërshimi” lindor drejt perendimit nuk po ndalej, në muajin Mars 1961 në Moskë, gjatë një mbledhjeje të Traktatit të Varshavës u miratua ideja për ndërtimin e Murit të Berlinit, si rruga më e sigurt për të ndalur hemoragjinë e madhe. E megjithatë, në një Konferencë Shtypi më 15 Qershor 1961, në përgjigje të pyetjes së gazetares Anna Marie Doherr, korrespondente e të përditshmes prestigjioze gjermane “ Frankfurter Allgemeine Zeitung”, ish-kreu i RDGJ-së së asaj kohe, Walter Ulbricht deklaronte se “ askush nuk synonte ngritjen e ndonjë muri”.

Mirëpo, historiani gjerman Mathias Uhl, pas kërkimeve në arkivat ruse, ka gjetur të zbardhur Protokollin e bisedës sekrete telefonike ndërmjet Hrushovit dhe Ulbrichtit, zhvilluar më 1 Gusht 1961, as 2 javë përpara ngritjes së Murit. Eshtë një bisedë 75 minutëshe, e cila është pjesë e Librit të tij “Die Teilung Deutschlands ( Ndarja e Gjermanisë) botuar në vitin 2008.

Gjatë asaj bisede u diskutuan aspektet politike, gjendja e përgjithshme në RDGJ, prapambetja e saj ekonomike, motivet justifikuese, efektet dhe pasojat e ngritjes së Murit në jetën e të dy Gjermanive, etj.

Më në fund, pas vistos politike sovjetike, të dielën e 13 Gushtit 1961 në orën 01:54, me mijra trupa të policisë dhe milicisë gjermanolindore, të mbështetura nga një arsenal i tërë makinerish dhe tankesh filluan ngritjen e Murit të Berlinit; ai ishte 46 km i gjatë brenda qytetit dhe 110 km ndërmjet tij dhe pjesës perendimore gjermane.

Për këtë qëllim, fillimisht u instaluan 18.200 shtylla betoni, mbi 150 ton tela me gjëmba, etj. Ishte po ai Ulbricht që e kishte mohuar dy muaj më parë, i cili atë ditë e cilësoi Murin “mburojë mbrojtëse antifashiste”!!!

Në fakt, plotësimi dhe perfeksionimi i Murit të Berlinit vazhdoi deri në vitin 1964, ndërsa sofistikimi i tij i mëtejshëm teknologjik përfundoi në fillim të viteve 80. Në fazën përfundimtare, Muri përbëhej nga 4 breza të përforcuar. Brezi i parë i lartë 4 m, me blloqe betoni; i dyti ose ”zona e vdekjes” siç njihej me gjatësi 20 – 100 metra ishte brez i ndriçuar me prozhektorë; kushdo që tentonte të hynte në atë zonë, vritej në vend; brezi i tretë përbëhej nga kanale dhe transhe për të penguar depërtimin e automjeteve; ndërsa brezi i katërt, ishte trase e patrulluar, me kordonë rojesh të shumtë, me 302 kulla vrojtimi, 32 brenda qytetit dhe 20 bunkerë.

Ngritja e këtij Muri lidhej drejtpërsëdrejti me arritjet e mëdha e të njohura dhe në një kohë rekord të Gjermanisë Perendimore. Ndërsa në pjesën lindore, në vend të premtimit për një Gjermani më të mirë, nën sundimin e 1 milion trupave ruse po instalohej një tjetër diktaturë e egër në të gjitha format. Rregjimi gjermanolindor po konfirmonte pohimet dhe të vetë rretheve marksiste se atje kishte “ socializëm për pushtetarët, por jo për masat”.

Ndonëse RDGJ-ja atëhere përfaqësonte shtetin më të zhvilluar të Lindjes komuniste, duke pretenduar të kthehej në një “Prusi të Kuqe”, sërish njerëzit po e kërkonin lumturinë në pjesën perendimore. Kështu, gjatë periudhës 1949 – 1961 ishin arratisur në Perëndim 2,5 milion berlinezolindorë. Shkurt, Berlini Lindor nuk u bë dot “ vitrina” e modelit të socializmit për perendimin, por “ kafazi” i turpit!

Eshtë e vërtetë se Muri frenoi ndjeshëm numrin e atyre që kapërcyen kufirin, të cilat deri në shembjen e tij më 1989 u pakësuan në 5.000 vetë. Por, gjithsesi, dëshira për të shkuar në anën tjetër të kufirit, urrejtja për rregjimin dhe shpresa se një ditë ai Mur do të shkërmoqej para tyre fermentuan edhe më shumë ndjenjën e lirisë dhe të demokracisë te miliona gjermanolindorë.

Arratisja për në pjesën perendimore filloi qysh ditën e tretë pas ngritjes së Murit. Pikërisht ato ditë, “fotoja që bëri xhiron e botës” e fotografit emblematik Peter Leibing ishte arratija spektakulare e një roje kufitare në pjesën perendimore, i ndihmuar nga një makinë policie perendimore, nën thirrjet e shumta “hajde këtu” !

Ishte 19-vjeçari Conrad Schumman, i cili kaloi në sektorin francez e pastaj u vendos në Bavari. Frika e përndjekjes dhe persekutimit e ndoqi atë deri sa ra Muri 28 vite më vonë. Por, siç do të shprehej gati 30 vjet më vonë, “jeta e tij u bë plotësisht e lirë vetëm pas shembjes së Murit”

Këto tentativa, plagosjet dhe vrasjet, brengat dhe vuajtjet e tyre të shumta shpirtërore të shkaktuara nga Muri ndarës vdekjeprurës janë përshkruar në qindra libra, poezi, drama, ekspozita, shfaqje teatrale dhe filma mbresëlënës. Në to dhe në albumet e shumta fotografike të atyre periudhave sheh çifte të reja që martoheshin dhe vinin te Muri për të parë e përshëndetur në anën tjetër krushqit, vëllezërit apo motrat përtej Murit; sheh prindër që bien fëmijtë dhe i « mbajnë hopa», duke u munduar t’u tregojnë se ku janë gjyshërit, hallat apo dajat e tyre; apo fëmijë që luajnë të mërzitur me top, të penguar nga hapësirat e ngushta të Murit, që pyesin të çuditur ushtarët se çfarë ruajnë ashtu me automatik tek dora, familjarë që ndahen me lot ndër sy në dy anët e Berlinit, metro dhe linja hekurudhore të ndërprera nga Muri, etj.

Për pasojë, Muri i Berlinit shkaktoi një tërmet të vërtetë politik te aleatët perendimorë dhe sidomos në Uashington. Por, pavarësisht nga çka ndodhi dhe debatet dhe diskutimet, tre parimet thelbësore amerikane në Berlin që garantonin paqen dhe sigurinë atje mbetën në fuqi: prania e trupave aleate në Berlinin Perendimor; aksesi i lirë në Berlin dhe ekzistenca e Berlinit Perendimor. Për këtë, Presidenti Kenedi kishte dhënë garancitë e tij tre javë para ngritjes së Murit, në një fjalim televiziv.

Ndërsa, pak ditë pas ngritjes së Murit, Kenedi dërgoi në Berlin zëvendësin e tij, Presidentin e ardhshëm, Lindon Johnson dhe gjeneralin e famshëm Clay; ky i fundit kishte drejtuar sektorin amerikan në Berlin pas lufte. Mbi të gjitha, Presidenti Kenedi bëri vizitën e tij të paharruar dhe mbajti fjalimin historik aty fare pranë Murit në Berlinin Perendimor më 26 Qershor 1963. Atë ditë Berlini kumboi dhe oshëtiu nga brohoritjet entusiazte “ Kenedi”, “Kenedi” si i pari lider i madh që “ e kapërceu” Murin.

Me fjalinë e tij emblematike «Unë jam berlinez» Kenedi i dha goditjen e parë të rëndë Murit që u shemb pas 28 vitesh.

Fjala spontane e Kenedit, edhe pse me vetëm 685 fjalë ishte Pretenca më e fuqishme kundër sistemit komunist. Atyre që ushqenin ende iluzione për komunizmin, ai iu drejtua qartë dhe thjesht: “Le të vijnë ta shohin në Berlin!”

Derisa erdhi 9 Nëntori 1989, kur shembja e Murit të Berlinit u bë preludi i rrëzimit të gjithë mureve, gardheve dhe barrierave të komunizmit dhe i ribashkimit gjerman/evropian. Mirëpo, për fatin e keq të njerëzimit, krizat dhe zhvillimet e mëvonshme negative, sidomos në 20 vitet e fundit e kanë zbehur ndjeshëm euforinë dhe entusiazmin e dikurshëm anti-mur.

Ca më keq akoma, gjatë 36 viteve të fundit janë ngritur mure të gjithfarëllojshme: mure fizike, azili, etnikë, raciste, fetare, rajonale, ekonomike, ideologjike, mure të larta krimi dhe korrupsioni, etj.

Madje, tani montimi i këtyre mureve dhe barrierave po insitucionalizohet, pas përshkallëzimit dhe ardhjes në pushtet të populizmit, ekstremizmit të djathtë, euroskepticizmit, proteksionizmit, unilaterizmit dhe “ izmave” të tjerë ; secili prej tyre shihet përkatësisht si mur ndarës me të majtën dhe të djathtën e moderuar, europianizimin, globalizmin dhe liberalizmin.

Kështu, 25 vite më parë ishte Izraeli që ndërtoi murin 708 km të gjatë që ndan Bregun Perendimor me Palestinën. Atë mur qeveria izraelite e quan «brez, gardh dhe barrierë sigurie»; por për palestinezët ai është « mur i turpit dhe i apartheidit» Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë e ka shpallur “Mur” të paligjshëm, ndërsa OKB-ja e ka dënuar me rezolutë të posaçme.

Sepse ai mur izolon dhe vështirëson ndjeshëm komunikimin, transportin, mjekimin, vajtjen në vendet e punës të mbi gjysëm milion palestinezëve etj.

Duke shkuar në Qipro, vërtet që në Mars 2008 Muri në rrugën “Ledra” në Nikosia, simbol i ndarjes së gjatë u shemb; madje, në vitin 2003 u hoqën dhe pengesat për lëvizjen e lirë të njerëzve. Por sërish kryeqytetin Nikosia e ndan “ Muri » në formën e vijës së gjelbër” 180 km e gjatë, me qindra paqeruajtës të OKB-së dhe mbi 35.000 ushtarë turq, zona më e militarizuar në botë për frymë të popullsisë.

Në Ballkanin tonë, « në letër » qyteti i Mitrovicës nuk është i ndarë me mur. Madje aty është dhe Ura, një kryevepër e vërtetë arti. Mirëpo ja që Ura atje vazhdon të funksionojë më shumë si Mur, që ndan dy qytete, me dy Kryetarë Bashkie, me serbët në veri dhe shqiptarët e Kosovës në jug, me dy gjuhë dhe me dy monedha, madje Ura ndan dhe dy kënde lojrash për fëmijë.

Kulmi është se dhe vetë BE-ja nuk lejon hapjen e Urës së Mitrovicës, se na i « ngelka hatri » Beogradit ; për pasojë, ajo Urë është kthyer artificialisht në një tip « Muri Berlini» dhe nuk dihet kur hapet.

Duke e parë këtë problem serioz madhor nga një këndvështrim dhe më i gjerë, këto muajt e fundit, bota po bëhet dëshmimtare e mureve të rinj ndarës dhe vetë brenda Aleancës Perendimore; më konkretisht midis SHBA-ve dhe BE-së, pothuajse në të gjitha fushat dhe formatet politike, diplomatike dhe ekonomike.

Ky « Mur » po shihet të ngrihet dhe lidhur me arritjen e një paqeje të qëndrueshme midis Rusisë dhe Ukrainës. Kështu, më 10 Gusht, Zv.Presidenti amerikan J.D. Vance e tha copë se SHBA-të nuk do të shpenzojnë më asnjë qindarkë për Ukrainën, sepse ajo është çështje e Europës; ndaj i takon kësaj të fundit ta përballojë.

Si pasojë e këtyre mureve të rinj, për herë të parë në këto 80 vitet e fundit, SHBA-të dhe BE-ja kanë filluar të mos konsiderohen më si aleatë dhe partnerë të përhershëm dhe historikë vlerash, parimesh dhe interesash, por si superfuqi tashmë të ndara nga mure të lartë interesash të përkohshme dhe si konkurentë të ashpër tregtarë.

Për fat të keq, SHBA-të, themeluese dhe kampione të liberalizmit tregtar, po e sfidojnë atë me proteksionizmin e pashembullt tregtar, duke ngritur gjithandej mure të lartë tariforë, të cilët mund të shpien në përplasje dhe luftra të dëmshme tregtare, e për pasojë dhe në shtimin e mureve ndarës Euro-Atlantikë.

Ndërkohë, mbas takimit Trump – Putin në Alaska më 15 Gusht, rrezikohet të kemi dhe një ndarje të re të Ukrainës, si Gjermania para gati 8 dekadave apo si Korea e Jugut me atë të Veriut. Me dallimin se në Ukrainë, vendin e « Murit të Berlinit » do ta zerë Lumi Dnjepër, si vija e ndarjes së dy botëve dhe sistemeve diametrialisht të kundërta. Të gjitha këto janë pasojë e ngritjes së murit të ri dhe tejet të rrezikshëm ndarës midis forcës së ligjit dhe ligjit të forcës kudo në botë.

Duket se po vërtetohet profecia e poetit tonë të madh kombëtar, Xhevahir Spahiu, i cili te poezia “ Muret” shtron pyetjen madhore retorike « ….A thua me muret në një ditë kemi lindur, ngrihen për t’u shembur, shemben për t’u ngritur!

—-

©️Copyright Gazeta DITA

Ky artikull është ekskluziv i Gazetës DITA, gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”. Shkrimi mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar DITA dhe në fund të vendoset linku i burimit, në të kundërt çdo shkelës do të mbajë përgjegjësi sipas Nenit 178 të Ligjit Nr/ 35/2016