Sazani, kultura si “gjethe fiku”

Nga Orgen Peci

Kryeministri Edi Rama ishte sot në qytetin e Vlorës, ku u ndal dhe për një takim me operatorët turistik të qarkut. Rama foli për projektin Kushner në ishullin e Sazanit.

Kryeministri nuk zbuloi se kur do fillojnë ndërtimet në ishull, por tha që Sazanin nuk e kemi shitur dhe nuk do e shesim pasi do mbetet gjithnjë pjesë e Republikës së Shqipërisë.

Më tej zbuloi se projekti ka ndryshuar, do ketë më pak ndërtime me profil kulturor dhe artistik.

“Nuk e kemi shitur dhe nuk e shesim ishullin. Sazani është pronë e RSH dhe do mbetet. Nuk e kemi përfunduar negociatën për Sazanin. Sepse Republika e Shqipërisë do jetë pjesë e kompanisë së përbashkët që do investojë dhe administrojë ishullin. Shqiptarët janë të përfaqësuar në këtë iniciativë. Nuk do jetë i mbyllur. Nuk do bëhet rezervatë, projekti i Sazanit ka ndryshuar si proces si projekt ndërtimi. Do ketë shumë pak ndërtime. Do ketë profil kulturor, artistik. Nga projektet më të bukura në Mesdhe. Bashkë me pjesën përballë Sazanin, me arkitektët më të mëdhenj të botës…”

Ndryshimi i kursit për Sazanin, nga një projekt turistik-rezidencial, drejt një “profili kulturor-artistik” është një manovër për të zbutur reagimin e ashpër publik apo një vizion i ri i mirëfilltë?

Shpesh, kur projektet e mëdha betonizuese hasin në rezistencë, shtohet etiketa “kulturale” për t’i bërë ato më të gëlltitshme. Ishulli i Sazanit është një zonë me rëndësi strategjike dhe mjedisore ekstreme. Përdorimi i termave si “profil artistik” mund të jenë një mënyrë për të justifikuar ndërhyrjet që, në fund të fundit, i shërbejnë një klientele shumë të ngushtë dhe jo interesit publik.

Sazani ka një histori unike, nga lashtësia deri te baza ushtarake e mbyllur e Luftës së Ftohtë. Një projekt vërtet kulturor do të kërkonte restaurimin e rrënojave ekzistuese pa ndërtuar karabina të reja, krijimin e muzeve të hapur që tregojnë historinë e izolimit dhe mbrojtjes, ruajtjen e florës dhe faunës pa jahtet që prishin ekosistemin.

Nëse “profili artistik” do të thotë të sjellësh disa skulptura moderne mes vilave luksoze për miliarderët, atëherë kjo nuk është kulturë, por dekor për biznesin privat mbi pronën publike.

​Duke u nisur edhe nga mënyra se si është trajtuar Butrinti (ku muret rrethuese dhe identiteti po “modernizohen” me beton e menaxhim privat), dyshimi është legjitim. Kur flitet për Sazanin, pyetja që lind është: Kush do ta ketë aksesin në këtë “kulturë”? Një qytetar i thjeshtë, apo vetëm ata që mund të paguajnë natën mijëra euro?

Gjuha që përdor kryeministri “profil artistik” është e mjegullt. Kultura e vërtetë nuk ka nevojë për resorte. Ajo ka nevojë për mbrojtje dhe akses publik. Sazani është i vetmi ishull që kemi, transformimi i tij në një “enklavë luksi me ngjyra arti” do të ishte thjesht vazhdimi i asaj që po ndodh edhe gjetiu.