Një valë protestash të udhëhequra nga të rinjtë e Gjeneratës Z po përhapet në disa vende të Evropës, mes pakënaqësive për rritjen e kostos së jetesës, korrupsionin, mungesën e mundësive ekonomike dhe kushtet e dobëta në arsim.
Nga Franca në Itali, Belgjikë dhe Shqipëri, mijëra të rinj kanë dalë në rrugë për të kërkuar ndryshime konkrete dhe më shumë përgjegjësi nga drejtuesit politikë. Në qendër të revoltës është ndjenja se shqetësimet e tyre janë shpërfillur për një kohë të gjatë dhe se zëri i të rinjve nuk po dëgjohet sa duhet.
Në Serbi, protestat e udhëhequra nga studentët, të cilat u intensifikuan gjatë afro dy viteve, janë shoqëruar me zhvillime të rëndësishme politike. Demonstratat kundër korrupsionit dhe përqendrimit të pushtetit kanë nxitur një mobilizim të gjerë qytetar, duke e kthyer lëvizjen studentore në një faktor të rëndësishëm në jetën politike të vendit.
Për shumë prej të rinjve që marrin pjesë në protesta, kjo lëvizje përfaqëson më shumë sesa kundërshtimin ndaj një qeverie. Ajo pasqyron pakënaqësinë ndaj një sistemi që, sipas tyre, nuk u ofron mundësi të barabarta dhe nuk garanton një të ardhme të sigurt.
Zemërimi për koston e jetesës dhe mungesën e perspektivës
Reuters shkruan se një nga shqetësimet kryesore të Gjeneratës Z është vështirësia për të përballuar shpenzimet e përditshme. Rritja e çmimeve, qiratë e larta dhe pasiguria në tregun e punës po e bëjnë gjithnjë e më të vështirë pavarësinë ekonomike të të rinjve.
Në shumë qytete evropiane, studentët dhe të rinjtë që sapo kanë hyrë në tregun e punës thonë se përballen me paga të ulëta, mundësi të kufizuara punësimi dhe kosto të larta strehimi. Për pasojë, krijimi i një jete të pavarur po bëhet gjithnjë e më i vështirë.
Në Milano, një studente 21-vjeçare e përshkroi gjendjen si një shpërthim zemërimi që ka nxitur njerëzit të bashkohen dhe të kërkojnë ndryshim. Sipas saj, një nga problemet më të mëdha është humbja e besimit te mundësia për të ndërtuar një të ardhme më të mirë.
Ajo vuri në dukje edhe vështirësitë në sistemin arsimor italian, ku mungesa e mësuesve dhe gjendja e amortizuar e ndërtesave shkollore përbëjnë shqetësime të vazhdueshme. Pas përfundimit të studimeve, shumë të rinj përballen me perspektivën e punëve me paga të ulëta dhe me pamundësinë për të përballuar jetesën në qytetet ku janë rritur.
Këto shqetësime nuk kufizohen vetëm në Itali. Sipas një ankete të Bashkimit Evropian të publikuar në vitin 2025, rreth 40% e të rinjve të moshës 16 deri në 30 vjeç e konsiderojnë koston e jetesës një nga problemet kryesore. Të dhënat tregojnë gjithashtu se të rinjtë e moshës 18 deri në 24 vjeç përballen me rrezikun më të lartë të varfërisë ose përjashtimit social në Bashkimin Evropian, krahasuar me grupmoshat e tjera.
Shkollat në gjendje të rëndë dhe ndjenja e të qenit të shpërfillur
Përveç problemeve ekonomike, kushtet në institucionet arsimore janë kthyer në një tjetër burim pakënaqësie. Në Francë dhe Belgjikë, nxënësit kanë denoncuar mungesën e stafit, ndërtesat e amortizuara dhe kushtet që, sipas tyre, nuk garantojnë një mjedis të përshtatshëm për të mësuar.
Bilal Narjissi, një nxënës 17-vjeçar nga periferia e Parisit, ka protestuar kundër gjendjes së shkollës së tij. Ai ka përshkruar probleme të rënda higjienike dhe mungesë të kushteve të nevojshme, ndërsa ka kujtuar edhe evakuimin e nxënësve vitin e kaluar, pasi një pjesë e çatisë u shemb në oborr.
Për të rinjtë, këto probleme janë tregues të një shpërndarjeje të pabarabartë të burimeve publike dhe të mungesës së vëmendjes ndaj nevojave të brezave të rinj.
Në Belgjikë, studentja Maya Gourdel, 19 vjeçe, shprehet se përpjekjet për të tërhequr vëmendjen përmes mënyrave paqësore nuk kanë marrë përgjigjen e duhur. Sipas saj, vetëm pasi protestat u bënë më të dukshme, mediat dhe autoritetet nisën t’u kushtonin më shumë vëmendje kërkesave të tyre.
Pakënaqësia lidhet edhe me ndjesinë se të rinjtë trajtohen si të papjekur për të marrë pjesë në vendimmarrje, pavarësisht se janë ndër grupet që do të përballen më gjatë me pasojat e politikave të sotme.
Përplasja mes brezave dhe shpërndarja e pasurisë
Një tjetër çështje që po nxit pakënaqësinë e të rinjve është perceptimi se politikat publike u japin përparësi brezave më të vjetër, veçanërisht në fushën e pensioneve, ndërsa arsimi, punësimi dhe strehimi nuk marrin mbështetjen e nevojshme.
Në Francë, debati është përqendruar te shpenzimet për pensionet dhe pasojat e plakjes së popullsisë. Sipas të dhënave të përmendura në raportim, personat mbi 60 vjeç përbëjnë rreth një të katërtën e popullsisë së vendit, por zotërojnë afërsisht 60% të pasurisë.
Ndërkohë, shpenzimet publike për pensionet mbeten të larta, duke nxitur diskutime mbi mënyrën se si shpërndahen burimet mes brezave dhe sa fonde i kushtohen arsimit.
Për shumë të rinj, problemi nuk është vetëm niveli i shpenzimeve për pensionet, por mungesa e një perspektive të qartë për të ardhmen e tyre. Ata kërkojnë investime më të mëdha në shkolla, mundësi më të mira punësimi dhe politika që e bëjnë strehimin më të përballueshëm.
Kjo pakënaqësi po shndërrohet në një kërkesë më të gjerë për drejtësi sociale dhe për një model ekonomik që u jep brezave të rinj mundësinë të ndërtojnë jetën e tyre pa u përballur me pengesa të pakapërcyeshme.
Nga Franca në Shqipëri, protestat marrin dimension politik
Lëvizja e protestave ka prekur edhe Shqipërinë, ku demonstratat e udhëhequra nga studentët dhe të rinjtë janë nxitur nga shqetësimet për korrupsionin, mungesën e vendeve të punës dhe problemet në sistemin arsimor.
Protestat kanë përfshirë Tiranën dhe janë shtrirë edhe në qytete të tjera, duke reflektuar pakënaqësinë e një pjese të të rinjve ndaj situatës politike dhe ekonomike në vend.
Ngjashëm me zhvillimet në vendet e tjera evropiane, kërkesat nuk lidhen vetëm me një çështje të vetme, por me një sërë problemesh që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme dhe në besimin te institucionet.
Ndërkohë, në Gjermani janë paralajmëruar demonstrata të tjera për këtë fundjavë, ku pritet të ngrihen shqetësime për koston e jetesës, pabarazinë, konfliktet e armatosura dhe gjendjen e arsimit.
Megjithëse protestat ndryshojnë nga njëri vend në tjetrin, ato bashkohen nga kërkesa për më shumë transparencë, përgjegjësi politike dhe mundësi reale për të ardhmen.
Për Gjeneratën Z, dalja në rrugë është kthyer në një mënyrë për të sfiduar institucionet dhe për të kërkuar që shqetësimet e tyre të merren seriozisht. Mbetet për t’u parë nëse kjo valë mobilizimi do të sjellë ndryshime të qëndrueshme në politikat publike apo do të shndërrohet në një tjetër valë pakënaqësie pa përgjigje konkrete.
