Gjashtë planetë që rrotullohen rreth yllit të tyre në një vallëzim të koordinuar janë zbuluar nga shkencëtarët, të cilët thonë se zbulimi mund të ndihmojë në hedhjen e dritës se pse planetët në sistemin tonë diellor lëvizin sipas ritmit të tyre. Planetët e sapo zbuluar orbitojnë një yll që ndodhet rreth 100 vite dritë larg në yjësinë Coma Berenices, me një masë rreth 20% më të vogël se Dielli ynë.
Jo vetëm që përbërja e tyre është e ndryshme nga planetët brenda sistemit tonë diellor, por lëvizjet e tyre duket se janë të lidhura së bashku: ekipi tha se koha që i duhet një planeti për të udhëtuar rreth yllit ishte e lidhur me atë të planetit tjetër në një raport të rregullt.
“Ky sistem ka këtë konfigurim shumë delikat rezonant, i cili është ruajtur për miliarda vjet,” tha Dr Rafael Luque, bashkëautor i hulumtimit nga Universiteti i Çikagos, sipas The Guardian. Ekipi tha se një “rezonancë” e tillë duhet të jetë e zakonshme brenda sistemeve planetare, që lind nga ndërveprimet gravitacionale midis planetëve që fillojnë ndërsa formohen.
Megjithatë, në realitet vetëm rreth 1% e sistemeve planetare të vëzhguara tregojnë rezonancë dhe akoma më pak përfshijnë deri në gjashtë planetë që lëvizin në mënyrë të koordinuar.
Rrallësia, thanë studiuesit, mund të jetë për shkak të sistemeve të tjera, duke përfshirë edhe tonën, të cilët përjetojnë ngjarje që shtrembërojnë orbitat planetare për shembull, formimi i planetëve masivë si Jupiteri ose Saturni, ose ndikimet nga meteoritët.
Ekipi shtoi se planetët e sapo zbuluar ulen afër yllit të tyre, me temperatura 170-650C dhe kanë diametër dy deri në tre herë më të madh se Toka, por më të vogla se Neptuni, duke i bërë ata “nën-Neptune”. Masat e planetëve dhe dendësia e tyre u sqaruan duke përdorur matje në tokë.
Ndërsa përbërja e tyre mbetet e panjohur, ekipi tha se planetët ndoshta kishin një bërthamë të fortë guri, akulli apo edhe hekuri dhe ishin të mbështjellë me hidrogjen dhe helium.
“Edhe pse kemi gjetur kaq shumë planetë si këta jashtë sistemit diellor, ne nuk dimë shumë për ta,” tha Luque.
Luque shtoi se me gjashtë nën-Neptune të madhësive, temperaturave dhe masave të ndryshme rreth të njëjtit yll të ndritshëm, astronomët tani kishin një mënyrë për të eksploruar se si dhe pse planetë të tillë ndryshonin, pa pasur nevojë të merrnin parasysh një mori ndikimesh të mundshme si p.sh. origjinën, shtigjet evolucionare ose materialet fillestare.
Ekipi tha se ata kishin idetë e tyre të para për sistemin e ri në vitin 2020, kur uljet në shkëlqimin e një ylli të njohur si HD110076 u zbuluan nga Sateliti Transiting Exoplanet Survey i NASA-s ose Tess, planetë që zbulonin po kalonin përpara tij.
Të dhëna të mëtejshme nga Tess kanë zbuluar se një planet kishte një orbitë nëntë-ditore, ndërsa një tjetër kishte 13 ditë për të rrotulluar yllin. Të dhënat e mëvonshme nga Sateliti i Ekzoplanetit Karakteristik i Agjencisë Evropiane të Hapësirës (Cheops), sugjeruan se një planeti tjetër iu desh 20.5 ditë për të rrotulluar rreth yllit.
Ekipi kuptoi se këto orbita formuan raporte të rregullta: planeti i parë nga ylli bën tre orbita në kohën që i duhen planetit të dytë për të bërë dy orbita, dhe planeti i dytë bën tre orbita në kohën që i duhet planetit të tretë për të bërë dy orbita.
Zbulimi e bëri ekipin të propozonte që orbitat e tre planetëve të tjerë në sistem do të lidhen gjithashtu me raporte të thjeshta. Vëzhgimet e mëtejshme konfirmuan se ata kishin të drejtë. “Isha disi i tronditur dhe i kënaqur”, tha Dr Hugh Osborn, një bashkautor nga Universiteti i Bernës.
p.c. / dita
