Europa po përballet me një krizë që shkon përtej treguesve ekonomikë dhe përplasjeve të zakonshme politike. Në qendër të saj qëndron një problem më i thellë: marrëdhënia gjithnjë e më e brishtë mes brezit të ri dhe institucioneve që duhet t’i garantojnë një të ardhme.
Këtë shqetësim e vendos në qendër të debatit filozofi italian Massimo Cacciari, i cili, në një intervistë për gazetën La Stampa, të datës 19 tetor 2026, flet për një krizë të thellë dhe nevojën për masa konkrete në mbështetje të të rinjve dhe kategorive më të cenueshme të shoqërisë.
Mesazhi i Cacciarit është një kritikë ndaj politikave që nuk arrijnë t’u përgjigjen pasigurive sociale dhe ekonomike. Në këtë këndvështrim, zhgënjimi i të rinjve nuk mund të trajtohet thjesht si pakënaqësi e një brezi, por si një çështje që prek besimin te institucionet dhe funksionimin e demokracisë.
Demokracitë që nuk garantojnë më mirëqenie
Në intervistën e realizuar nga gazetarja Flavia Amabile, Cacciari shpreh një shqetësim thelbësor: demokracitë nuk po arrijnë më të ofrojnë mirëqenien dhe mundësitë që qytetarët presin prej tyre.
Ky është edhe thelbi i paralajmërimit të tij. Kur një sistem politik nuk krijon mundësi reale për përmirësimin e jetës, pakënaqësia mund të shndërrohet në mosbesim ndaj vetë institucioneve demokratike.
Në këtë kontekst, kritika e filozofit italian ndaj politikave të brezave të mëparshëm merr një domethënie të veçantë. Të rinjtë trashëgojnë jo vetëm institucionet dhe arritjet e shoqërisë, por edhe borxhet, pabarazitë dhe problemet strukturore që politikat publike nuk kanë arritur t’i zgjidhin.
Për Cacciarin, siç del nga titulli dhe nëntitulli i intervistës, mungesa e shpresës dhe ndjenja e tradhtisë mes të rinjve janë shenja të një krize më të gjerë të përfaqësimit politik.
Një paralajmërim që prek edhe Shqipërinë
Megjithëse reflektimet e Cacciarit lidhen me realitetin europian, ato ofrojnë një këndvështrim të vlefshëm edhe për Shqipërinë.
Emigracioni i të rinjve, vështirësitë për sigurimin e banesave, pagat në raport me koston e jetesës dhe perceptimi për mungesë mundësish janë çështje që meritojnë vëmendje të vazhdueshme në debatin publik shqiptar.
Nëse në Itali shqetësimi është se demokracia nuk po krijon më perspektivën e dikurshme, në Shqipëri pyetja shtrohet edhe më konkretisht: sa mundësi u ofron vendi të rinjve për të ndërtuar të ardhmen e tyre pa qenë të detyruar të kërkojnë një jetë tjetër jashtë kufijve?
Kjo nuk do të thotë se Cacciari ka folur drejtpërdrejt për Shqipërinë. Përkundrazi, është një lexim i argumenteve të tij në dritën e sfidave shqiptare.
Nga premtimet politike te masat konkrete
Diskutimi që hap filozofi italian nuk kufizohet te konstatimi i krizës. Ai ngre edhe çështjen e përgjegjësisë së politikës për të ndërhyrë përmes masave konkrete në favor të të rinjve dhe shtresave më të dobëta.
Përgjigjet ndaj kësaj krize mund të kërkohen te politikat e punësimit, arsimi, strehimi, mbrojtja sociale dhe krijimi i mundësive për lëvizshmëri ekonomike. Por efektiviteti i tyre duhet matur përmes rezultateve, jo vetëm përmes premtimeve elektorale.
Në fund, paralajmërimi i Cacciarit shtron një dilemë që shkon përtej Italisë: çfarë ndodh me besimin te demokracia kur brezi i ri nuk sheh më mundësi për një jetë më të mirë se ajo e prindërve?
Është një pyetje që meriton të diskutohet në Romë, Bruksel dhe po aq në Tiranë.
j.l./ dita
