“The Financial Times”, i ka kushtuar vëmendje gjyqit të 4 ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës të cilët do ta nisin betejën e fundit me drejtësinë më 3 prill në Hagë të Holandës. Në një artikull të saj, përmendet gjyqi i Kosovës për krime lufte, që do duhet të ‘ftillojë’ ndërkombëtarët dhe t’i përgatisë për Ukrainën.
Ndërsa hetuesit ndërkombëtarë mbledhin prova të mizorive të kohës së luftës në Ukrainë, një gjyq për krimet e luftës që merret me ngjarje të zymta në një pjesë tjetër të Evropës do të fillojë të hënën. Ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi dhe tre nga bashkëpunëtorët e tij akuzohen të gjithë se kanë kryer krime lufte dhe krime kundër njerëzimit midis viteve 1998 dhe 1999, kur popullsia kryesisht shqiptare etnike e Kosovës luftoi sundimtarët e tyre serbë, duke fituar përfundimisht pavarësinë (nën kujdesin e perëndimit) në 2008.
Mbetet e dyshimtë nëse kosovarët apo serbët do ta shohin gjyqin si realizim të drejtësisë së paanshme, e lëre më të kontribuojnë në pajtimin rajonal. Si e tillë, procedurat mund të mbajnë mësime për përpjekjet e ardhshme për t’u marrë me rastet e krimeve të luftës që lindin nga pushtimi rus në Ukrainë.
Një problem ka të bëjë me statusin e pazakontë të gjykatës që shqyrton çështjen. E njohur si Dhomat e Specializuara të Kosovës(hap një dritare të re), nominalisht është pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, por ndodhet në Holandë. Në praktikë ai drejtohet tërësisht nga BE-ja. Prokurorët dhe gjyqtarët e saj, të zgjedhur me kujdes nga diplomatët e BE-së, nuk kanë mandat të sigurt, duke i bërë ata të prekshëm ndaj ndikimit politik.
Në mënyrë të parashikueshme, kosovarët e shohin KSK-në si një imponim të njëanshëm të BE-së, i cili përqendrohet te luftëtarët e tyre dhe jo te serbët të cilët, në sytë e Kosovës, kryen më së shumti krime lufte. Vërtetë, vendimi i parë i gjykatës(hap një dritare të re)— një dënim i ashpër ndaj një figure më të ulët se Thaçi — provokoi vetëm protesta kalimtare.
Por gjykatat më të besueshme ndërkombëtare ose hibride që trajtuan krimet e luftës në ish-Jugosllavi nuk arritën të kënaqnin plotësisht dëshirën e popullatës vendase për drejtësi, ose të zgjidhnin mosmarrëveshjet e thella midis ish-kundërshtarëve për të kaluarën e tyre. Në disa shtete ballkanike, elitat dhe qytetarët ende nderohen(hap një dritare të re)“heronjtë e luftës” së tyre.
Sfondi i gjyqit qëndron në doktrinën e intervencionimit liberal të favorizuar dikur nga perëndimi. Në vitin 1999, NATO filloi sulmet ajrore kundër Serbisë për të ndalur represionet masive kundër kosovarëve nga regjimi i Slobodan Millosheviçit .
Deri në vitin 2008, fuqitë perëndimore arritën në përfundimin se zgjidhja më e mirë për një problem të rrënjosur në fillimin e historisë së Ballkanit të shekullit të 20-të ishte pranimi i dëshirës së Kosovës për pavarësi.
Por, kryesisht falë kundërshtimit të Rusisë dhe Kinës, Këshilli i Sigurimit i OKB-së nuk autorizoi as ndërhyrjen e NATO-s dhe as pavarësinë e Kosovës. Deri më sot, pesë vende të BE-së me pakicat e tyre të trazuara ose secesioniste – Qiproja, Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Spanja – nuk e njohin Kosovën . As Kina, India, Rusia dhe dhjetëra vende të tjera. Kjo e pengon vendin nga anëtarësimi në OKB.
Autoriteteve të Kosovës u mungon kontrolli mbi komunitetet serbe në zonat veriore të shtetit të ri, ku tensionet janë të larta . Presioni i BE-së për një kompromis ka sjellë marrëveshje të ndryshme të zbatuara në mënyrë të vogël dhe, së fundmi, një pakt verbal.(hap një dritare të re)në interpretimin e të cilit Serbia dhe Kosova u ndanë menjëherë.
Ekonomia e Kosovës është më e dobëta(hap një dritare të re)në Ballkan pavarësisht flukseve të mëdha të ndihmave të huaja. Vendi gjithashtu krenohet me popullsinë më të re në Evropë, por një në dy të rinj janë të papunë. Problem mbeten korrupsioni dhe krimi i organizuar. Për të gjitha këto, njëfarë përgjegjësie e ka Thaçi, i cili shërbeu si kryeministër, ministër i jashtëm dhe president i Kosovës.
Gjykata që do ta gjykojë atë u krijua për shkak se OKB-ja dhe BE-ja — të cilat administruan drejtësinë në Kosovë në vitet 1999-2008 dhe 2008-2014, respektivisht — kishin injoruar krimet e rënda. Por në vitin 2011, një raport i Këshillit të Evropës(hap një dritare të re), shkruar nga senatori zviceran Dick Marty, përmblodhi dëshmitë për krimet e supozuara të luftës të UÇK-së dhe metodat e dhunshme me të cilat udhëheqësit e saj kishin fituar pushtet politik dhe ekonomik.
Duke iu përkulur presionit, BE-ja, me mbështetjen e SHBA-së, ngriti KSC-në. Thaçi dhe bashkëpunëtorët e tij janë të pafajshëm për akuzat(hap një dritare të re)kundër tyre. Kalimi në politikën perëndimore – nga tolerimi i keqqeverisjes së elitës së Kosovës në vënien në gjyq të Thaçit dhe të tjerëve – flet për mospërputhjet e ndërhyrjes së BE-së dhe SHBA-së në këtë cep të Evropës.
Perëndimi ndryshoi kufijtë e Serbisë në vitin 2008 dhe më pas i shpalli kufijtë e Kosovës të paprekshëm. Ata e shpëtuan Kosovën nga Millosheviqi, pastaj panë partnerët e tyre të bindur vendas duke plaçkitur shtetin e ri. Prioriteti tani për fuqitë perëndimore duhet të jetë mbështetja e programit për qeverisje të pastër dhe rritje ekonomike gjithëpërfshirëse të përqafuar nga reformatorët për të cilët kosovarët votuan në vitin 2021.
Në vend të kësaj, perëndimi po mbikëqyr një gjyq të zhvilluar nga një gjykatë me të meta. Ne duhet të shpresojmë se kushdo që merret me prova të ngjashme dhe përpjekje për ndërtimin e institucioneve në Ukrainë do të jetë më i përgatitur.
m.b./dita
