Historiani që mbron Luftën Antifashiste dhe dëshmorët nga Amerika

Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj

Një rrugëtim në fushën e historiografisë

Xhelal Gjeçovi i përket brezit të intelektualëve shqiptarë në të dy periudhat: monizëm e demokraci. Kontributin e tij e ka të lidhur ngushtë me historinë e Luftës Nacionalçlirimtare. Me përfundimin e studimeve të larta në vitin 1968 në Universitetin e Tiranës në Fakultetin e Drejtësisë, u emërua pedagog i historisë dhe filozofisë në Fakultetin e Shkencave politike e juridike. Nga viti 1979 filloi punën në institutin e Historisë të Akademisë së Shkencave, në sektorin e Luftës Nacionalçlirimtare, në fillim punonjës shkencor, më pas shef dhe zëvendësdrejtor i institutit. Në vitin 1985 mbron gradën shkencore “Doktor” me temën “Marrëdhëniet shqiptaro-jugosllave në vitet e Luftës së Dytë Botërore”, kjo e konvertuar në “Doktor i shkencave”, në vitin 1987 ka fituar titullin “Docent” dhe në vitin 2000 titulli “Profesor”.

Në punën e tij shkencore e pedagogjike ka një numër veprash të botuara për Luftën Nacionalçlirimtare dhe për periudhën pas saj, si “Marrëdhëniet shqiptaro-jugosllave në vitet e Luftës së Dytë Botërore” viti 1986, “Shteti shqiptar dhe çështja e Kosovës” viti 1998, “Lufta Nacionalçlirimtare në Shqipëri” viti 1999, “Pushtimi Gjerman në Shqipëri” viti 2004. Ai ka shkruar artikuj studimorë të botuar në revista shkencore e kulturore brenda e jashtë vendit, ka ligjërata të mbajtura në auditorët universitarë, në veprimtari shkencore në vend dhe në simpoziume ndërkombëtare. Prof. Xhelal Gjeçovi ka qenë anëtar i grupit drejtues dhe redaktor shkencor i Historisë së Popullit Shqiptar, në katër vëllime.

Në shkrimin e historisë ai u lidh ngushtësisht me përpjekjet e popullit shqiptar në shekuj dhe mendja e zemra e tij punoi dhe u rrahu fort për të drejtën dhe të vërtetën historike. Ai i vuri në shërbim të historisë energjitë, aftësitë dhe kulturën, në shërbim të kauzës së tij të drejt. Prof. Xhelali është një figurë e kompletuar, me kulturë, me horizont e me interesa të gjera, e pasqyruar kjo dhe në një veprimtari shkencore të shumënshme në lëmin e historisë, ku ka prurë shkrime dhe studime në publicistikës, në pedagogji, ka gjithashtu mjaft shkrime e punime me vlera, të cilat përbëjnë kontributë në kulturën tonë të re. Në mënyrë të veçantë prof. Xhelal Gjeçovi i është përkushtua me dashuri dhe me pasion studimit të historisë së Luftës Nacionalçlirimtare.

Profesori ka punuar me vullnet, me këmbëngulje dhe me pasion dhe ka zbatuar një metodë të drejtë studimi. Ai brenda katër dekadave ka hartuar e botuar një numër veprash shkencore, monografi, artikuj e kumtesa për probleme e ngjarje të rëndësishme të historisë shqiptare. Në këto materiale ka spikatur preokupacioni, vullneti dhe kurajo për të zbuluar dhe për të mbrojtur të vërtetën historike.

Trajton gjerësisht problemet e luftës

Prof. Xhelal Gjeçovi me punë dhe vullnet është radhitur ndër ata historianë që me guxim iu fut trajtimit të problemeve të LANÇ dhe i ka mbrojtur me të vërtetat e saj dhe me dokumentacion të shumtë. Tematika e LANÇ-it që pa përshkruar veprën shkencore të tij, është e gjerë, e larmishme dhe me shumë interes. Në të gjenden të trajtuara me kompetencë e me nivel shkencor problemet e mprehta që kanë të bëjnë me Luftën Nacionalçlirimtare në Shqipëri, me marrëdhëniet shqiptaro-jugosllave gjatë luftës, me pushtimin gjerman në Shqipëri etj.

Ai është ndër studiuesit më të njohur e më me autoritet i historisë, ku në një numër punimesh që i përkasin luftës ka bërë debat dhe ka argumentuar deri në detaje mjaft probleme të saj, të cilat janë ngritur artificialisht edhe nga studiues të tjerë të historisë. Në këto trajtesa autori ka hedhur dritë dhe ka argumentuar me logjikë çështje të rëndësishme të ngjarjeve e problemeve të kësaj periudhe, të japë një ndihmesë sado modeste në njohjen e publikut me përmasat e kësaj lufte të lavdishme, me vlera të pamohueshme.

Prof. Xhelal Gjeçovi ka meritë të veçante në studimin e Historisë së Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare në Shqipëri, të cilës i ka kushtuar një varg punimesh monografike, si dhe dhjetëra artikuj studimorë të botuar në revista të ndryshme shkencore. Ai ka vlerësuar rolin dhe rëndësinë që kishte gjatë luftës shtabi drejtues politik dhe ushtarak, dhe ky shtab kishte që drejtues që ishte Enver Hoxha, kur mjaft historianë nuk e përmendin dhe e LANÇ-in pa komandant dhe komisar.

Vepra shkencore më e rëndësishme që u kushtohet problemeve të Luftës Antifashiste janë padyshim monografitë “Lufta Nacionalçlirimtare në Shqipëri” dhe “Pushtimi gjerman në Shqipëri”. Në to autori pasqyron e analizon në mënyrë të gjithanshme gjendjen e ndërlikuar politike në të cilën u gjend Shqipëria në vitet e pushtimit fashist dhe nazist. Duke e vlerësuar atë në mënyrë objektive, Xhelal Gjeçovi arrin në përfundimin e drejtë se Lëvizja Nacionalçlirimtare e frymëzuar nga ideale e qëllime fisnike, ishte përkrahur në shumicë nga populli shqiptar për luftë kundër pushtuesit. Përfundimi i luftës çoi në realizimin e aspiratave të ligjshme kombëtare të shqiptarëve, për të cilën ata bënë sakrifica të panumërta dhe derdhën pa kursim gjakun e tyre. Ai gjithmonë ka vlerësuar figura të luftës si dhe dëshmorët dhe heronjtë e kësaj lufte epope pa të cilën nuk do të ishte bërë i mundur rreshtimin në Aleancën më të madhe që ka njohur njerëzimin, siç ishte Aleanca Antifashiste kundër nazi-fashizmit botëror.

Figurë e njohur, e dashur për opinionin shkencor e kulturor

Prof. Xhelal Gjeçovi ka meritë se në veprën e tij ka trajtuar me objektivitet shkencor dhe disa aspekte me rëndësi të marrëdhënieve të PKSH e të Lëvizjes Nacionalçlirimtare të Shqipërisë me PKJ dhe Lëvizjen Nacionalçlirimtare të Jugosllavisë. Mbi bazën e dokumentacionit të kohës që pasqyron këto marrëdhënie, ai evidencon e vlerëson qëndrimin e mbajtur nga PKSH dhe Fronti NÇ i Shqipërisë në çështjet thelbësore të bashkëpunimit shqiptaro-jugosllav në këto vite, duke hedhur kështu poshtë spekulimet e shtrembërimet që janë bërë për këto çështje nga historiografia. Në shkrimet dhe studimet e Xhelal Gjeçovit pasqyrohen gjithashtu lidhjet e ngushta të Lëvizjes Nacionalçlirimtare të Shqipërisë me Kosovën dhe me organizmat e Lëvizjes Nacionalçlirimtare të Kosovës, ndihma që iu dha këtyre të fundit për të organizuar e për të forcuar paprerë Luftën Nacionalçlirimtare në Kosovë, në Dibër e në viset të tjera.

Prof. Xhelal Gjeçovi është një figurë e njohur dhe shumë e dashur për opinionin tonë shkencor e kulturor. Ai edhe sot ka lidhje të ngushta me institucione arsimore, kulturore e shkencore, me historianë, pedagogë e studiues të fushave të ndryshme të vendit tonë. Ai vlerëson përparimet e kulturës e të shkencës në Shqipëri, sepse ka vite që jeton në SHBA dhe i konsideron ato si arritje të kombit, prandaj dhe përpiqet që ato ti bëjë të njohura përmes veprimtarive të ndryshme shkencore, botuese e propaganduese. Opinioni shkencor në vend e ka mirëpritur e ka vlerësuar gjithnjë ligjëratat, kumtesat e referimet e mbajtura prej tij, ashtu si dhe botimet e tij, pasi ato dallohen për nga nivelin shkencor e kompetencën profesionale, ashtu dhe për bindjet e ndjenjat e thella patriotike e demokratike.

Xhelal Gjeçovi si intelektual i formuar i rezistoi me dinjitet goditjeve të vazhdueshme të LANÇ-it duke qëndruar i patundur në bindjet e tij, ai ka mbrojtur deri në fund çështjen e drejtë të popullit shqiptar, aspiratat e tij të ligjshme kombëtare e demokratike.

Vlerësim i merituar

Për të gjitha këto prurje në botën akademike dhe për kontributin e dhënë në mbrojtje të figurës së Dëshmorit të Atdheut, Organizata Kombëtare për Dëshmorët e LANÇ-it dhe Dëshmorët e tjerë të Atdheut vlerësoi me titullin “Nderi i Organizatës”. Prof. Xhelal Gjeçovi, ka meritën se në vite ka bërë pasqyrimin, evidentimin dhe dokumentimin e plotë të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare në Shqipëri në kuadrin e Luftës së Dytë Botërore. Prej vitesh ai jeton në Shtetet e Bashkuara pa e ndalur për asnjë ditë punën e tij. Ai është një nga bashkëpunëtorët e rregullt të gazetës DITA.

Me të drejtë në vlerësimin e kësaj figure të njohur të historiografisë, mjaft koleg, miq dhe dashamirës shprehën vlerësimet më të larta, për kontributin e dhënë në vitë, për qartësinë e mendimit dhe për mbrojtjen fort të vlerave të LANÇ-it. Ishte ai që në kohën e vlerësimit të dokumentacionit dhe të relikeve në Muzeun Historik Kombëtar këmbë nguli për ruajtjen dhe pasurimin e pavijonit të luftës dhe të figurës së dëshmorëve që dhanë gjakun në këtë luftë. Ishte kjo luftë që Shqipërisë i dha të drejtën që të thotë fjalën e saj si një nga kontribuueset në Luftën e Dytë Botërore.