A është mesazh edhe për Ramën thirrja e Berishës për 21 janarin? Kanë të drejtë ata që flasin për “fundin e një epoke”?

Nga Migena Aleksi

A përfaqësojnë Berisha e Rama dy skajet e një epoke që po mbyllet? A e ka humbur Berisha kontrollin mbi drejtësinë dhe mbi opozitën, kurse Rama mbi sistemin që vetë ndërtoi? A është SPAK  instrumenti përmes të cilit Perëndimi po zbaton strategjinë e fundit të reformës: shkatërrimin e marrëveshjeve të vjetra të pandëshkueshmërisë?

Rreth këtyre pyetjeve sillet kjo bisedë e imja me kryeredaktorin e gazetës DITA, Adrian Thano. Nuk është një intervistë, është një dialog që e lë debatin të hapur për lexuesit dhe për këdo që ndjen shqetësim dhe përgjegjësi mbi atë vend që shumë si unë “e kanë braktisur”, të tjerët duken si të pajtuar me fatalitetin.

Për Thanon, Perëndimi nuk po kërkon më një “lider shpëtimtar”, por një sistem që funksionon përmes institucioneve dhe kontrollit ligjor. Kjo është arsyeja pse mbështetja ndaj SPAK-ut dhe zgjatja e mandatit të prokurorëve deri në vitin 2040 shihet si garanci për të mbyllur kapitullin e korrupsionit të lartë.

Të dy mendojmë që, nëse Berisha me 21 janarin e vet simbolizon fundin e politikës së konfliktit, Rama me idenë e “Senatit” simbolizon përpjekjen e fundit për të ruajtur kontrollin mbi sistemin. Por edhe Rama, edhe Berisha janë tashmë nën logjikën e një procesi që nuk e kontrollojnë dot më.

Bindja ime është që, periudha 2025–2027 do jetë faza e tranzicionit të ri: largimi gradual i figurave të vjetra, dalja në skenë e një klase të re politike dhe konsolidimi i një drejtësie që vepron me mbështetje europiane.

PYETJE: A mendoni se thirrja e Sali Berishës për 21 janarin e vendos atë vendos përfundimisht jashtë çdo formule negociuese? Pra është një mesazh edhe për Ramën, një paralajmërim se çdo tentativë për marrëveshje tjetër me Berishën – siç kanë njoftuar të dy së fundmi – do të ishte vetëvrasje politike?

THANO: Mesazh nga kush?

PYETJE: Nga Perëndimi. Po e përdor momentin për të shkatërruar marrëveshjet e vjetra të tranzicionit. Jam e bindur që Perëndimi me atë mënyrën e vet të lepurit me qerre po e shkatërron elitën e vjetër për të vendosur klasën e re

THANO: Shumë nga tezat që qarkullojnë, tingëllojnë bindëse, por disa duhen lexuar me kujdes kritik. Çfarë ka të vërtetë në këtë që po më pyet… Sipas meje një është që Berisha politikisht është në fund të ciklit të tij. Kjo është e dukshme: është “non grata” nga SHBA e Britania, përballet me hetime të SPAK, dhe ka humbur ndikimin elektoral përtej bërthamës besnike.

E dyta, Rama nuk mund të bëjë më marrëveshje me Berishën. Kjo është po ashtu reale. Çdo afrim me Berishën sot do ta dëmtonte rëndë Ramën në sytë e ndërkombëtarëve dhe të opinionit publik, pasi do shihej si tentativë për të shpëtuar veten nga drejtësia.

Sa për presionin ndërkombëtar ndaj klasës politike ekzistuese, unë mendoj se diplomacia perëndimore ka pranuar shpesh deri tani edhe formulën “stabilitet përmes korrupsionit”. Ka shenja se po kërkon institucionalizim të drejtësisë dhe rotacion politik të gjeneratave, por fraza si “Perëndimi po e shkatërron elitën e vjetër për të vendosur klasën e re” për mua janë më shumë interpretim sesa fakt.

Nuk besoj se ka një plan të detajuar perëndimor për “ndryshim klase politike”. Ka një presion konstant për sundim ligji dhe ndëshkim korrupsioni. Rotacioni politik duhet të vijë si pasojë e këtij procesi, jo si skenar i planifikuar me emra apo kukulla që i merr dhe i vendos aty. E kanë provuar më parë edhe ashtu, por nuk ka ecur.

PYETJE: Gjithsesi, për mua, thirrja e Berishës për 21 janarin është vija e kuqe për Ramën. Po i thonë qartë që çdo përpjekje për të hyrë në negociata me Berishën, qoftë për reformën kushtetuese apo për të frenuar SPAK-un, do ishte vetëvrasje politike. Nëse Rama zgjedh të bashkëpunojë prapë me Berishën, ai nuk do goditet nga opozita, por nga aleatët ndërkombëtarë që prej vitesh kanë garantuar imunitetin e tij politik. Plani Rama-Berisha për reformën kushtetuese dhe krijimin e një Senati, që parashikon “imunitet të dyfishtë” për të dy, është parë në Bruksel dhe Washington si tentativë për t’u mbrojtur nga drejtësia. Rama është i dobësuar tani dhe në radhë për t’u rrëzuar pas Berishës

THANO: Që “Rama është i dobësuar dhe në radhë për t’u rrëzuar” më duket pjesërisht e vërtetë. Rama ka ende kontroll të plotë politik në vend. Sigurisht po përballet me një drejtësi që nuk e komandon dot. Por “dobësimi” është më shumë institucional, jo domosdoshmërisht elektoral.

Kurse “Reforma për Senatin” dhe “imuniteti i dyfishtë” është një ide shqetësuese e përmendur në disa qarqe. Për sa kohë nuk ka ende një draft zyrtar, është më shumë spekulim se realitet politik. Sipas meje, vjen si përzierje mes fakteve reale dhe narrativës publike që po qarkullon. Jo e pavërtetë, por as objektive. Një pjesë e opinionit publik e sheh sot situatën politike, si fundin e një epoke të Berishës e Ramës dhe hyrjen në fazën e “drejtësisë së re”. Nuk dëshiron, me të drejtë, që edhe kjo shpresë t’i sfidohet.

PYETJE: Unë mendoj që është shumë pozitive që të paktën drejtësia nuk është më në duart e politikës, por në duart e atyre që e kanë financuar dhe krijuar. Sipas fjalëve që qarkullojnë SPAK madje nuk është më institucion i brendshëm shqiptar, por degë e prokurorisë speciale të BE-së, me koordinim direkt nga Laura Kövesi, kryeprokurorja antikorrupsion e BE. Në zyrat e SPAK-ut, hetimet kryesore monitorohen nga ekspertë të BE dhe SHBA, ndërsa fondet e operacioneve mbulohen nga qeveria gjermane.

THANO: Jam dakord që SPAK ka fituar pavarësi të ndjeshme dhe mbështetje të fortë ndërkombëtare. Kjo është faktike. Struktura është ngritur me fonde e asistencë të drejtpërdrejtë nga BE e SHBA, dhe hetimet ndaj zyrtarëve të lartë tregojnë se faza hetimore nuk është më nën kontroll politik si dikur.

Por është e ekzagjeruar ose spekulative të thuash që “SPAK është degë e prokurorisë së BE-së”. Kjo nuk është e saktë ligjërisht. SPAK është institucion shqiptar, i ngritur sipas Kushtetutës së Shqipërisë dhe ligjeve kombëtare. Ka bashkëpunim dhe asistencë nga BE/SHBA, por nuk është “nën drejtimin e Laura Kövesi-t” dhe as “degë e BE-së”. Kjo është një hiperbolë ndoshta për të përforcuar idenë e pavarësisë nga politika në Tiranë.

E plotë mund të lexohet në versionin print të gazetës DITA