Boshllëku i Lirisë

Nga LEART KOLA

Në Mesjetë, një princ europian ftoi një udhëheqës arab në Francë për një takim diplomatik. Në fund të darkës ceremoniale kishte përgatitur një surprizë: në kopshtin madhështor të kështjellës kishte ndërtuar një labirint dhe e ftoi mikun ta përshkonte.

Pas orësh të tëra ecjeje, llogaritjesh dhe përpjekjesh për të gjetur daljen, ankthi i korridoreve që ngjanin të gjitha me njëri-tjetrin filloi t’ia verbonte logjikën. Vetëm pas një kohe të gjatë, me ndihmën e princit, ai arriti të dilte nga labirinti dhe të çlirohej.

Disa muaj më vonë, sipas traditës diplomatike, princi udhëtoi në Arabi për t’ia kthyer vizitën mikut të tij. Pas ceremonive zyrtare, pritësi nuk e kishte harruar ankthin që i kishte shkaktuar labirinti dhe vendosi t’ia kthente në një mënyrë krejt tjetër: e la vetëm në mes të shkretëtirës.

Ndryshe nga labirinti, aty nuk kishte asnjë pengesë për lirinë e tij të veprimit. Mund të shihte horizontin e pafund në çdo drejtim. Megjithatë, pikërisht kjo liri absolute rezultoi më mbytëse se korridoret e ngushta të labirintit. Boshllëku i lirisë ishte më i rëndë se kufizimi.

Kam menduar shpesh për këtë histori, të treguar nga Borges, sa herë shoh grupin gjithnjë e më të vogël të protestuesve që endet për kilometra të tërë në këtë “shkretëtirë të reales”. Siç do ta quante Slavoj Žižek, duke rimarrë një shprehje nga filmi The Matrix: “Welcome to the desert of the real.”

Kjo është edhe gjendja në të cilën duket se ka përfunduar protesta. Ajo që mbeti nga ky organizim heterogjen, antidialektik, jo vetëm pa ideologji, por shpesh edhe në kundërshtim me vetë idene e organizimit . eshtë zbrazëtia që prodhon liria kur nuk shoqërohet me një projekt. Liria mund të jetë dehëse, madje edhe konsensuale, por mbetet politikisht sterile kur duhet të ndërtojë diçka.

Në terminologjinë e Žižek-ut, subjekti është pikërisht ai boshllëk që mbetet pasi substanca largohet, ose më saktë, pasi kupton se substanca nuk ka ekzistuar kurrë si një themel i qëndrueshëm. Edhe protesta duket se ndodhet në këtë pikë: pasi ka rrëzuar iluzionin e unitetit, përballet me boshllëkun e vet. Liria nuk prodhon automatikisht një rend të ri.

Historia politike na mëson se pasioni nuk mjafton. Ai ka nevojë për një drejtim, për një horizont projekti politik. Në këtë kuptim, revolucionet që kanë transformuar shoqëritë nuk kanë qenë thjesht shpërthime zemërimi, por projekte politike. Pavarësisht kostove, dështimeve dhe kontradiktave të tyre, ato synonin të ndërtonin një rend të ri.

Revolucioni Amerikan hapi rrugën drejt çlirimit nga kolonializmi. Revolucioni Francez institucionalizoi republikën, ngritjen e borgjezisë dhe universalizimin e të drejtave të njeriut. Në Shqipëri, fitorja partizane në vitin 1944 dhe rrëzimi i regjimit komunist në vitin 1991 nuk sollën thjesht rotacion politik; ato ndryshuan mënyrën se si organizohej marrëdhënia midis individit, shoqërisë dhe shtetit.

Nga ky këndvështrim, është e vështirë të quash revolucion një mobilizim që refuzon të artikulojë një vizion të qartë për shoqërinë që dëshiron të ndërtojë. Një protestë mund të jetë entuziaste, sfiduese dhe emocionalisht e fuqishme, por kjo nuk mjafton për ta bërë politikisht transformuese. Nëse nuk tregon jo vetëm çfarë kundërshton, por edhe çfarë propozon, rrezikon të mbetet brenda boshllëkut që vetë liria krijon.

Prandaj edhe kërkesat bëhen shpesh kontradiktore ose të paarritshme. Jo domosdoshmërisht sepse protestuesit nuk besojnë në to, por sepse mungesa e një kornize të përbashkët politike e bën të pamundur shndërrimin e energjisë në projekt. Nëse protestës i hiqet narrativa që e mban bashkë, mbetet vetëm forma.

Megjithatë, nëse politikisht mund të jetë bosh, emocionalisht nuk është aspak i tillë.

Brenda këtij kaosi ekziston një frustrim i vërtetë dhe një dhimbje reale, të cilat nuk mund dhe nuk duhet të injorohen. Jo vetëm nga qeveria apo opozita, sepse përballë kësaj dhimbjeje institucionet shpesh duken shumë më të vogla se problemi që pretendojnë të administrojnë.

Është një dhimbje që nuk arrin të artikulohet në gjuhën e politikës,eshte nje dhimbje poetike Ajo ndihet më shumë sesa shprehet. Pikërisht aty ku diskursi politik duket artificial, përvoja shpirtërore mbetet krejtësisht reale.

Historia shqiptare është, në shumë mënyra, historia e një shtypjeje të vazhdueshme të emocioneve kolektive. Frustrimet nuk përballen; ato shtyhen, mbulohen, harrohen. Por historia nuk i harron. Ato rikthehen pas brezash si simptoma shoqërore.

Mënyra jonë për t’u marrë me traumën ka qenë shpesh e njëjtë: fshihe, mos e përmend, shtyje për më vonë.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron paradoksi: ajo që politikisht mund të duket e zbrazët, shpirtërisht mund të jetë tërësisht e vërtetë.

Siç shkruante Kurt Vonnegut: “Ne jemi ata që pretendojmë se jemi. Prandaj duhet të kemi kujdes se çfarë pretendojmë të jemi.”

Në këto kushte, tingëllojnë edhe më aktuale fjalët e Antonio Gramsci-t: “Kriza konsiston pikërisht në faktin se e vjetra po vdes, ndërsa e reja nuk mund të lindë; kjo eshte kohe e monstrave ‘

Ndoshta sot këto simptoma marrin formën e “Frankenshtajnëve” politikë: heronj të përditshëm që lindin dhe zhduken brenda një cikli lajmesh, identitete të ndërtuara mbi algoritme dhe një përmbytje informacioni ku e vërteta humbet peshën e saj. Siç paralajmëronte Orwell në reflektimet e tij mbi propagandën, manipulimi nuk qëndron gjithmonë te gënjeshtra; ai mund të funksionojë edhe duke përdorur fragmente të së vërtetës.

Politika e asgjësë që kemi parë gjatë këtyre javëve e ka bërë dialogun te pamundur. Qeveria dhe protestuesit jetojnë në realitete paralele. Njëra palë vazhdon rutinën e saj institucionale, tjetra ritualin e saj të rezistencës. Takohen vetëm për pak minuta përballë Parlamentit dhe më pas secila rikthehet në universin e vet.

Ketu problemi nuk është se konflikti është bërë shumë i madh, por se është bërë shumë i paqartë. E pikerisht projekti politik eshte ai qe mund jo vetem ti jape qartesi protestes por te mundesoj dhe dialogun, e ketu nuk flas per dialogun institucional, ai eshte shterpe, dhe duke pare konfigurimin qeveritar dhe i panevojshem sepse institucionet dhe ata qe i banojne ata jane qeniet me jo politike, me dialog nenkuptoj dialogun “me te ardhmen” me imagjinaten e Shqiperise qe duhet,jo vetem asaj qe duam. Ballafaqim me traumat, si ato qe shkaktoj 45 vjet komunizem ne psiken e gjithesecilit qe trashegohet brez pas brezi e patrajtuar qe prodhoj kete shoqeri simptomatike, skizofrene ne cdo aspekt te saj, si ne ndarjen qe kemi ne subjekte partiake;, ndarje gati religjoze, por dhe ne raportet qe kemi si me vendin fizik toka,prona po dhe ate simbolik shteti institucionet.

Ndertimi i nje projekti politik per te imagjinuar nje te ardhme pa vargonjte e traumave dhe simptomave te se shkuares eshte e vetmja forme dialogu e vlefshme,nje dialog pa politikane por thellesisht politik, nje dialog me endrren e te ardhmes jo me permiresimin e kushteve logjistike te se tashmes.

Marksi e quante këtë, në mënyrë spekulative, “poezia e së ardhmes”: aftësia për të mos mbetur peng i administrimit të së tashmes, por për të imagjinuar një rend të ri. Ndoshta pikërisht kjo është ajo që i mungon sot protestës. Jo energjia. Jo guximi. Por poezia e së ardhmes.

DITA