HISTORI: Kryekomandanti me origjinë shqiptare që ka mbiemrin më të njohur por edhe më të çuditshëm në Greqi

Dorin Xhima – DITA

“Kolokotroni” (greqisht: Κολοκοτρώνης) vjen nga gjuha greke dhe ka një kuptim mjaft interesant e të drejtpërdrejtë, i cili lidhet me një prej figurave më të shquara të historisë së Greqisë.

Fjala është një bashkim i dy fjalëve:
​Κώλος (Kòlos) që në greqishte do të thotë “të pasme” ose “vithe”. ​Kotróni (Κοτρώνι): që do të thotë “shkëmb i madh”, “gur i fortë” ose “shkëmb i ashpër”.

Pra, e përkthyer fjalë për fjalë, do të thotë “Vithe si shkëmb” ose “Bythë-shkëmb”.

Pse ky emër?

Ky nuk ishte thjesht një mbiemër i rastësishëm, por një nofkë (pseudonim) që i ishte vënë gjyshit të heroit të njohur grek, Teodor Kolokotroni (Theodoros Kolokotronis).

​Sipas traditës dhe historisë greke, kjo nofkë iu dha familjes së tyre për shkak të qëndresës së fortë, trupit të lidhur dhe kokëfortësisë së tyre legjendare përballë sundimit osman. Ata ishin “të fortë dhe të palëkundur si shkëmbi”. Më vonë, kjo nofkë zëvendësoi mbiemrin e tyre të vjetër (Tserginis) dhe mbeti si mbiemri zyrtar i familjes.

​Sot, ky emër në Greqi identifikohet menjëherë me Teodor Kolokotronin, që ishte kryekomandanti i Revolucionit Grek të vitit 1821 (i njohur edhe me nofkën “Plaku i Moresë”).

Çështja e origjinës së Teodor Kolokotronit është një nga temat më të diskutuara dhe më interesante të historisë së Revolucionit Grek të vitit 1821. Familja e tij kishte origjinë të dokumentuar arvanitase, dhe ai vetë u rrit në një mjedis fort të ndikuar nga kjo kulturë.

Përpara se të merrnin nofkën Kolokotronis, mbiemri i vjetër i familjes së tij ishte Çergini (në greqisht i dokumentuar si Τσεργίνης – Tserginis).
​Shumë gjuhëtarë dhe historianë (si grekë, ashtu edhe të huaj) konfirmojnë se rrënja e këtij mbiemri vjen nga fjala shqipe “Çerkin” ose “Çergë” (shatorr, mbulojë e leshtë ose rrobë e trashë).

Kjo degë familjare ishte vendosur në Peloponez (More) që nga shekulli i XIV ose XV, gjatë valëve të mëdha të migrimeve arvanitase në Greqi. Kolokotroni lindi në rrethinat e Messenias dhe u rrit në Mani e Arkadi, zona të cilat kishin ngulmime të shumta arvanitase.

Është historikisht e provuar që ai e fliste rrjedhshëm gjuhën arvanitase (një dialekt i vjetër i shqipes). Në jetën e tij ushtarake, kjo i shërbeu jashtëzakonisht shumë. Kolokotroni kishte lidhje të ngushta dhe bënte aleanca strategjike me krerët shqiptarë (si myslimanë, ashtu edhe të krishterë).

Flitet se me krerë si Ali Pashë Tepelena apo Marko Boçari, kur duhej të merreshin vesh pa u kuptuar nga të tjerët ose kur donin të jepnin fjalën e nderit (besën), komunikonin në arvanitase/shqip.

​Në kohën e Revolucionit të vitit 1821, koncepti i “kombësisë” ndërtohej ndryshe nga sot. Për arvanitasit e Greqisë, feja ortodokse dhe lufta e përbashkët kundër Perandorisë Osmane i bëri ata shtyllën kryesore të krijimit të shtetit të ri grek.

Kolokotroni e shihte veten si udhëheqës të kombit grek. Në kujtimet e tij të diktuara rreth jetës, ai fokusohet te çlirimi i Greqisë dhe krishterimi, por pa mohuar asnjëherë kodet kulturore, veshjen (fustanellën) dhe traditën luftarake që e kishte të njëjtë me arvanitasit dhe shqiptarët e tjerë të asaj epoke.

Pra, ai ishte arvanitas nga gjaku, gjuha shtëpiake dhe rrënjët familjare, por njëkohësisht grek nga vetëdija politike dhe kontributi historik si hero kombëtar i Greqisë.

Botuar sot në rubrikën Histori të gazetës DITA