Nga Bledi Filipi
Botuar në DITA
Jemi një komb dhe kemi një gjuhë që na bashkon dhe na bën një sado që na copëtuan padrejtësisht në gjashtë pjesë. Por kur themi që jemi një komb dhe kemi një gjuhë duhet të shkojmë edhe drejt unifikimit të shumë emërtimeve të institucioneve, entesh a profesionesh etj.
Le të ndalemi te disa: Në Shqipëri kemi emërtimin bashki, në Kosovë Komunë;
BASHKI-A organi kryesor shtetëror i administratës vendore në qytete; ndërtesa e këtij organi; pjesë e administrimit shtetëror vendor.( FGjSh, 2006,2020)
KOMUN/Ë,-A njësi administrative vendore , që përfshin një fshat të madh ose disa fshatra; organi drejtues i kësaj njësie dhe zyra e ndërtesa. (FGjSh, 2006,2020)
Ky emërtim duhet parë edhe në Fjalorin e Madh, pasi ky term në Shqipëri me ndarjet e reja administrative nuk ekziston.
Në Shqipëri kemi DHOMA E TREGTISË, në Kosovë ODA E TREGTISË; gjendet te FGjSh 2006,2020 fjala odë, por në normë është dhomë.
Në Shqipëri kemi zëvendësrektor, zëvendësdekan, në Kosovë PROREKTOR, PRODEKAN; përdorur zëvendës.
Në Shqipëri kemi SHKOLLA 9-VJEÇARE, në Kosovë SHKOLLA FILLORE , këtu duhet saktësuar pasi në Shqipëri kemi arsimin 9-vjeçar që përfshin arsimin fillor klasa 1-5 dhe të mesëm të ulët klasa 6-9.
Në Shqipëri ne themi regjistër klase aty mësuesi hedh temat ditore, prezencën e nxënësit, notat , gjeneralitetet etj. Ndërsa në Kosovë i thonë ditari, ditar në Shqipëri nënkupton planin ditor të përgatitur nga mësuesi për zhvillimin e lëndës.
REGJIST-ËR,-RI fletore e madhe ku shënohen emra , shifra, fakte etj., që të ruhen e të përdoren për qëllime të ndryshme; regjistri i klasës; regjistri i magazinës, regjistri themeltar i shtetasve etj. (FGjSh 2006)
DITAR,I /Ë (T) shënime të përditshme të kohëpaskohëshme për ngjarje ose vëzhgime të ditës; plani ditor i punës së dikujt; fletorja a blloku ku mbahen këto shënime: ditari i anijes, ditari i shkollës (i mësuesit ) etj..
Ngatërrim të madh sjell edhe titulli profesor. Në Kosovë, profesor është emërtimi i profesionit të mësuesisë kurse në Shqipëri, profesor është titull akademik. Kjo ndoshta ka ardhur për arsyen se kështu është e sqaruar në fjalorët e 1954, 1980, 1984, 2002, 2006, 2020 pra fjalorët e saktësojnë në një farë mënyre se kush është profesor, por sërish mbajnë nuk kanë arritur të bëjnë shkëputjen e duhur.
Deri vonë, madje edhe tani edhe në shkollat tona është trashëguar forma e të thirrurit në shkolla me profesor, por kjo për arsimin parauniversitar është një fjalë që i përket një të shkuare të largët kur nuk ishin formësuar ende institucionet.
Në Fjalorët që përmendëm më sipër gjejmë këto shpjegime: PROFESOR,-I m.sh. –Ë (T): 1.profesor është titull që i jepet punonjësve të institucioneve të larta arsimore e kërkimore shkencore, punonjësve të prodhimit e të institucioneve të ndryshme, që kanë përvojë të pasur dhe kryejnë ose drejtojnë në një nivel të lartë punën mësimore shkencore, që udhëheqin kualifikimin shkencor të punonjësve të tjerë dhe kanë botuar vepra shkencore origjinale me cilësi të lartë; ai që mban këtë titull.
2. Mësues në një shkollë të lartë a të mesme; mësues . fem. PROFESORESH/Ë,-A (T) Universitetet në Shqipëri e saktësojnë, japin titullin mësues për shkollat 9-vjeçare a të mesme dhe në shkresat e emërimeve në punë zbatohet ky emërtim (veçse në leksikun e përditshëm në shkolla nga nxënësit thërriten profesor a profesore) ndërsa në Kosovë ndodh e kundërta.
Po ç’thotë legjistlacioni shqiptar për dhënien e titullit profesor? Po të mbështetemi në LIGJIN Nr.9741, datë 21.5.2007 “PËR ARSIMIN E LARTË NË REPUBLIKËN E SHQIPËRISË I NDRYSHUAR ME LIGJET Nr. 9832, datë 12.11.2007, Nr. 10 307, datë 22.7.2010 dhe Nr. 10 493, datë 15.12.2011 , vërejmë si më poshtë vijon:
Titulli profesor, në Shqipëri është titull akademik. Nuk mund të jesh profesor pa mbrojtur gradën shkencore doktor i shkencave , pa fituar titullin profesor i asociuar, (jo më pak se pesë vjet që se je bërë doktor i shkencave) dhe pesë vjet pasi je bërë profesor i asociuar , atëherë ke të drejtën të fitosh titullin profesor.
Që të jesh profesor në Shqipëri, duhet të kesh botuar një apo më shumë monografi shkencore, të kesh botuar mbi pesëmbëdhjetë artikuj, nga këta tetë jashtë vendit me ISBN, dhe faktor impakti, të kesh dhënë mësim tetë vjet pa ndërprerje në universitet dhe të jesh titullar lënde (të kesh bërë vet ligjëratat dhe seancat e seminareve apo ushtrimeve), të kesh dhënë dy vjet mësim në universitete jashtë vendit , të zotërosh të paktën dy gjuhë të huaja, dhe të kesh drejtuar më shumë se dy projekte shkencore.
Si përfundim, profesor është titull që fitohet me punë dhe kërkime shkencore pasi ke mbrojtur gradën doktor, ndaj puna duhet të nisë nga Fjalori i Madh që të saktësohet qartë kush është profesor dhe kush është mësues.
Fjala profesor nuk duhet të përdoret në arsimin parauniversitar, pasi kjo u takon atyre që e kanë fituar këtë titull.
Si përfundim dua të theksoj se gjuha është pika e bashkimit në një, ndaj detyrë parësore u del hartuesve të fjalorit që të saktësojnë këto fjalë, e më pas është detyrë e organeve të shtetit të Kosovës që të bëjnë unifikimin e emërtimeve të institucioneve, enteve, profesionesh etj.
—–
©Copyright Gazeta DITA
Ky artikull është ekskluziv i Gazetës DITA, gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”. Shkrimi mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar DITA dhe në fund të vendoset linku i burimit, në të kundërt çdo shkelës do të mbajë përgjegjësi sipas Nenit 178 të Ligjit Nr/ 35/2016.
Ka me shume se 30 vite qe keto pobleme me shume rendesi kombetare jane shtruar per zgjidhje por MUNGON VULLNETI I KLASES POLITIKE per ti zgjidhur.
Shqyptaret e Shqypnies tash po duhet me kopjue dhe perdor ato qe thojn Shqyptaret e Kosoves, perndryshe kosovaret.
Problemi i gjuhes eshte me themelor. Te kapesh ne disa terma, sic eshte kapur ky tipi, eshte naivitet te diskutosh per shkaterrimin te gjuhes ne planin strukturor, drejteshkrimor, dhe ne planin lingustik, dmth te deformimit te fjaleve dhe idiotizmit te perkthimeve direkt nga anglishtja apo gjuhe te tjera, fjale per fjale, pa bere interpretim.
Psh, nje idiotizem qe vura re, cdo te thote “kohepaskoheshme”,. nga e ka psonisur autori kete fjale.
Sepse ne Shqiperi pas 90es, kemi fenomenin e “inteligjences artificiale” te idioteve qe u bene gjuhetare me urdher partie (demokratike), dhe ju leshuan gjuhes shqipe dhe standartit me gjithe brutalitetin e injorances dhe urrejtjes per dijen dhe profesionin.
Kemi fenomenin e artificave te Rilindjes., si idiotiku Ramut, qe nxori moden apo trendin e bashkengjitjeve dhe shpikjen e fjaleve te perbera. Ky fenomen vjen nga varferia e dijes, nga varferia e gjuhes qe kane idiotet e partive, mediave, dhe o burra, shpikin nga nje fjale te re te perbere.
Pastaj, kemi dhe variantin kosovar, ku cdo fjalie i vihet nga nje “i” apo “ia”.pa qene e nevojshme.
Ndersa, teksa, pasi..terma keto te futura me vend e pa vend, nga idiotet e doboshem,, jo dobishem, te doboshem, bosh. bashepenembajtes, te kokebosheve te krekosur
Dhe jo vetem..
Apo jo..
E dini si perdoret shprehja “dhe jo vetem” ne shqip?
Ne shqip ekziston detyrimisht lidhja, jo vetem kjo, po edhe,,
Ndersa budallenjte e tregut, e thone “dhe jo vetem”. Dhe mbyllin fjaline. Ose shkrimet editoriale publicistike me fame, si ato te Bedriut, Fatosit, Ramutit
dhe jo vetem
Ndersa ketij i paska ngelur mendja te titujt
Ktheu mbrapsht o birbo
Kthehu ne kohe, dhe meso si kane folur dhe shkruar ne gjuhen zyrtare shqiptare, dhe pastaj nisu nga korigjimet e rastit.
Eshte nje sistem i tere i shkaterruar.
Jo si lufta sistematike e Balles, palles, kunder droges.
Ka program lufte kunder droges qeveria, ka.. se prandaj eshte zgjedhur qe te beje ligje dhe te mbaje ne rregull shoqerine. Po sistematike?! Ne ca kuptimi valle e ka thene Tau Caw?
Sistematike mos do te thote valle e kohepaskoheshme? Apo ndonje menyre tjeter “lufte”, ndryshe nga ajo qe duhet te beje Ministria e Rendit.
Apo “lufte ndryshe”, si ka filluar moda e fundit nga Rama.
Nje rruge ndryshe
Nje koncept ndryshe
Nje jete ndryshe
Nje ide ndryshe
Nje qeveri ndryshe
Po me nje zakon te gjithe njesoj
Hajdute, kriminele dhe qelbesira injorante, qe nuk kane hallin e shtetit, po te xhepit
Kush e ka bere kete harte qe nuk e kemi par ndonjehere me pare qe nxjerr shqiptaret si minoriitet ne Shqiprine e jugut?
Po ky Filipiqi e ka bere, nga ndonje Ramut me fame per ceshtjet minoritare
Shqiptaret ne jug jane minoritet. E ka Greqia fjalen, jo Shqiperia
Gjuha shqipe ka krijuar latinishten edhe greqishten si gjuhë artificiale në antikitet.
Në shekullin e 5 p.e.s. është krijuar greqishtja e vjetër në Athinë edhe pastaj në shekullin e 4 p.e.s. është krijuar latinishtja në Romë. Asnjë popull nuk i ka folur këto gjuhët artificiale latinisht edhe greqisht sepse latinishtja edhe greqishtja ishin vëtëm gjuhë të shkruara që i përdornin dijetarët edhe elitat politike.
Gjuha shqipe ka krijuar latinishten si gjuhë artificiale në antikitet edhe pastaj nga latinishtja është krijuar italishtja si gjuhë e folur.
Fjalët e italishtes edhe të latinishtes shpjegohen vetëm me gjuhën shqipe.
Fjalët italiane edhe latine janë fjalë të bashkuara të shqipes ose janë gati njëllojë si fjalët e shqipes.
Gjuha shqipe i ngjante në antikitet më shumë gegërishtes pra dialektit verior edhe prandaj shumë fjalë të latinishtes edhe italishtes shpjegohen me dialektin verior të shqipes.
Këto janë shumë fjalë të latinishtes edhe të italishtes që janë krijuar nga bashkimi i fjalëve të shqipes ose janë fjalë të shqipes me pak ndryshime:
venerare – vë ner – vë nder – nderon
memoria – me mor – të marrësh në kujtesë – kujtesa
mercatus – mer ka – merr ka – ku ka për të marr – ku ka për të blerë – tregu, në italisht është “mercato”
vedere – vë re – vëren, shikon
tradition – tëra dit – tëra të ditura – tradita, edhe tradita përbëhet nga gjëra plotësisht të njohura pra të ditura, në italisht është “tradizione”
opera – o bër – osht bërë – vepra
miraculum – mira – e mira – mrekullia, latinishtja e italishtja nuk e kanë fjalën “mirë” por shqipja e ka, në italisht është “miracolo”
monumentum – mon ment – mbon mend – mban mend – monumenti
vita – vit – jeta, fjala shqipe “vit” është marr për ta pasur latinishtja për fjalën “jeta”
eta – jeta – mosha, fjala shqipe jeta është marr për ta pasur latinishtja per fjalën “mosha”
lingua – lin gua – gjuha e lindur – gjuha, e folura
membrana – me mbran – me mbron – të mbrosh – cipa që mbron rreth e rrotullë
eruditus – e ru dit – e ruan diturinë – një njeri që di shumë edhe e ruan diturinë
studiare – shty dija – shtyn dijen – e shtyn më tej diturinë – mëson, edhe etimologjia zyrtare indoeuropiane kështu e shpjegon fjalën “studiare” por pa thënë se fjalët “shty” edhe “dija” janë shqip
migliore – më mirë, por latinishtja e italishtja nuk e kanë fare fjalën mirë por shqipja e ka
sapere – zap – dicka që e ke, dicka që e di – di, të dish gjëra
banditore – ban dit – ban të ditur – lajmëtari që bën të ditur lajmet
debere – do bërë – duhet bërë – duhet, detyrohet, kjo fjalë latine është shumë e qartë nga shprehja shqipe “do bërë” që dicka duhet bërë edhe asnjë shpjegim tjetër nuk ka per këtë fjalë, në italisht kjo fjalë është “dovere” pra vetëm pak më ndryshe nga fjala latine “debere”
illuminare – il lum – yll lum – lum drite – rreze drite – ndriçon
mettere – me të – me atë – me diçka – vë me të – vë me diçka – vë diçka, vendos diçka në një vend
essere – ësh – ësht – është
dire – di – thua atë që di – thotë, me thënë
fare – fa – ba – me ba – të bësh diçka – bën
cascada – ka shka – ka shkarë – ka rënë – vend ku bie uji
stimulus – shti mu lu – shtin mu lujt – shtin për të lëvizur – hosteni, edhe hosteni përdoret për të shtyrë kafshët në bujqësi
abolire – a bo lë – asht bo lënja e diçkaje – heq, kjo fjalë e ka kuptimin shumë qartë ne shqip
nobile – njo bë – njohur bën – fisnik, edhe fisnikët janë njerëz të njohur pra aristokratë
iniziare – i nis – nis diçka – nis, është shumë e qartë që kjo fjalë e ka kuptimin në shqip
ponere – pon – von – vën – vendos, vë diçka në një vend
posponere – pos pon – pos von – pas vën – vënë nga pas – vendos nga pas
apparere – a parë – asht parë – është parë – duket, shikohet
mangiare – ma hangër – me hangër – të hash – ha
dare – dha – me dhan – te japësh – jep
Edhe:
volare – vo lar – bo lart – bën lart – fluturon
arrivare – a rri va – asht rri va – është vajtur atje ku rri – arrin
origina – o ri gjë – osht rri gjë – atje ku rrinë gjërat në vendin e tyre – prejardhja, origjina
obscure – o bë skur – osht bë shkurr – është bërë errët – errët
principe – prin – princi, latinishtja e italishtja nuk e kanë fjalën “prin” por shqipja e ka
princeps – prin – udhëheqësi që prin – prijësi
evolution – e vo lut – e bo lujt – e bën të luaj – e bën të lëviz, të ndryshojë – evolucioni, në italisht është “evoluzione”
aspectare – a së pe – asht së parë – asht me parë – shikon duke pritur – pret, duke ndëjtur në pritje, në italisht është “aspettare”
lasciare – lash – me la – te lësh – lë, ta lësh diçka
tenere – të ner – të mer – të merr – të marrësh – të mbash – mban
guardare – gardh – ruan – gardhi është kufi për të ruajtur – vështron për të ruajtur
sentire – zen – zër – zëri – dëgjon, edhe zëri dëgjohet si zhurmë
parlare – par la – para la – para lë – lë fjalët përpara duke folur – me fol, flet
trovare – të ro va – të ru ba – te ruajtur bën – gjen diçka edhe e merr, e ruan – gjen
generare – gjën e re – një gjë e re – bën një gjë të re – krijon diçka të re
emergenza – e mer gjën – e merr gjënë – i merr gjërat me shpejtësi për të ikur – emergjenca
admirare – ad mir – atë mirë – admiron, adhuron një gjë të mirë, latishtja edhe italishtja nuk e kanë fjalën “mirë” por shqipja e ka fjalën “mirë”
sonare – son – zon – zan – zëri – bën zë, bën zhurmë
silenzio – s’i lën zë – nuk lë zë – nuk lë zhurmë – qetësia
passare – pas – lë pas – lë mbrapa – kalon
foresta – for est – for është – shumë është – pylli, “fora” ka kuptimin “shumë” në shqip edhe pylli ka shumë pemë
laguna – lagun – lagur – e lagura – e laguna – laguna, laguna është një sipërfaqe uji anës bregut të detit që është e ndarë prej detit nga një rrip toke
potere – bo të re – bën të re – mundesh, mund të bësh gjëra të reja
finire – fin – fun – fund – përfundon
seria – së ri – së rish – një gjë e bërë prapë ose e përsëritur – seria, gjuha shqipe e ka fjalën “ri” edhe fjalën “së” kurse latinishtja edhe italishtja nuk i kanë këto fjalë edhe prandaj nuk munden dot latinishtja edhe italishtja që ta shpjegojnë fjalën e tyre “seria”, por shqipja i ka të dyja këto fjalë edhe e shpjegon shumë saktë kuptimin e fjalës “seria”
privato – pri vet – atje ku prij vet – atje ku udhëheq vet – privat, edhe në hapësirën private i bën gjërat vet
producere – për duk – për dukjen e dickaje – për krijimin e diçkaje – prodhon
inventarium – in vent – në vend – inventari, kuptimi i kësaj fjale është numërimi i gjërave në një vend, në italisht është “inventario”
mandare – ma nda – me nda ose me shpërnda – i kalon gjëra dikujt tjetri
abbandonare – a ba ndon – asht ba ndan – është bërë ndarë – lë diçka, lënja e diçkaje është koncept shumë i qartë edhe këtë fjalë gjuha shqipe e shpjegon shumë saktë
andare – and – end pas diçkaje – shkon, ecën
prendere – pre ndër – merr ndër – merr ndër duar diçka – merr, “pre” në shqip është “preja” pra diçka që është marr
credere – kre – krye, koka – beson, mendon
mare – ma re – ma i rënë – më i rënë – më i ulët – deti, edhe deti është në nivel më të ulët se sa toka
semplex – s’e mpleks – nuk e perzien – e papërzierë – thjeshtë, kjo fjalë latine e ka shpjegimin shumë të qartë në gjuhën shqipe sepse është e përbërë nga fjalë të shqipes edhe në italisht kjo fjalë është “semplice” pra vetëm pak më ndryshe nga fjala latine “semplex”
complex – kom pleks – është e mpleksur – e përzierë, kompleks
domanda – do ma nda – do me nda një përgjjigje – pyetja
allargare – a larg – asht larg – largon
ludere – lujt – me lujt – luaj, të luash
terra – terr – e errët pra terr – toka, edhe toka është e errët
colonia – ko lon – ka lënë – është lënë – kolonia, edhe kolonia ështe nje vendbanim i themeluar pra një vend që është lënë për t’u banuar
pausa – pa u za – pa u zënë me diçka – pa u marr me diçka – pushimi, kuptimi i fjalës latine edhe italiane “pausa” është shumë i qartë në gjuhën shqipe sepse përbëhet fare qartë nga këto fjalët e shqipes
capire – kap – kupton, e kap diçka me mendje pra e kupton
acqua – akull – uji, fjala shqipe “akull” është marr për ta pasur latinishtja për ujin
pro, per – për, fjala shqip “për” është gati njëllojë në italisht “per” edhe në latinisht “pro” që janë vetëm pak të ndryshuara
castellum – ka shtjell – ka mbështjell – kështjella, edhe kështjella është e rrethuar pra e mbështjellur me mure, në italisht është “castello”
strata – shtra – shtrati – si shtrati i lumit – shtruar – rruga, edhe rruga është e shtruar, në italisht është “strada”
accendere – a që ndez – ndez diçka, edhe kjo fjalë është shumë e qartë në shqip
celebrare – çel e ba – çel e ba lojën – hap edhe bën lojën e ceremonisë
ceremonia – çel e mon – çel e mbon – çel, hap e mban ritualin e ceremonisë – ceremonia
piccolo – pik – pika – i vogël, fjala pikë/pika e shqipes është marr për të krijuar fjalën “piccolo” të italishtes
apertum – apur – hapur, në italisht është “aperto”
mignatta – mi njit – mi ngjit – shushunja, edhe shushunjat ngjiten pra kjo fjalë është shumë e qartë në shqip
varianza – var – varet – varësia, edhe varianca tregon varësinë prej diçkaje
variare – var – varet
imitare – i mi të – nji me të – një me të – një me atë – bën diçka njëjtë si atë – imiton
presente – pre she – prej sheh – para sheh – shikon para – shikon përpara – pranishëm
spongia – shpon gja – gjë e shpuar – sfungjer, edhe sfungjerët kanë vrima pra janë të shpuar edhe kuptimi i kësaj fjale të latinishtes është shumë qartë në shqip, në italisht kjo fjalë është “sfungero”
postea – pos tej – pas taj – pastaj, më vonë
laborare – la bo re – lë një bërje të re – lë një gjë të bërë të re – punon, në italisht është “lavorare”
battaglia – ba tej – bë tej – bën tej – beteja
presto – pre – prej, nga – shpejt
dia – dita
mela – molla
valore – vlera
venire – vjen
liga – lidhja
super – sipër, në italisht është “sopra“
libertas – liria
spata – shpata
tentare – tenton
mente – mendja
pagare – paguan
notte – nata, në gegërisht i thonë edhe “nota”
curia – ku ri – ku rri – vendi ku rrinte udhëheqja politike e Romës në antikitet, edhe kjo fjalë është shumë e qartë në shqip
securus – se kur – si gur – sigurt, në italisht fjala latine securus është sicuro kurse në dialektin venecian të italishtes është siguro, edhe kuptimi i kësaj fjale është shumë i qartë në shqip sepse shqipja e ka vet këtë fjalë edhe fjalët “si” dhe “gur” i ka vetëm shqipja edhe krahasime me gurin për gjëra të sigurta është shumë i arsyeshëm edhe i qartë
surdus – s’u ndi – nuk u dëgjon – shurdh, fjala latine “surdus” është vetëm një kopje e fjalës shqipe “shurdh” edhe shpjegimi “shurdhi – shundi – s’u ndi – nuk u degjon” është shumë i saktë për këtë fjalë, në italisht kjo fjalë është “sordo” pra vetëm pak më ndryshe se sa fjala latine “surdus”
funebre – fun e bere – fund e bërë – mortore, ceremoni për vdekje, varrosje
rivalis – ri bal – rri ball – rri përballë – kundërshtar, në italisht është “rivale” pra vetëm pak më ndryshe nga fjala latine “rivalis”
sempre – s’e mpre – nuk e pret – e paprerë – e tërë – gjithëmonë, edhe kuptimi i fjalës “gjihëmonë” është një kohë e pandarë edhe shpjegimi i kësaj fjale me gjuhën shqipe është shumë i qartë
në greqisht fjala “gjithëmonë” quhet “panda” edhe shpjegohet – pa nda – e pandarë – kohë e pandarë pra gjithëmonë, edhe fjala greke “panda” është e përberë nga këto dy fjalët e gjuhës shqipe edhe ky shpjegim me shqipen është shumë i qartë
calare – ka la – ka lënë – ulet, bie
canotto – ka not – varka që noton – varka
capacità – kap – kap aq sa mban – kapaciteti
caparra – kap ar – kap flori – kapari, depozitimi
capitare – kap – mledh
capitale – kap- kapitali
verità – e vërteta
parentes – të parët, prinderit
tanto – tan – tërë – shumë
tropo – tepër
desirare – desh – dëshira
molto – mo – ma – më shumë
volere – volit – e volitshme – do
dividere – di vi – dy bë – bën dysh – ndan më dysh – ndan
portare – port – bort – bart – të bartësh – të mbash – mban
spiegare – shpie gja – shpie gjë – shpie një arsyetim – jep një arsyetim – shpjegon
bevere – be ve – pi bë – pirje bën – pi
riparare – ri par – ri bar – ri barë – ri bërë – bërë prapë – riparon
imparare – i mpa – i mba – i mban – i mban njohuritë – mëson
posare – po za – po zë – po e zë – po e zë një vend me diçka – vendos, vë
casa – ka za – ka zënë – është e zënë – është e mbuluar – shtëpia, edhe shtëpia është e mbuluar pra e mbyllur
mons – mon – mol – mal – mali, në italisht është “monte”
montagna – mon tan – mol tan – mal tan – mal tërë – male tërësisht – shumë male – malësia
disciplina – dish i plin – dish i prin – dijes i prin – diturisë i prin – disciplina
avvenire – a vjen – asht vjen – është vjen – e ardhmja
avanti – a vant – asht vajt – është shkuar – përpara
amico – a mik – asht mik – është mik – miku, në latinisht është “amicus”
allentare – a lën – asht lënë – është lënë – është lëshuar – lëshon
angustia – a ngusht – asht ngusht – është ngusht – ngushtësia
arena – a rena – asht rëra – është rëra – arena, edhe arena është një vend i rrethuar ku ka rërë
neve – reve – e reve – bora, edhe bora bie nga retë pra bora është e “reve”
nebia – re bë – si re bërë – e bërë si reja – mjegulla, edhe mjegulla është si një re që takon tokën
totale – to tal – to tan – të tan – të tërë – tërësia, totali
rei – re – ru – ruan – mbreti, edhe mbreti ruan pushtetin dhe mbreterine, në latinisht është “rex”
creare – kre – krye – koka – krijon, edhe për të krijuar duhen mendime
usare – u za – u zë – u përdor gjërat – i përdor gjërat – përdor
cucina – ku zien – ku gatuhet, zien – kuzhina
crescere – kre sheh – krye sheh – kokën shikon – ngrihet
critica – kret – kryet – koka – kritika, edhe kritika bëhet me mendime
cumulare – ku mu la – ku me lënë – ku lë gjerat – ku mbledh gjërat – grumbullon
carrozza – ka rrota – karroca
etere – e tërë – hapësira e universit, edhe universi është i tërë pra i plot edhe i madh
eterno – e tërë – përgjithëmonë
fondare – fund – themelon, edhe themeli është në fund të një ndërtese
federare – fe dhe – fe jep – besën jep – bashkon
felone – fe lon – fe lënë – besën lënë – ka lënë besën – tradhëtari
lago – lag – liqeni, edhe liqeni ka ujë pra është i lagësht
lavare – la va – la ba – larje bën – lan
probare – pro ba – për ba – për bërjen e diçkaje – për të bërë diçka – provon, në italisht është “provare”
tolerare – to ler – të lërë – të lësh – toleron
lanciare – lan – lënë – lëshon, fillon
maturare – matur – rrit, bëhen të rritur, edhe të rriturit quhen më të matur se sa fëmijët
materia – mat – lënda, materia, edhe materia është e kapshme edhe mund të matet
offrire – afron – ofron, bën ofertë
manum – man – mban – dora, edhe dora mban gjëra, në italisht është “mano”
plurale – pluhur – shumësi, edhe pluhuri përbëhet nga shumë kokrra të vogla, nga kjo fjalë vjen edhe fjala “pluralizëm”
Në italisht edhe latinisht ka shumë fjalë që fillojnë me parashtesën con- që te disa fjalë bëhet com- për shkak të përshtatjes së tingullit me shkronjën tjetër pasuese. Kjo parashtesa con- është fjala “kon” e gegërishtes që domethënë “me qënë” pra “është”. Vetëm shqipja e shpjegon këtë parashtesë kurse latinishtja edhe italishtja nuk e shpjegojë dot. Shqipja i shpjegon edhe pjesët e tjera të këtyre fjalëve që latinishtja edhe italishtja nuk i shpjegojnë dot. Këto janë disa fjalë me këtë parashtesë:
contactare – kon tak – kon taku – kon takuar – është takuar – takon
convention – kon vën – e kon e vënë – është e vënë – është vendosur – vendosje, në italisht është “convenzione”
comparare – kom par – kom parë – është parë, është krahasuar – krahason
condition – kon dit – kon e ditur – është e ditur – kusht, edhe kushtet janë gjëra që dihen, në italisht është “condizione”
conoscere – ko njo – ka njoh – ka njohje – njeh
compiere – kom bërë – e bërë, e përfunduar – përfundon
comprare – kom prur – diçka është sjellë, është blërë – blen
completare – kom plet – kom plot – është e plotë – plotëson, kjo fjalë latine edhe italiane është shumë e qartë që përbëhet nga këto fjalët e gjuhës shqipe
commentare – kom ment – kom mend – dhënie mendimi – komenton
concept – kon cept – kon qept – e kon e qepur – është e qepur – mendime të qepura ose të lidhura bashkë – koncepti
conspirare – kon shpir – kon e shpirë – është e shpirë – është e çuar, e kurdisur – konspiron
consonne – kon zon – kon zan – është zëri – bashkëtingëllorja
convento – kon vend – është vend – kuvend
comparsa – com par – con e parë – është e parë – pamja, dukja
compacto – kom pak – kon pak – kon e pakët – është e pakët – është e mbledhur – kompakt
condonare – kon dhon – kon e dhon – është e dhënë – fal huadhëniet
condanna – kon dhan – kon e dhan – është dhënë – është dhënë dënimi – denimi
confessare – kon fe – është fe – është besë për të rrëfyer – rrefen
confederazione – kon fe dhe – kon fe dhënë – është dhënë besa – bashkësia, konfederata
Gjuha shqipe ka krijuar latinishten edhe greqishten si gjuhë artificiale në antikitet.
Në shekullin e 5 p.e.s. është krijuar greqishtja e vjetër në Athinë edhe pastaj në shekullin e 4 p.e.s. është krijuar latinishtja në Romë. Asnjë popull nuk i ka folur këto gjuhët artificiale latinisht edhe greqisht sepse latinishtja edhe greqishtja ishin vëtëm gjuhë të shkruara që i përdornin dijetarët edhe elitat politike.
Nga latinishtja janë krijuar si gjuhë të folura të gjitha gjuhët romane si italishtja, frëngjishtja, spanjishtja, portugalishtja, katalonishtja edhe rumanishtja. Të gjitha fjalët e këtyre gjuhëve romane janë të krijuara plotësisht nga gjuha shqipe.
Pasi u krijua latinishtja si gjuhë artificiale në antikitet në Romë gjuha e folur ka qënë italishtja antike qe njihet si “latinishtja vulgare” që domethënë “latinishtja popullore”. Edhe shkenca e gjuhësisë zyrtare e pranon që latinishtja e folur në antikitet ishte e ndryshme nga latinishtja e shkruajtur. Por meqënëse nuk ka shkrime të latinishtes së folur shkenca e gjuhësisë zyrtare thotë që nuk njihet latinishtja e folur në antikitet. Elita e Romës e bëri qellimisht ndryshimin mes gjuhës latine të shkruar edhe gjuhës së folur që vetëm të shkolluarit në latinisht mund të lexonin edhe të shkruanin.
Gjuhët romane kanë shumë më shumë ngjashmëri me italishten se sa me latinishten sepse ato nuk janë krijuar direkt nga latinishtja por nga italishtja antike pra “latinishtja vulgare”. Në mesjetë italishtja nuk ka pasur influencë te gjuhët e tjera romane edhe prandaj nuk është e mundur që gjuhët romane të jenë krijuar nga latinishtja e shkruajtur.
Të gjitha fjalët e italishtes edhe të latinishtes janë fjalë të bashkuara të shqipes ose janë gati njëllojë si fjalët e shqipes.
Lefo”FTERI” or Tironc wHaleja, duke sjelle perdite po nje pale ‘copy paste’ qe askush nuk ti lexon se je bo bajat, kujton se do te marrin per gjuhetar kur te gjithe e dijne se je vetem nje kopjac budalla komplet?
Ti nuk di shqip mire or FTERI myteberi e ben sikur merr vesht nga gjuhesia…Ahahahaha
Edi, ti nuk ke mjaftueshem inteligjence per t’i kuptuar keto. Ashtu thoshte per ty edhe babai jot edhe prandaj te coji ne shkolle te Liceu Artistik ne Tirane edhe pastaj per shkolle te larte ne Akademine e Arteve se atje shkonin te gjithe ata qe nuk mesonin.
Prapanicen mbi supe,
ke ne vend te kokes
o Tironc wHaleja,
je bo gazi i botes..
Inteligjenca jote o Lefo’FTERI’ shko der aty sa te kopjosh nga tjeret se per vehte nuk ke dy gram tru, kaq! Te fala atij kaqolit Fred Cak-cakut qe ti i kopjon traplliqet…Ahahahaha.
Emertimet shkollore,arsimore,profesione,institucione,,Kosova nuk i ka marre nga UFOt,as nga Serbia,por i ka marre nga Shqiperia.Jo nga kjo shqiperia edi rames ,ketyre fantashkencoreve tip.agron dalipi,por i ka gdhendur ne gjithe sistemin edukativ dhe shteteror te Kosoves nga Mesuesit normaliste te Alexander Xhuvanit,qe dergoi ne Kosove MINISTRI ARSIMIT Ernest Koliqi. Ata bashke me gjuhen shqipe mesuan edhe terminologjine e lendeve perkatese,,Mbledhje,zbritje,fjale,folje,kallzues,kryefjale,kundrine etj.
Arsimi Fillor eshte nje Emertim qe i referohet arsimimit elementar,,Emertimi eshte krejt shqip.Edhe kur kam filluar une shkollen ne Shqiperi quhej Arsimi Fillor.Edhe emertimi i periudhave Mesimore,,tremujori pare,i dyte etj,,ne Kosove eshte krejt shqip,,Ne Shqiperi perdoren Emertimet Semestri,bimestri etj. Eshte merite e pioniereve te Arsimit Lirak Dodbiba,Kole Xhumari,Peter Elezi,Kostaq Cipo,Mahir Domi,etj,qe pregatiten tekste te unifikuar per gjithe Hapesiren shqiptare Kosove,Maqedoni,Cameri.
Keto ka Kosova dhe ben mire te mos i ndryshoje.
Por Tirana qeverritare eshte si pun e kurves,ndryshon shpejt.Nga sistemi 8 vjecar i detyrueshem,e beri 9 vjecar,,Nga sistemi klasik me 4 vite universitet,e beri Sistem i Bolonjes 3+2. Terminologjia e texteve mesimore eshte bere nje mishmash euro-atlantik,qe femijet duhet te kene bredhur europen,qe ta marrin vesh.,Shembull;Ne nje text alternativ te gjuhes,pashe qe thirrori quhej esclamativ,,E kryera e foljes quhej Passativ,
Kurven nuk e mbajne dot gjithe qent e kufirit,jo ta ndjeke Kosova,.
Vazhdo Kosove ne rrugen e dijes qe celi Ernest Koliqi me 200 normalistet atdheperveluar te Alexander Xhuvanit.
Caccare – cac are = kake ne are = me bo mutin ne fushe
Pisciare = Pis ciare – Pis Shurre = Shurra osht pis
Trombare = tro mb are = E zorshme ta zhvillosh po kjo dmth me qi
O tironc, o debil. po pse dole nga spitali mer mut, ishe mire atje me kateter se nuk boje dot shurren.
O Aldrin , ne cdo koment qe ben perpiqesh te hiqesh si njeri i shkolluar e me kulture , por gjuha vulgare qe perdor , duke mos e ndare nga goja fjalen ” mut ” tregon fare qarte se cfar njeriu tendencioz je , cfar kulture komunikimi ke dhe cfar konsiderate mund te krijojne lexuesit per njeres megalomane dhe tifoze partiake trushpelare !
Patriot, mire qe ti paske kuptuar qe Enver Hoxha jetonte akoma ne 1988 edhe qe ne 1985 Enveri vetem sa iku nga skena politike edhe vazhdoi jeten e tij ne fshehtesi.
Patriot, politika ne te gjithe boten komandohet nga nje elite e fshehte me emrin Illuminati edhe lexo kete dialog qe ta kuptosh se kush jane ata te elites qe sundon boten:
Njeri: Pse islamistet nuk kane bere asnjehere sulme islamiste ne Itali? Se islamistet kane bere sulme islamiste ne Britani, France, Gjermani, Belgjike, Spanje pra ne te gjitha vendet e tjera te medha te Europes Perendimore pervec Italise edhe ne kryeqytetin e BE ne Bruksel. Madje edhe ne SHBA, Kanada edhe Rusi kane bere sulme islamiste. Vetem ne Itali nuk kane bere asnjehere. Pse nuk kane bere islamistet asnjehere sulme islamiste ne Itali?
Tjetri: Epo nuk e ha qeni te zotin !
Njeri: Ashtu? Vertete?
Tjetri: Po patjeter. E kupton mire kete shprehje popullore ti?
Njeri: Po, e kuptoj shume mire. Populli i ka shprehjet gjithemone te sakta.
Tjetri: Italia eshte pronarja e gjithe botes edhe islamistet jane vetem qente e Italise. Madje mund te themi qe feja islame eshte qeni i Italise.
Njeri: Po, kjo eshte shume e qarte tani qe e the ti.
Tjetri: Italia ka qe ne kohen e Perandorise Romake qe e sundon te gjithe boten. Asnjehere nuk ka rene pushteti i Romes. Thjeshte Italia e fshehu pushtetin e vet shume mire ne mesjete. Kurse tani keto 250 vitet e fundit ka filluar ta tregoje hapur pushtetin absolut qe ka mbi te gjithe boten. Britania edhe SHBA jane kot sa per shperqendrim qe te duket sikur keto vende e paskan pushtetin mbi te gjithe boten. Por jo more jo! Eshte Italia qe e ka pushtetin mbi boten.
Njeri: Italia eshte edhe qendra e fese.
Tjetri: Po sigurisht.
Caccare – cac are = kake ne are = me bo mutin ne fushe
Pisciare = Pis ciare – Pis Shurre = Shurra osht pis
Trombare = tro mb are = E zorshme ta zhvillosh po kjo dmth me qi
O tironc, o debil. po pse dole nga spitali mer mut, ishe mire atje me kateter se nuk boje dot shurren.#$@
Kishin perjashtu nga shkolla studentin 60 vjecar Agron Dalipaj,.
Agron Dalipi kishte mbaru Institutin e Kamzes-dega ekonomi bujqesore. dhe pasi botoi ca vepra gjuhesore kur ishte me shkollen e lopeve Vaqarrit,.Sivjet vendosi te ndiqte part time Universitetin Fan Noli per gjuhesi.
Provimi i para-Hyrje ne Gjuhesi,,agron dalipi ishte tape topi,Meritoi-4.Profeso0ret e gjuhes i kishin thene:-shko meso Alfabetin,pastaj hajde bej ETIMOLOGJI KETU!Agron dalipi ishte terbu kishte sha pedagohet:-Jy jeni klysht e armikut te gjuhes,Eqrem Cabeut. Une duhet t`ju marr ne provim ju,
Ishte bere gjurulldi e madhe,kishte ardhe policia korces.nUK MBAHESH AGRON dALIPI.REKTORI UNIVERSITETIT kORCES KISHTE MBLEDH DEKANATIN,E KISHIN PERJASHTU FARE NGA PROVIMET.
Te gjitha keto me gjate i kishte portali i Lazer Radit dhe gazeta Dituria.
Eee mre Tironco sempre -se mpre,dmth lafshe pa pre,se rromaket nuk beheshin synet.
Me kto budalliqe vazhdo ti si Agron Dalipi do psoc.
Nuk jemi nje Komb! Jemi dy! mentaliteti primitiv i Kombit Kosovar nuk na lejon te themi jemi nje Komb! Mentaliteti i Saliut dhe Albinit te bind se jemi dy kombe!
SPAKo pash Zotin po ty kush ta ka mbushur mendjen qe komb me mentalitet modern? Zysha e fillores?
ALBIN KURTI,JE NE RRUGE TE DREJTE.
Deren kokes qelbesires!Na ka rene per pjese qelbesi,se u ruajtem nga bisha Vucidolit.
Ti deren kokes,mos e qas ne Kosove,.
E kishte ble kapterrin e Skraparit,.Kishte nxjerre nga pavioni Ypin qe te shaje Stalinin,se po shau Stalinin nuk do ja bejne absesin.
Albin Kurti rruga e drejte eshte e veshtire,,Me zagare shume.
Mitrovica nuk falet.Zajednicat nuk jepen.
Edi Rames deren kokes.
Pyte nje here,e beri ate gjyqin me Ramushin per pune qenefi? Apo shkuan ne gjyq te zonja Eli me Ardit Gjeberhanen?
SPAK,Saliu eshtemegjithmend i poshter dhe per poshtersite e tij duhet te denohet por ne krahasim me ty eshte shume me lart si njeri,ti nuk i afroheshesh as te thembra. Saliu me gjithe poshtersite e tij nuk ka arritur kurre te ofendoje 50% te popullsise siç ben ti qe s’dihet se kush ta ka mbushur mendjen se je i zgjuar !
Zoterinj botues she kryeredaktor I gazetes DITA!
A MUND T’I SPJEGONI LEXUESVE TIAJ SE PSE JU TMERROJNE KOMENTET E TYRE,PERDERISA I KENI BLLOKUAR VASHDIMISHT SHKRIMET E F.TARIFES?
Akoma mendoni se Rama sot NUK ESHTE ANTISHQIPTARI me I rrezikshem ,qe po e con Shqiperine ne HUMNERE me keq se ne kohen e pushtimit otoman!