Kush ka ngecur?

Nga Migena Aleksi

Deklarata e fundit e Marta Kos ku veçon Malin e Zi në procesin e anëtarësimit, në pamje të parë duket si fjali rutinë e burokracisë së BE.

Por nuk është e tillë.

Për vite me radhë, procesi i integrimit u perceptua si një lëvizje në bllok. Kjo logjikë tashmë ka rënë. Bashkimi Evropian po e bën të qartë se zgjerimi nuk është më kolektiv, por një garë individuale. Procesi është bërë brutal në thjeshtësinë e tij.

Kur thuhet se Mali i Zi është vendi më i avancuar në procesin e anëtarësimit, jepet edhe një mesazh politik për të tjerët në rajon. Dikush ka ngecur.

Në rastin e Shqipërisë, fjala që rikthehet vazhdimisht nga partnerët evropianë është “sundimi i ligjit”. Duket një klishe  sidomos për ata që mërziten shpejt me përsëritjen. Por “klisheja” ripërdoret sepse problemi mbetet i pazgjidhur në thelb.

Mbyllja e kapitujve të negociatave është miratimi i tyre se një shtet po transformohet në thelb, në mënyrën si funksionon drejtësia, si luftohet korrupsioni, si respektohen institucionet e ndarje-kontrollit së pushteteve dhe veçanërisht si garantohet barazia para ligjit.

Në rastin shqiptar reforma në drejtësi ka prodhuar pritshmëri të mëdha dhe disa rezultate të dukshme, por ajo që kërkon Bashkimi Evropian është qëndrueshmëria. Mbi të gjitha një sistem që funksionon pa u varur nga emrat apo nga momenti politik.

Kjo është pika ku diferenca jonë me Malin e Zi bëhet më e dukshme. Nuk është se Mali i Zi është një histori perfekte suksesi apo një model pa probleme. Por ai ka arritur të krijojë një vijueshmëri në proces, një ritëm që nuk ndërpritet.

Shqipëria lëviz me impulse. Ka periudha përshpejtimi të ndjekura nga ngadalësime, përparime që relativizohen nga kriza të brendshme të shpeshta.

Këtu hyn edhe një element që e komplikon më tej perceptimin e jashtëm për Shqipërinë. Mënyra si trajtohen çështjet e ndjeshme politike dhe akuzat për abuzim me pushtetin. Rasti i Belinda Balluku është ilustrues.

Nuk është thelbësore për Brukselin nëse një figurë politike është fajtore apo jo në kuptimin penal, këtë e vendosin institucionet e drejtësisë. Ajo që ka rëndësi është nëse sistemi reagon me standarde të njëjta për të gjithë, nëse ka transparencë reale, nëse perceptimi publik për pandëshkueshmërinë fillon të zbehet. Nëse nisin hijet dhe përdredhjet, situata kthehet automatikisht në minus.

Në këtë kuptim, problemi nuk është një emër i përveçëm. Është modeli. Është mënyra si shteti përballet. Reagimi për Ballukun ishte qartësisht selektiv. Besueshmëria është monedha kryesore në procesin e integrimit.

Në këtë kontekst, deklarata e Marta Kos është një formë presioni e drejtpërdrejtë. Ajo u thotë vendeve të tjera të rajonit se koha e justifikimeve ka mbaruar, se nuk ka më hapësirë për të fajësuar të tjerët.

Konteksti aktual evropian është ndoshta më i favorshmi i dekadës së fundit për zgjerimin. Lufta në Ukrainë, rivalitetet globale dhe nevoja për stabilitet në rajon e kanë rikthyer zgjerimin në axhendën strategjike të Bashkimit Evropian. Kjo do të thotë se dera nuk është thjesht e hapur në teori, por ekziston një vullnet real për ta çuar përpara procesin.

A do të arrijë edhe Shqipëria të kthejë reformat në një proces të qëndrueshëm dhe të pakthyeshëm? Apo do vazhdojë të lëkundet mes fjalimeve të bukura dhe realitetit selektiv? Do prodhojë një shtet funksional, apo do vazhdojë të prodhojë batuta për “të shpjeguar” pse ende nuk është aty ku duhet? Dhe ku, këtë herë, si rrallëherë, e duan?

Botuar në DITA