Një lidhje familjare mes dy izraelitëve, një marrëdhënie e raportuar mes biznesmenit dhe kryeministrit shqiptar, si dhe një hetim i SPAK-ut për kontrata në industrinë e mbrojtjes. Këto janë tri elementet që e bëjnë vizitën e Gideon Sa’ar në Tiranë një zhvillim me interes përtej protokollit diplomatik.
Ministri i Jashtëm i Izraelit mbërriti në Shqipëri më 12 tetor, ku zhvilloi takime me homologun Ferit Hoxha dhe drejtues të tjerë të shtetit shqiptar. Gjatë vizitës u nënshkrua edhe një marrëveshje për zgjerimin e bashkëpunimit dypalësh.
Por në sfondin e takimeve zyrtare qëndron emri i Ron Yeffet, biznesmenit izraelito-amerikan që është përfshirë në raportimet për hetimin e SPAK-ut mbi kompanitë dhe kontratat e lidhura me KAYO-n.
Sipas burimeve për Publik.al, Gideon Sa’ar është djali i dajës së Ron Yeffet. Pra, dy personazhet izraelite që shfaqen në dy zhvillime të ndryshme me interes për Shqipërinë kanë edhe një lidhje familjare.
Ky është elementi që e bën më të veçantë kontekstin e vizitës: një përfaqësues i lartë i qeverisë izraelite vjen në Tiranë për të thelluar marrëdhëniet me qeverinë shqiptare, ndërsa një i afërm i tij, me interesa biznesi në Shqipëri dhe marrëdhënie të raportuara me Edi Ramën, është në fokus të një hetimi penal.
Ron Yeffet, biznesmeni izraelit në fokus të SPAK-ut
Më 2 tetor, Byroja Kombëtare e Hetimit kreu kontrolle në banesën e Ron Yeffet dhe në ambiente të tjera të lidhura me çështjen KAYO. Sipas raportimeve mediatike, hetuesit sekuestruan dokumente dhe materiale, ndërsa veprimet u shtrinë edhe në struktura të lidhura me kompanitë e sektorit të mbrojtjes dhe në Ministrinë e Mbrojtjes.
Një ditë më pas, mediat raportuan se SPAK po hetonte dy vepra penale: shpërdorimin e detyrës dhe shkeljen e barazisë në tendera.
Në qendër të vëmendjes janë marrëdhëniet mes kompanive private dhe shoqërisë shtetërore KAYO, e krijuar për zhvillimin e industrisë shqiptare të mbrojtjes. Në këtë strukturë përfshihen kompani si TIMAK Defence dhe Advanced Arms Technology, ndërsa raportimet kanë ngritur pikëpyetje mbi kontratat, pronësinë dhe procedurat e prokurimit.
Çështja mori vëmendje të shtuar pas publikimit të audiopërgjimeve nga ish-zëvendëskryeministri Arben Ahmetaj, të cilat, sipas pretendimeve të tij, ngrenë dyshime për marrëveshje të lidhura me tregtinë e armëve dhe aktivitetin e kompanive që operojnë në këtë sektor.
Pretendimet janë objekt verifikimi nga organet kompetente. Kontrollet e sekuestrimet nuk përbëjnë vendim fajësie dhe përgjegjësia penale e personave të përmendur nuk mund të konsiderohet e provuar pa një vendim përfundimtar gjyqësor.
Sa’ar vjen në Shqipëri, ndërsa i afërmi i tij përballet me pikëpyetjet e hetimit
Lidhja familjare mes Sa’ar dhe Yeffet merr rëndësi pikërisht për shkak të aktivitetit ekonomik të këtij të fundit në Shqipëri. Yeffet nuk është thjesht një emër i huaj që shfaqet në një dosje prokurimi, por një biznesmen për të cilin mediat kanë raportuar marrëdhënie të afërta me kryeministrin Edi Rama dhe interesa në një sektor ku përfshihen fonde publike dhe kontrata strategjike.
Kjo vendos përballë njëra-tjetrës dy realitete: diplomacinë shtetërore mes Shqipërisë dhe Izraelit dhe hetimin penal që po zhvillohet në Shqipëri për çështjen KAYO.
Nuk ka prova të verifikuara publikisht që tregojnë se Sa’ar ka ndërhyrë ose synon të ndërhyjë në hetimin e SPAK-ut. Po ashtu, nuk ka të dhëna të konfirmuara se vizita e tij në Tiranë ka lidhje me çështjen e Yeffet. Por lidhja familjare e konfirmuar nga burimet e Publik.al është një element i rëndësishëm kontekstual që meriton të bëhet publik.
Pyetja që shtrohet nuk është nëse një lidhje gjaku përbën shkelje, sepse nuk përbën. Pyetja është nëse dokumentet dhe vendimmarrjet e lidhura me bizneset e Yeffet në Shqipëri tregojnë marrëdhënie të veçanta me pushtetin apo trajtim të privilegjuar në kontratat shtetërore. Kjo është çështje që duhet të sqarohet përmes provave dhe hetimit.
Rama, Yeffet dhe kontratat e mbrojtjes
Marrëdhëniet e raportuara mes Edi Ramës dhe Ron Yeffet janë një tjetër arsye pse aktiviteti i biznesmenit në Shqipëri ka tërhequr vëmendjen e medias.
Në sektorin e mbrojtjes, ku shteti është palë në partneritete me kompani private, transparenca mbi pronësinë, kontratat dhe mënyrën e përzgjedhjes së partnerëve është thelbësore. Çdo dyshim për paracaktim, favorizim apo shkelje të rregullave duhet të shqyrtohet nga institucionet kompetente.
Në këtë kontekst, publiku ka të drejtë të dijë se si janë ndërtuar marrëveshjet mes KAYO-s dhe partnerëve privatë, cilat kompani kanë përfituar kontrata dhe nëse procedurat kanë garantuar konkurrencë e mbrojtje të interesit publik.
Përgjigjet nuk mund të nxirren nga lidhjet familjare apo miqësitë e raportuara. Ato duhet të dalin nga dokumentet e prokurimit, kontratat, komunikimet zyrtare dhe përfundimet e hetimit.
Një vizitë diplomatike me një kontekst që kërkon transparencë
Vizita e Gideon Sa’ar është një ngjarje zyrtare në marrëdhëniet Shqipëri–Izrael. Ajo përfshin marrëveshje dhe diskutime për bashkëpunimin ekonomik, teknologjik, energjetik dhe në fusha të tjera me interes për të dyja vendet.
Megjithatë, fakti që Sa’ar është i afërm i Ron Yeffet, sipas burimeve të Publik.al, dhe që ky i fundit ndodhet në fokus të raportimeve për një hetim të rëndësishëm, i jep kësaj vizite një dimension tjetër për publikun shqiptar.
Kjo nuk provon ndikim politik apo ndërhyrje në drejtësi. Por e bën të domosdoshme që çdo marrëdhënie ekonomike mes biznesit privat dhe institucioneve shtetërore të shqyrtohet me transparencë, veçanërisht kur bëhet fjalë për industrinë e mbrojtjes.
Në fund, lidhja familjare mes dy izraelitëve është një fakt i raportuar nga burimet e redaksisë. Ajo që mbetet për t’u sqaruar nga hetimi është nëse aktiviteti i kompanive të lidhura me Yeffet është zhvilluar në përputhje me ligjin dhe nëse kontratat e lidhura me shtetin shqiptar kanë respektuar rregullat e prokurimit.
Kjo është çështja që kërkon përgjigje, ndërsa Tirana pret dhe takon përfaqësuesin e lartë të diplomacisë izraelite.
