Rendi global që zgjati 80 vjet, në prag të zëvendësimit

Nga Richard N. Haass

Operacioni ushtarak i SHBA-së për arrestimin e Nicolás Maduro-s nënvizon këndvështrimin e Presidentit Donald Trump se Hemisfera Perëndimore është një rajon ku interesat amerikane kanë përparësi. Rusia dhe Kina do ta mirëpresin këtë si një shenjë se Trump ndan vizionin e tyre për një botë të ndarë në sfera influence.

Nicolás Maduro është tani ish-presidenti i Venezuelës, i burgosur në paraburgim amerikan. Rrëzimi i tij nga Forcat Speciale të SHBA-së, megjithatë, kuptohet më së miri si fundi i fillimit, dhe jo si fillimi i fundit.

Pa dyshim, pak njerëz në Venezuelë – ose kudo tjetër, do ta vajtojnë largimin e Maduros. Ai ishte një autokrat që vodhi zgjedhjet, shtypi popullin e tij, e çoi ekonominë e vendit drejt kolapsit, pavarësisht rezervave gjigante të naftës dhe u përfshi në trafik narkotikësh.

Por kjo nuk do të thotë se ky operacion ushtarak ishte i justifikuar apo i mençur. Në fakt, ai ishte me bazë juridike të dyshimtë. Ishte po ashtu me vlerë strategjike të diskutueshme: Maduro vështirë se përbënte një kërcënim të afërt për Shtetet e Bashkuara. Të mos ketë asnjë dyshim: ky ishte një operacion ushtarak i shmangshëm, jo i domosdoshëm.

Ka disa ngjashmëri sipërfaqësore midis këtij operacioni dhe atij të nisur nga Presidenti George H. W. Bush në vitin 1989 për të rrëzuar nga pushteti liderin panamez Manuel Noriega. Por kundër Noriegës kishte një bazë ligjore më të fortë, që përfshinte jo vetëm drogën, por edhe vrasjen e një ushtaraku amerikan. Po ashtu, kishte shqetësime legjitime për kërcënimin ndaj personelit ushtarak amerikan të stacionuar në Panama dhe për sigurinë e vetë Kanalit të Panamasë.

Zgjedhja për të goditur Venezuelën zbulon motivin e Presidentit Donald Trump. Prioriteti kryesor, siç sugjeroi Trump gjatë konferencës për shtyp pas operacionit, ishte qasja amerikane në rezervat e naftës së Venezuelës – më të mëdhatë në botë. Objektivat dytësore përfshinin përfundimin e përfshirjes së Venezuelës në tregtinë e drogës, ndihmën për ata që u larguan nga vendi që të kthehen në atdhe dhe shtrëngimin e presionit ndaj Kubës, e cila varet shumë nga nafta venezueliane e subvencionuar për të mbështetur ekonominë e saj të dobët dhe të sanksionuar.

Por do të ishte tejet e parakohshme të shpallej operacioni një sukses. Është një gjë të largosh një individ nga pushteti. Është diçka tjetër, thelbësisht e ndryshme dhe shumë më e vështirë, të çmontosh një regjim dhe ta zëvendësosh me diçka më të butë dhe të qëndrueshme. Sa i përket Venezuelës, vlen “rregulli i Pottery Barn”* i ish-Sekretarit të Shtetit Colin Powell: ne e thyem, tani na përket neve.

Trump ka deklaruar se SHBA-të do ta “drejtojnë Venezuelën”. Detajet janë të pakta dhe mbetet e paqartë nëse kjo do të kërkojë një ushtri pushtuese. Një gjë është e qartë, të paktën për momentin: administrata Trump preferon të punojë me mbetjet e regjimit ekzistues (duket se ka arritur një mirëkuptim me zëvendëspresidenten e Maduros, i cila tani kryeson qeverinë), në vend që të fuqizojë opozitën. Kjo përputhet me një politikë të motivuar nga perspektiva e përfitimit tregtar, e jo nga dëshira për të promovuar demokracinë dhe për të mbrojtur të drejtat e njeriut.

Mund të supozohen të gjitha problemet e mundshme, por kryesorja – shpërbërja e rendit, duhet pranuar hapur. Elementë pro-regjimit do të jenë aktivë, ndërsa opozita është gjithçka tjetër veçse e bashkuar dhe mund të kundërshtojë përjashtimin e saj. Këto të panjohura mund t’i imponojnë SHBA-së zgjedhje të vështira politike lidhur me atë që do të ishte e gatshme të bënte për të ndikuar zhvillimet, nëse situata do të dilte jashtë kontrollit.

Operacioni përmbledh thelbin e politikës së jashtme të Trumpit. Ai ishte thelbësisht unilateral. I kushtoi pak vëmendje ligjit ose opinionit ndërkombëtar. Theksoi Hemisferën Perëndimore më shumë sesa Europën, Indo-Paqësorin apo Lindjen e Mesme. Qëllimi ishte përfitimi tregtar – në këtë rast qasja në rezervat e naftës, dhe forcimi i sigurisë së brendshme, duke reflektuar shqetësime për drogën dhe emigracionin. Forca ushtarake u përdor, por në mënyra të kufizuara.

Pasoja më e madhe negative e operacionit në Venezuelë mund të jetë precedenti që ai krijon, duke pohuar të drejtën e fuqive të mëdha për të ndërhyrë në “oborret” e tyre kundër udhëheqësve që i konsiderojnë të paligjshëm ose kërcënues. Mund të imagjinohet vetëm Presidenti rus Vladimir Putin, i cili bën thirrje për “denazifikimin” e Ukrainës dhe largimin e Presidentit Volodymyr Zelensky, duke tundur kokën në shenjë miratimi. Operacioni ushtarak i Trumpit në Venezuelë e bën edhe më të largët sesa ishte tashmë një fund të negociuar të luftës Rusi-Ukrainë.

Një reagim i ngjashëm ka gjasa të vijë edhe nga Kina, e cila e sheh Tajvanin si një provincë të shkëputur dhe qeverinë e tij si të paligjshme. Kjo nuk do të thotë se Presidenti Xi Jinping do të veprojë papritur mbi ambiciet e tij për Tajvanin, por ngjarjet në Venezuelë mund t’i rrisin besimin se do të kishte sukses nëse do të pushtonte, rrethonte apo në ndonjë mënyrë tjetër do ta detyronte ishullin.

Operacioni për rrëzimin e Maduros e bën të qartë se Strategjia e Sigurisë Kombëtare e SHBA-së, e publikuar së fundmi, duhet marrë seriozisht dhe se administrata Trump e sheh Hemisferën Perëndimore si një rajon ku interesat amerikane kanë përparësi. Rusia dhe Kina do ta mirëpresin këtë si shenjë se Trump ndan vizionin e tyre për një botë të ndarë në sfera influence, ku qeveritë në Moskë dhe Pekin kanë epërsinë përkatësisht në Europë dhe në Indo-Paqësor. Një rend global që ka zgjatur për 80 vjet është në prag të zëvendësimit nga tre rende rajonale që ka gjasa të jenë gjithçka tjetër përveçse të rregullta – ose të lira.

—

Richard N. Haass, president i Këshillit mbi Marrëdhëniet e Huaja, ka shërbyer si drejtor i planifikimit të politikave për Departamentin e Shtetit (2001-2003) dhe ishte i dërguari special i presidentit George W. Bush në Irlandën Veriore dhe Koordinator për të Ardhmen në Afganistan. Libri i tij më i ri është Foreign Policy Begins at Home: The Case for Putting America’s House in Order. Titulli është i redaksisë.