Për Rexhep Qosjen nga Akademia që e kishte President Nderi

Akademia Shqiptare e Arteve dhe Shkencave shpreh dhimbjen e thellë të anëtarëve të saj për humbjen e akademikut Rexhep Qosja, President Nderi i kësaj akademie

Me hidhërim të thellë mësuam lajmin e ndarjes nga jeta të akademikut Rexhep Qosja, njërit prej lëvruesve e përfaqësuesve më të shquar të letrave dhe studimeve shqiptare, një atdhetari të flaktë dhe një intelektuali publik të angazhuar në çështjet e mëdha të kombit shqiptar.

Jeta dhe vepra e akademikut Rexhep Qosja ishin ato të një dijetari erudit, të mbrujtur me tipare të çmuara njerëzore, me dashuri për atdheun, për njerëzit e kësaj toke, për historinë dhe kulturën shqiptare, të një intelektuali e qytetari të ndershëm, me adhurim e përulje ndaj së vërtetës, ndaj vlerave e virtyteve më të mira të kombit e të demokracisë, të cilat qytetarët shqiptarë—të Republikës së Shqipërisë dhe të Republikës së Kosovës—por edhe shqiptarët e Diasporës ia kanë njohur dhe çmuar shumë.

Rexhep Qosja ishte bir i një treve me kontribute të veçanta në historinë e luftërave e të përpjekjeve të popullit shqiptar për liri e për shtet kombëtar. Ai lindi në fshatin Vuthaj të Gucisë, që i përket trevës më të gjerë të Kelmendit dhe, siç shprehej ai vetë, u detyrohej shumë vendlindjes dhe banorëve të saj malësorë. Krijimtaria shkencore e letrare e akademikut Qosja dhe veprimtaria e tij atdhetare e shoqërore nuk mund të kuptohen pa marrë në konsideratë këtë lidhje të ngushtë të tij me tokën e të parëve.

Objekti i studimeve dhe i krijimtarisë së tij letrare ka qenë kryesisht Rilindja Kombëtare, me luftërat për liri, për shkollë shqipe, për kulturë e për shtet kombëtar. Punimi me të cilin ai mbrojti doktoratën i kushtohej figurës së Rilindësit të madh, autorit të tekstit të Himnit Kombëtar, Asdrenit (1972).

Monografitë që pasuan, në një pjesë të mirë të tyre i kushtohen pikërisht asaj periudhe: Panteoni i rralluar (1973), Shkrimtarë dhe periudha (1975), Anatomia e kulturës (1976), Nocione të reja albanologjike (1983), Historia e letërsisë shqipe I-III (1984-1986), Antologjia historike e letërsisë shqipe (1985), Porosia e madhe (1986), Populli i ndaluar (1990), Prej letërsisë romantike deri te letërsia moderne (2007), etj.

Shqetësimi qytetar, intelektual dhe atdhetar i akademikut Rexhep Qosja për demokracinë dhe shtetin ligjor, për marrëdhëniet ndërshqiptare, zhvillimin e shkencës e të kulturës, ka gjeneruar një numër të madh esesh dhe botime të natyrës publicistike, të tilla si: Dialog me shkrimtarë (1968), Kontinuitete (1972), Mite të zhveshura (1978), Morfologjia e një fushate (1980), Strategjia e bashkimit kombëtar (1992), Çështja shqiptare: Historia dhe politika (1994), Fjalor demokratik (1997), Ideologjia e shpërbërjes (2006), Realiteti i shpërfillur (2006), Shqipëria dhe Kosova: Si janë dhe si do të duhej të jenë (2013), etj.

E begatë ka qenë edhe krijimtaria letrare e tij, duke lëvruar me sukses gjini të ndryshme të prozës: romanin, tregimin, dramaturgjinë. Për t’u veçuar janë romanet e tij: Vdekja më vjen prej syve të tillë (1974), Një dashuri dhe shtatë faje (2001), Bijtë e askujt (2010), Të fshehtat e treguara (2020), ku me një qasje e mjete moderne të artikulimit letrar ka trajtuar në plan shumëdimensional temën kombëtare.

Luftës për liri dhe pavarësi të popullit shqiptar të Kosovës, të studentëve e të intelektualëve të tij patriotë, ku ai zë një vend qendror si protagonist, akademiku Rexhep Qosja i ka kushtuar nënyë vëllimet e veprës së tij monumentale Dëshmitar në kohë historike, 1966-2005. Në këtë vepër janë skalitur ngjarjet dhe personazhet e një periudhe 40-vjeçare të historisë së Kosovës, gjatë së cilës u poq dhe u materializua aspirata për liri dhe pavarësi e popullit të saj. Me rëndësi të posaçme historike është edhe libri i tij Paqja e përgjakur, që i kushtohet bisedimeve të Rambouillet, në të cilat akademik Qosja mori pjesë si anëtar i delegacionit shqiptar dhe luajti një rol të rëndësishëm në organizimin, argumentimin dhe pozicionimin e duhur të delegacionit shqiptar në atë forum ndërkombëtar, që përcaktoi zhvillimet historike të mëtejshme në favor të shqiptarëve të Kosovës.

Gjatë kohës kur akademik Rexhep Qosja ishte drejtues i Institutit Albanologjik të Prishtinës (1972-1981), ai institucion u kthye në një vatër të dijes kombëtare, ku u artikuluan me kurajë edhe idetë për një Kosovë të lirë, të pavarur e demokratike.

Nuk ka çështje madhore kombëtare, nuk ka ngjarje dhe as dilema të natyrës historike, politike e shoqërore për të cilat akademiku Rexhep Qosja nuk ka thënë me kuraje qytetare e me ndershmëri intelektuale fjalën e tij të pjekur e të mirëpeshuar.

Në vlerësim të këtij kontributi kolosal në fushën e shkencës, të letërsisë e të kulturës kombëtare, si dhe të angazhimit të tij të pashembullt në zhvillimet politike e demokratike të botës shqiptare, akademiku Rexhep Qosja është vlerësuar e shpallur “Qytetar Nderi” dhe “Kryetar Nderi” i disa bashkive dhe i disa shoqatave kulturore e atdhetare në Republikën e Shqipërisë dhe jashtë saj. Në vitin 2000, ai është nderua nga presidenti i Republikës së Shqipërisë, Prof. Dr. Rexhep Meidani, me Urdhrin “Nderi i Kombit”.

Po për këto merita, Akademia Shqiptare e Arteve dhe Shkencave e zgjodhi akademikun Rexhep Qosja anëtar dhe President Nderi të saj. Anëtarët e kësaj akademie shprehin dhimbjen e tyre të thellë për humbjen e këtij personaliteti të shquar në historinë e mendimit shkencor, letrar e kombëtar shqiptar në këto gjashtë dekada të fundit dhe i shprehin familjes, të afërmve dhe kolegëve të tij në Kosovë e kudo gjetkë konsideratën më të thellë dhe ngushëllimet më të ndjera.

Tiranë, 23 prill 2026