Pas letërkëmbimit me Simone de Beauvoir, në këtë pjesë sjellim letrat mes Albert Camus-it dhe aktores Maria Casarès, një histori dashurie e rrëfyer përmes mallit, pasionit dhe fjalëve që i mbijetuan kohës.
Pjesa I: Letërkëmbimi pasionant mes Albert Kamy dhe Simone de Beauvoir – Gazeta Dita
Albert Camus, një nga zërat më të rëndësishëm të letërsisë franceze të shekullit XX dhe fitues i Çmimit Nobel për Letërsi në vitin 1957, nuk ishte vetëm një shkrimtar i madh, por edhe një njeri që e përjetonte dashurinë me intensitet të jashtëzakonshëm.
Historia e tij me aktoren Maria Casarès nisi në vitin 1944 dhe vazhdoi, me ndërprerje e ribashkime, deri në vdekjen e tij në vitin 1960. Përmes letrave të shkëmbyera ndër vite, të dy lanë pas një dëshmi të rrallë të intimitetit të tyre: një marrëdhënie ku mungesa, dëshira, pasioni dhe krijimtaria ndërthureshin vazhdimisht.
Në vitin 2017, botimi nga shtëpia botuese Gallimard i vëllimit Correspondance (1944–1959) bëri publike një pjesë të madhe të këtij komunikimi, duke u dhënë lexuesve mundësinë të njihnin më nga afër një histori dashurie që kishte mbetur për shumë kohë private.
“Nuk mund të përfytyroj asgjë më të keqe sesa të të humbas”
Në një nga letrat e tij, Camus i shkruan Maria Casarès me një sinqeritet që e bën të ndjeshme distancën mes tyre. Është një letër e shkruar në një mbrëmje kur ai dëshiron vetëm praninë e saj:
“Sapo jam kthyer në shtëpi. Nuk dua aspak të fle dhe kam një dëshirë kaq të madhe të të kem pranë, saqë më duhet të ulem në tryezën time për të të folur në të vetmen mënyrë që kam në dispozicion.
Nuk pata guxim t’i thosha Marcelit [Herrandit] se nuk dëshiroja të shkoja të pija shampanjën e tij. Dhe ti ishe e rrethuar nga kaq shumë njerëz! Por pas gjysmë ore nuk durova më; kisha nevojë vetëm për ty.
Të desha kaq shumë, Maria, gjatë gjithë kësaj mbrëmjeje. Duke të parë, duke dëgjuar zërin tënd, i cili është bërë i pazëvendësueshëm për mua, ndërsa po ngjitesha drejt Marcelit, gjeta edhe një fragment teksti për shfaqjen. Tani nuk mund ta lexoj më pa dëgjuar zërin tënd. Kjo është mënyra ime për të qenë i lumtur me ty.
Përpiqem të përfytyroj se çfarë po bën dhe pyes veten me habi se përse nuk je këtu. I them vetes se ajo që do të ishte e natyrshme, sipas të vetmit ligj që njoh, atij të pasionit dhe të jetës, është që ti të kthehesh nesër në shtëpi dhe që ne ta përfundojmë së bashku një mbrëmje të cilën do ta kishim nisur së bashku.
Por e di gjithashtu se kjo është e kotë dhe se ekziston gjithçka tjetër që na ndan.
Por, të paktën, mos më harro kur të largohesh nga unë. Mos harro as atë që të thashë gjatë e gjerë në shtëpinë time, një ditë, përpara se gjithçka të merrte tatëpjetën. Atë ditë të fola nga thellësia më e madhe e zemrës sime dhe do të doja, do të doja aq shumë që të ishim për njëri-tjetrin ashtu siç të thashë se duhej të ishim.
Mos më lër, nuk mund të përfytyroj asgjë më të keqe sesa të të humbas. Çfarë do të bëja tani pa atë fytyrë që më trondit në çdo pjesë të qenies sime, pa atë zë dhe pa atë trup që shtrëngohet pas meje?
Në të vërtetë, nuk ishte kjo ajo që doja të të shkruaja sot. Por vetëm prania jote këtu, nevoja që kam për ty, mendimi im për këtë mbrëmje.
Natën e mirë, e dashura ime. Shpresoj që dita e nesërme të vijë shpejt, bashkë me të gjitha ditët e tjera, kur ti do të jesh më shumë imja sesa kjo shfaqje e mallkuar.
Të puth me gjithë forcën time.”
Një dashuri që nuk shuhej nga largësia
Në fragmente të tjera të letërkëmbimit, Camus shpreh vështirësinë për ta harruar Maria Casarès, edhe kur përpiqet të vazhdojë jetën larg saj:
“Çdo gjë që kam bërë që prej ndarjes nga ti ka qenë për të të harruar, dhe gjithçka që kam arritur ka qenë për të të kujtuar më shumë.
Të dua dhe nuk mund të bëj ndryshe.
Në netët e ëndrrave të mia, ti je aty – ndryshe, por gjithmonë e njëjta, sikur koha të ishte përpjekur më kot të të fshinte.”
Në një tjetër fragment, ai flet për gabimet, krenarinë dhe frikën se mos kishte dëmtuar atë që i lidhte:
“Të dua, por nuk dija si të të mbaja pranë, nuk dija si të veproja, sepse gjërat po shkonin në një drejtim që do të na lëndonte.
Kam shkuar keq me të gjitha betejat që mund të shmangnim, kam shkuar keq me krenarinë time, me gjithçka që mund të të kishte larguar nga unë.”
Përgjigjia e Maria Casarès: “Kam etje për ty”
Por kjo histori nuk rrëfehet vetëm përmes fjalëve të Camus-it. Edhe Maria Casarès i shpreh ndjenjat e saj me të njëjtin intensitet. Në një nga fragmentet që i atribuohen asaj, ajo i shkruan:
“Kam etje për ty. Mos u largo nga unë.
Më trego gjithçka, edhe nëse duhet të më bësh pak të vuaj. Askush në botë nuk do të më dojë sa do të më duash ti.
Folmë për atë dashuri që të shqetëson sadopak. Lëre të ecë mbarë. Mos u mërzit me mua, mos më fajëso se të shqetësoj apo se përpiqem të të ndihmoj.
Kur të shoh përballë meje, e kuptoj më në fund pse jam sjellë në këtë botë.
Të dua.”
Kur letrat bëhen dëshmi e një historie
Ajo që e bën këtë letërkëmbim kaq të veçantë nuk është vetëm intensiteti i ndjenjave, por edhe mënyra se si dy njerëz përpiqen ta ruajnë lidhjen përmes fjalëve, ndërsa jeta i vendos vazhdimisht përballë largësisë dhe ndarjes.
Në këto letra, dashuria nuk paraqitet si një ndjenjë e qetë dhe e përsosur. Ajo shfaqet me pasiguritë, mallin, dëshirën për afërsi, frikën e humbjes dhe përpjekjen për të mos lejuar që koha apo distanca ta shuajnë.
Camus dhe Casarès nuk lanë pas vetëm kujtimin e një marrëdhënieje të jashtëzakonshme, por edhe një arkiv të ndjenjave të tyre, ku fjala bëhet mënyra më e drejtpërdrejtë për të qenë pranë njëri-tjetrit.
Ai shkruante: «Mos më lër».
Ajo i përgjigjej: «Mos u largo nga unë».
Dhe ndoshta pikërisht në këto dy fjali përmblidhet më së miri gjithë intensiteti i historisë së tyre.
Një histori e ruajtur në 865 letra
Historia e Camus-së dhe Casarès nuk mbeti vetëm në kujtesën e tyre. Letërkëmbimi i botuar nga Gallimard në vitin 2017 përmban rreth 865 letra, të shkruara nga viti 1944 deri në vitin 1959. Për vite me radhë, këto letra mbetën të pabotuara dhe ruajtën dëshminë e një marrëdhënieje që vazhdoi mes takimeve, ndarjeve dhe largësive. Botimi i tyre u bë i mundur falë Catherine Camus, vajzës së shkrimtarit.
j.l./ dita
