Shënim i Kryeredaktorit:
Në këtë analizë të përbashkët të publikuar në Project Syndicate, Slavoj Žižek, Guillaume Klossa dhe Catherine Trautmann paralajmërojnë se vitin 2027 Evropa do të përballet me një pikë kthese historike. Zgjedhjet kombëtare në nëntë vende anëtare, që përfaqësojnë më shumë se gjysmën e popullsisë së BE-së, do të diktojnë nëse evropianët do të mbeten zotër të fatit të tyre apo do t’u nënshtrohen diktatit të fuqive të tjera globale.
Sipas autorëve, përparimi i forcave ekstreme si AfD në Gjermani dhe tërheqja e angazhimit ushtarak amerikan e bëjnë urgjente krijimin e një “superfuqie demokratike”. Kjo nuk do të thotë krijimi i një super-shteti burokratik që zëvendëson kombet, por ndërtimi i kapaciteteve të përbashkëta strategjike në fusha kyçe si mbrojtja, energjia, inteligjenca artificiale, kërkimi shkencor dhe riindustrializimi, duke respektuar parimin e subsidiaritetit.
Nëpërmjet Iniciativës për Fuqinë e Evropës (Europa Power Initiative), themeluar në Strasburg, autorët bëjnë thirrje për kapërcimin e qasjeve të fragmentuara dhe koordinimin transnacional të debateve politike e mediatike.
Mesazhi kryesor është se qytetarët evropianë nuk kërkojnë “më shumë Evropë” si koncept abstrakt apo si treg të përbashkët, por një bashkësi funksionale të aftë për të mbrojtur modelin social, mjedisor dhe liritë demokratike përballë rendit të ri botëror.
———
Nga Slavoj Zizek, Guillaume Klossa, Catherine Trautmann
Në vitin 2027, zgjedhje kombëtare me peshë të madhe politike do të zhvillohen në nëntë vende – Francë, Itali, Spanjë, Poloni, Greqi, Finlandë, Estoni, Sllovaki dhe Slloveni – të cilat së bashku përbëjnë më shumë se gjysmën e popullsisë së Bashkimit Evropian. Ndonëse këto procese zgjedhore, ashtu si edhe zgjedhjet indirekte federale për presidentin e Gjermanisë, do të përcaktohen nga çështje të tilla si rritja e kostos së jetesës, emigracioni, borxhi publik, siguria dhe mbrojtja sociale, një pyetje më themelore do të jetë në themel të të gjithave: A duam ne, evropianët, të mbetemi zotër të fatit tonë, apo do të lejojmë që vendimet që kanë më shumë rëndësi për ne të merren diku tjetër?
Urgjenca e kësaj zgjedhjeje është tashmë e dukshme. Fitorja e fundit e Alternativës për Gjermaninë (AfD) në Saksoni-Anhalt përbën një paralajmërim jo vetëm për Gjermaninë, por për mbarë Evropën. Të jesh zot i fatit tënd do të thotë të jesh në gjendje të mbrohesh ndërsa Shtetet e Bashkuara po reduktojnë angazhimet e tyre ndaj aleatëve. Kjo nënkupton gjithashtu ruajtjen e mbështetjes për Ukrainën; mbrojtjen e demokracisë, shtetit të së drejtës dhe pluralizmit mediatik; shfrytëzimin e inteligjencës artificiale në të mirë të interesit të përbashkët; garantimin e autonomisë sonë ushtarake, shkencore, teknologjike, energjetike dhe industriale; si dhe ruajtjen e modelit tonë social dhe mjedisor.
Megjithëse elementet e fuqisë evropiane ekzistojnë tashmë, ato ende nuk janë ndërthurur në një kapacitet të efektshëm strategjik. Ne, evropianët, shpesh diskutojmë për mbrojtjen pa përcaktuar qartë sovranitetin që ajo duhet të garantojë. Flasim për konkurrueshmërinë pa zbatuar në mënyrë të mjaftueshme zgjidhjet që tashmë janë identifikuar për të adresuar dobësitë strategjike të Evropës dhe pa ndjekur politikat e nevojshme për të rritur ndjeshëm dhe në mënyrë të qëndrueshme potencialin e rritjes ekonomike të Evropës. Flasim për riindustrializimin pa përcaktuar mënyrën e financimit të tij. Dhe theksojmë rëndësinë e inteligjencës artificiale pa paraqitur një vizion shoqëror për zhvillimin dhe përdorimin e saj.
Një qasje e tillë e fragmentuar dhe e pamjaftueshme nuk mund të na çojë përpara. Duke iu referuar Deklaratës së Strasburgut të 27 nëntorit 2025, Kryeministri kanadez Mark Carney e përshkroi me saktësi shpërbërjen e rendit ndërkombëtar si pasojë e përdorimit në rritje të energjisë, teknologjisë, financave dhe zinxhirëve të furnizimit si instrumente të pushtetit dhe të presionit politik e ekonomik.
Kjo çështje do të marrë një rëndësi edhe më të madhe në Strasburg më 16 shtator, kur Carney do të marrë pjesë si i ftuar nderi në fjalimin për Gjendjen e Bashkimit që do të mbajë Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, përpara se t’i drejtohet Parlamentit Evropian të nesërmen. Carney u ka bërë thirrje fuqive të mesme që të veprojnë së bashku, ndërsa rivalitetet midis fuqive të mëdha po intensifikohen, dhe prania e tij do ta vendosë këtë çështje drejtpërdrejt në agjendën politike të BE-së. Por ambicia e Evropës duhet të shkojë më tej. Në vend që të kënaqet me statusin e një fuqie të mesme, ajo duhet të bëhet një superfuqi demokratike – e fuqishme, sovrane dhe joimperialiste. Pikërisht për këtë arsye themeluam Iniciativën për Fuqinë e Evropës (Europa Power Initiative), synimi i së cilës është t’u japë koherencë përpjekjeve të Evropës për t’iu përshtatur sfidave gjeopolitike me të cilat përballet.
Evropa duhet të bëjë kujdes që të mos i mbivlerësojë dhe as t’i nënvlerësojë pikat e saj të forta. Pamundësia e saj për të ushtruar ndikim në disa fusha është reale, por në fusha të tjera ajo vetëm supozohet. Evropianët duhet të përballen me sfidën se si ta shndërrojnë një rend politik mbikombëtar në një fuqi demokratike, të qëndrueshme dhe të përgjegjshme, të aftë për të mbrojtur interesat e veta, për të ruajtur liritë e qytetarëve të saj dhe për të ofruar një vizion të mbështetur në rregulla të përbashkëta, bashkëpunim dhe multilateralizëm.
Për fat të mirë, qytetarët tanë nuk po kërkojnë thjesht “më shumë Evropë” në kuptimin abstrakt. Ata duan që BE-ja të jetë më shumë se një treg i vetëm me rregulla dhe procedura të përbashkëta. Ata duan që ajo të shndërrohet në një fuqi reale, të aftë për të mbrojtur, investuar, parashikuar, vendosur dhe vepruar atëherë kur politikëbërja në nivel kombëtar nuk është më e mjaftueshme. Pra, zgjedhja nuk është midis vendit tënd dhe “Evropës”. Ajo është midis rënies së secilit më vete dhe ushtrimit të fuqisë së bashku.
Duke e shndërruar BE-në në një fuqi demokratike të aftë të veprojë me shpejtësi në kohë krize, nuk do të krijonim një super-shtet që zhduk kombet, por një bashkësi që u mundëson shteteve të ushtrojnë kompetenca që asnjë prej tyre nuk mund t’i ushtrojë e vetme. Një projekt i tillë do të respektonte vullnetin e popujve të Evropës dhe larminë e shteteve anëtare. Ai do të krijonte kapacitete të përbashkëta në fusha vendimtare – mbrojtje, energji, kërkim shkencor, gjysmëpërçues, të dhëna, inteligjencë artificiale dhe investime – duke ruajtur vendimmarrjen në nivel vendor ose kombëtar sa herë që kjo është më efektive dhe legjitime (parimi i subsidiaritetit).
Fuqia e vërtetë ka një kosto; por kostoja e vazhdimit të pafuqisë do të ishte edhe më e madhe: varësi më të thella, demokraci më të dobëta dhe minimi i modelit dhe kohezionit tonë social e mjedisor. Sfida kryesore është të shmangim zgjedhje të pamundura, si rritja e shpenzimeve për mbrojtjen në kurriz të shëndetësisë, arsimit, kërkimit shkencor, mbrojtjes sociale, veprimit për klimën ose kulturës. Për shembull, bashkimi i investimeve që kërkojnë një shkallë të caktuar mund ta kapërcejë këtë dilemë duke rritur ndikimin e çdo euroje të shpenzuar.
Sovraniteti teknologjik nuk ka të bëjë vetëm me kufizimin e rreziqeve që lidhen me inteligjencën artificiale. Ai kërkon gjithashtu shfrytëzimin e teknologjive të reja për përmirësimin e kujdesit shëndetësor, arsimit, kërkimit shkencor dhe qeverisjes. Kjo kërkon infrastrukturë të përbashkët digjitale nën kontrollin evropian, masa për mbrojtjen e të dhënave të qytetarëve dhe bizneseve tona, si dhe zgjerimin e të drejtave dhe lirive, në mënyrë që secili të ketë më shumë mundësi për të ushtruar autonominë dhe ndikimin e vet.
Zgjedhjet e vitit 2027 do të jenë kombëtare për nga forma, por evropiane për nga pasojat. Çdo vendim që një shtet merr për mbrojtjen, energjinë, emigracionin, industrializimin, Ukrainën apo teknologjinë ndikon edhe te shtetet e tjera. Prandaj, çdo evropian ka një interes të drejtpërdrejtë në zgjedhje në të cilat nuk do të votojë. Menaxhimi i kësaj asimetrie kërkon një bashkërendim më të mirë mes fushatave kombëtare: kandidatëve duhet t’u drejtohen pyetje të ngjashme dhe duhet të krahasohen pasojat që propozimet e tyre do të kenë për BE-në. Qëllimi nuk është të cenohet sovraniteti i votuesve evropianë, por të sigurohet që ata ta ushtrojnë atë me vetëdijen e plotë për ndërvarësinë e tyre.
Media të pavarura, pluraliste, novatore dhe cilësore – veçanërisht mediat e shërbimit publik – kanë një rol thelbësor për të luajtur në këtë drejtim. Investigimet e përbashkëta dhe debatet transnacionale do t’u jepnin zgjedhjeve të vitit të ardhshëm një këndvështrim evropian, duke kultivuar kështu një vetëdije të përbashkët. Iniciativa për Fuqinë e Evropës u themelua në Strasburg pikërisht në këtë frymë. Me synimin për ta shndërruar ndërvarësinë tonë në debat demokratik dhe në propozime të përbashkëta, konferenca jonë e 21–23 tetorit do të mbledhë së bashku liderë politikë, ekspertë, përfaqësues të medias dhe qytetarë për t’u përgatitur për sfidat me të cilat Evropa duhet të përballet.
Ndërtimi i kapaciteteve për të ushtruar sovranitetin dhe për të ruajtur mënyrën evropiane të jetesës do të thotë të rikthejmë lirinë tonë për të vepruar së bashku. Nuk ka rrugë tjetër që qytetarët të mund të marrin në dorë të ardhmen e tyre.
Project Syndicate
