Dëshmia e stuhisë më të madhe diellore 14,300 vjet më parë është gjetur në unazat e pemëve të lashta.
Një stuhi kaq masive sot do të ishte ‘katastrofike’ për teknologjinë moderne, thonë shkencëtarët.
Ai potencialisht do të zhdukte telekomunikacionet dhe sistemet satelitore, do të shkaktonte ndërprerje masive të rrjetit të energjisë elektrike dhe do t’i kushtonte ekonomisë globale miliarda paund.
Ekipi hulumtues thotë se është shumë e rëndësishme të kuptohet sjellja ekstreme e Diellit dhe rreziqet që ai paraqet për Tokën. Një rritje e madhe e niveleve të radiokarbonit u identifikua nga një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh që analizuan unazat e lashta të pemëve të gjetura në Alpet Franceze.
“Stuhitë ekstreme diellore mund të kenë ndikime të mëdha në Tokë”, tha profesori Tim Heaton, i Universitetit të Leeds. “Super stuhi të tilla mund të dëmtojnë përgjithmonë transformatorët në rrjetet tona elektrike, duke rezultuar në ndërprerje të shumta dhe të përhapura që zgjasin me muaj. Ato gjithashtu mund të rezultojnë në dëmtim të përhershëm të satelitëve tek të cilët ne të gjithë mbështetemi për navigim dhe telekomunikacion, duke i lënë ata të papërdorshëm. Gjithashtu do të krijonin rreziqe të rënda rrezatimi për astronautët.
Nëntë stuhi të tilla ekstreme diellore, të njohura si Ngjarjet Miyake, tani janë identifikuar se kanë ndodhur gjatë 15,000 viteve të fundit. Ngjarjet më të fundit të konfirmuara Miyake ndodhën në vitin 993 të erës sonë dhe 774 të es.
Stuhia 14,300-vjeçare e sapoidentifikuar është, megjithatë, më e madhja që është gjetur ndonjëherë, afërsisht dyfishi i madhësisë së të dyjave në Mesjetë. Shkencëtarët thonë se natyra e saktë e këtyre stuhive mbetet mister, pasi ato kurrë nuk janë vëzhguar drejtpërdrejt instrumentalisht.
“Ne nuk e dimë se çfarë i shkakton stuhi të tilla ekstreme diellore, sa shpesh mund të ndodhin ose nëse mund t’i parashikojmë disi ato,” tha profesori Tim Heaton.
Ekipi hulumtues mati nivelet e radiokarbonit në pemët e lashta të ruajtura brenda brigjeve të gërryera të lumit Drouzet, pranë Gap, në Alpet Jugore Franceze.
Autori kryesor, Profesor Edouard Bard, i Kolegjit të Francës, tha: Radiokarboni prodhohet vazhdimisht në atmosferën e sipërme përmes një zinxhiri reaksionesh të nisura nga rrezet kozmike.
Kohët e fundit, shkencëtarët kanë zbuluar se ngjarjet ekstreme diellore, duke përfshirë ndezjet diellore dhe nxjerrjet e masës koronale, mund të krijojnë gjithashtu shpërthime afatshkurtra të grimcave energjike të cilat ruhen si pika të mëdha në prodhimin e radiokarbonit, që ndodhin gjatë rrjedhës së vetëm një viti. Trungjet e pemëve, të cilat janë nënfosile, mbetje në të cilat procesi i fosilizimit nuk ka përfunduar, u ndanë në unaza të vogla të vetme pemësh. Analiza e unazave individuale identifikoi një rritje të ‘paprecedentë’ në nivelet e radiokarbonit që ndodhi saktësisht 14,300 vjet më parë.
Duke e krahasuar me matjet e beriliumit, një element kimik i gjetur në bërthamat e akullit të Grenlandës, ekipi sugjeron se u shkaktua nga një stuhi masive diellore që do të kishte nxjerrë vëllime të mëdha të grimcave energjike në atmosferën e Tokës.
“Matje instrumentale të drejtpërdrejta të aktivitetit diellor filluan vetëm në shekullin e 17-të me numërimin e njollave të diellit”, tha profesor Bard.
“Në ditët e sotme, ne gjithashtu marrim të dhëna të detajuara duke përdorur observatorë me bazë tokësore, sonda hapësinore dhe satelitë. Megjithatë, të gjitha këto regjistrime instrumentale afatshkurtra janë të pamjaftueshme për një kuptim të plotë të Diellit. Radiokarboni i matur në unazat e pemëve, i përdorur së bashku me beriliumin në bërthamat e akullit polare, ofron mënyrën më të mirë për të kuptuar sjelljen e Diellit më tej në të kaluarën. Gjetja e një koleksioni të tillë pemësh të ruajtura ishte vërtet e jashtëzakonshme”, tha profesoresha Cécile Miramont, e Universitetit Aix-en-Provence në Francë.
“Duke krahasuar gjerësinë e unazave individuale të pemëve në trungjet e shumta të pemëve, më pas ne bashkuam me kujdes pemët e veçanta për të krijuar një afat kohor më të gjatë duke përdorur një metodë të quajtur dendrokronologji. Kjo na lejoi të zbulonim informacione të paçmueshme mbi ndryshimet mjedisore të kaluara dhe të masim radiokarbonin gjatë një periudhe të paeksploruar të aktivitetit diellor”, tha ajo.
Stuhia më e madhe diellore e vëzhguar drejtpërdrejt ndodhi në vitin 1859 dhe njihet si Ngjarja Carrington. Ajo shkaktoi përçarje masive në Tokë, duke shkatërruar makineritë telegrafike dhe duke krijuar një aurorë kaq të ndritshme gjatë natës, saqë zogjtë filluan të këndojnë, duke besuar se Dielli kishte filluar të lindte. Dielli aktualisht po i afrohet pikut të ciklit të tij diellor 11-vjeçar, duke rezultuar në një numër stuhish të fuqishme diellore që janë lëshuar drejt Tokës, duke përfshirë një rast që shkaktoi ndërprerje të radios.
Gjetjet u botuan në The Royal Society’s Philosophical Transactions A: Mathematical, Physical and Engineering.
