Dy jave me pare u nda nga jeta prof. Francis Trix studiuesja e mirenjohur e Universitetit te Indianes ne USA.
Prof. Trix a specializuar ne studimet orientale dhe ne vecanti Sufizmin dhe Bektashizmin ishte ndoshta bashke- udhetarja me besnike ne rrugen filozofike te bektashizmit shqiptar.
Ne rinine e saj studente e Universitetit te Michiganit, ajo u qas nje dite ne nje ferme ku nje Dervish mjeker gjate punonte token. I ardhur nga Teqeja e famshme e Kajros, dervishi shqiptar i lindur ne Gjirokaster dhe sherbyes ne Teqene e Zallit, e ftoi studenten amerikane ne e godinen modeste. Qe prej asaj dite ne Teqene Shqiptare te Detroitit lindi nje nga miqesite me interesante dhe me te njohura ne komunitetin bektashi te Amerikes. Studentja amerikane e cila vizitonte Dervishin shqiptar cdo fund jave per te mesuar mbi Bektashizmin u be me vone nje personalitet I shquar shkencor I kesaj dissipline fetare. Autore e disa librave mbi Misticizmin dhe bektashizmin, profesore ne Universitetin e Indianes, lektore ne disa Universitete dhe specialiste e orientalizmit, ajo bashkepunoi ngushtesisht me Baba Rexhepin ne botimin e Librit te tij tashme te famshem “Misticizmi Islam”.
Prof. Trix ishte ndoshta personi me i afert i filozofit te fundit te bektashizmit shqiptar Baba Rexhepi. Ruajtesja e dokumentave te tij ajo mbajti me fanatizem nje koleksion shume te pasur me bashkebisedime filozofike me Baba Rexhepin per mbi 30 vjet duke regjistruar bisedat e tij cdo fundjave ne teqene e Detroit.
Ne se Baba Rexhepi mbajti gjalle flaken e bektashizmin ne komunitetin e shqiptareve te Amerikes, Frances Trix ishte dora e tij qe beri te njohur Bektashizmin ne auditoret e Universiteteve amerikane duke i dhene Baba Rexhepit nje fame dhe audience nderkombetare.
Prof. Trix pas nje semundje disa vjecare u nda nga jeta. Modeste dhe e perkore iku pa buje dhe pa shqetesuar njeri por duke lene pas nje trashegimi te pasur shkencore. Ajo beri shume per bektashizmin shqiptar, me shume sa shume e shume zera qe sot nga keneta e oportunizmit politik flasin dhe cirren per benefitet tokesore te ketij misticizmi hyjnor.
Nderko, Zerat nga “Shteti Bektashi” i Tiranes te zene me ceshtje tokesore nuk munden dot te kujtonin kete zonje e cila me dashurine dhe këmbënguljen e saj, ruajti vazhdimësinë e filozofit të fundit shqiptar të bektashizmit.
As kreret e “shtetit bektashi” as ‘gazetaret flokebardhe” qe luteshin per viza amerikane dhe sponsorizime monetare nuk u kujtuan te shkruanin dy fjale per Frances e cila me ikjen e saj solli nje humbje te madhe ne komunitetin bektashi shqiptar.
Me poshte extrakte nga shenimet e prof. Trix.
“Lessons with Baba continued. We finished the poetry of Hatayi and then began reading the divan or collected poetry of Omar Khayyam in Turkish, not the original Persian. Only it was a Turkish full of Persian words. Khayyam is known for the beauty of his poetry. But he is also known for extolling the drinking of wine that may be interpreted as a metaphor for mystic love. At one point in my lined notebook, I made a list of words that Khayyam used for “wine glass” (eight), “drunk” (two), “wine” (seven), and “inn” (two).”
*
It was May and I had brought flowers into the hospital from my garden. As I placed them on the thick tile window sill in Baba’s gray hospital room, Baba called out to me in Turkish, long our common language, “Bring me my shoes, my daughter.” But there were no shoes to bring.
Baba Rexheb hadn’t walked for weeks.
