​Të refuzosh pavdekësinë për t’u kthyer në shtëpi: Kuptimi i vërtetë i “Nostos”

Nga Dori Xhima

​Në mitologjinë klasike dhe në eposin e Homerit, figura e Ulisit (Odisesë) përfaqëson kulmin e mençurisë, qëndresës dhe kompleksitetit njerëzor.

Midis të gjitha sprovave dhe aventurave të tij gjatë udhëtimit të gjatë pas Luftës së Trojës, një nga momentet më vendimtare ekzistenciale nuk ndodh në fushëbetejë apo përballë krijesave monstroze, por në ishullin e vetmuar pranë nimfës Kalipso.

​Kalipso i ofron Ulisit diçka që për shumicën e vdekshmëve do të ishte dhurata supreme: pavdekësinë dhe rininë e përjetshme, me kushtin që ai të mbetet përgjithmonë me të. Por për Ulisin, ky çmim ka humbjen e identitetit, ndërprerjen e lidhjes me tokën e lindjes, me familjen dhe mbi të gjitha, shkëputjen nga përvoja njerëzore.

​Të jetosh pa kohë do të thotë të jetosh pa histori, pa pasojat e zgjedhjeve, pa vlerën që vdekshmëria i jep çdo momenti të jetës.

​Refuzimi i pavdekësisë dhe zgjedhja e kohës që kalon

​Zgjedhja e Ulisit për të refuzuar dhuratën hyjnore të Kalipsos është një nga aktet më thellësisht humano-qendrore në letersinë botërore. Duke preferuar plakjen, dhimbjen dhe mundësinë e vdekjes në vend të një përjetësie statike, Ulisi zgjedh “kohën që kalon”. Ai zgjedh të jetë njeri.

​Ky refuzim tregon se për heroin e Homerit, jeta merr kuptim pikërisht sepse është e kufizuar dhe e lidhur me përvojat reale, me vuajtjen, me kujtimet dhe me përpjekjen për të arritur diçka.

​Dimensioni i vërtetë i “Nostos”

​Fjala nostos prapa së cilës fshihet kuptimi i kthimit në shtëpi (dhe nga e cila rrjedh edhe fjala e sotme nostalgji – dhimbja për kthim), merr një dimension të ri përmes këtij akti.

Kthimi në Itakë nuk është vetëm mbërritja në një pikë të hartës apo rikthimi fizikisht te muret e pallatit mbretëror. Nostos është rikthim te vetëvetja, te rolet sociale, te vlerat humane dhe te lidhjet e gjakut e të dashurisë. Duke u kthyer si një vdekatar që plaket, Ulisi konfirmon identitetin e tij si bashkëshort i Penelopës, baba i Telemakut dhe mbret i Itakës.

Pra ​udhëtimi i Ulisit mbetet kësisoj një metaforë universale e ekzistencës njerëzore. Ai na kujton se vlera e jetës nuk qëndron te ikja nga kufizimet tona kohore apo te kërkimi i një përjetësie artificiale, por te guximi për të jetuar çdo moment me të gjitha gëzimet e hidhërimet e tij, duke e kthyer çdo rrugëtim në një njohje më të thellë të vetvetes.

DITA