Një rend botëror i ri, më i vështirë dhe më i ftohtë u ngrit mbi varrin e ambicies evropiane në vitin 2025. Mësimi i qëndrueshëm që nxorëm gjatë këtij viti është se në një epokë garash ekzistenciale, varësia strategjike është parathënie e mungesës së rëndësisë.
Ky ishte viti kur shtyllat e mbetura të rendit të fund-shekullit XX u shkatërruan, duke ekspozuar thelbin bosh të atij që njihej si një sistem global. Mjaftuan tre goditje.
E para ishte fitorja e afërt e Rusisë në Ukrainë ndaj lidershipit të kombinuar të Evropës. Për gati katër vjet, Bashkimi Evropian dhe NATO-ja u angazhuan në një lojë të dyfishtë të rrezikshme. Nga njëra anë, ata u zotuan retorikisht për një fitore ukrainase që nuk ishin të gatshëm ta financonin. Nga ana tjetër, ata e shfrytëzuan këtë luftë të pafundme për të avancuar një konsensus të ri politik dhe ekonomik të brendshëm: kejnesianizmi ushtarak do të përbënte përpjekjen e tyre të fundit për të frenuar deindustrializimin e Evropës.
Në një Evropë të paralizuar nga kufizime politike që e ndalonin financimin me deficit të investimeve të mëdha të gjelbra apo politikave sociale, lufta në Ukrainë u shndërrua në justifikimin ideal për ta derdhur borxhin publik në kompleksin ushtarako-industrial. E vërteta që nuk thuhej me zë të lartë ishte e thjeshtë: një luftë pa fund shërbente për një funksion kyç: ajo ishte motori më efikas për të gjallëruar me metoda kejnesiane një ekonomi evropiane në stagnacion.
Por kjo logjikë mbante brenda vetes një kontradiktë fatale. Nëse lufta në Ukrainë do të mbyllej me paqe, edhe ky stimul ekonomik do të shuhej. Ndërkohë, një fitore që do t’i jepte kuptim shpenzimeve u konsiderua tepër e shtrenjtë financiarisht dhe tepër e rrezikshme në planin gjeostrategjik. Rezultati ishte që Evropa vendosi për strategjinë më e keqe e mundshme: Ukrainës t’i dërgoheshin vetëm aq armë sa për të zgjatur gjakderdhjen, pa ndryshuar rrjedhën e luftës.
Tani që Rusia pritet të dalë fituese (një përfundim i parashikueshëm që presidenti amerikan Donald Trump thjesht e përshpejtoi) planet e ndërtuara me kujdes të Bashkimit Evropian janë rrëzuar. Evropa nuk ka një Plan B për paqen, sepse i gjithë qëndrimi i saj strategjik ishte ndërtuar mbi vazhdimin e luftës. Çfarëdolloj marrëveshjeje paqeje të errët që Kremlini dhe njerëzit e Trump-it do t’ia imponojnë Ukrainës, ajo nuk do të rishkruajë vetëm një kufi. Pavarësisht nëse Rusia do të mbetet apo jo një kërcënim për kontinentin, Evropa po humbet pretekstin për bumin e saj të brishtë ushtarako-industrial dhe bashkë me të po afron hija e një raundi të ri shtrëngimesh ekonomike.
Goditja e dytë ishte se Kina fitoi luftën tregtare kundër Shteteve të Bashkuara. Strategjia e SHBA-së, e iniciuar nën administratën e parë Trump dhe e intensifikuar nën Joe Biden, ishte një lëvizje e fortë: barriera tarifore për të paralizuar aksesin kinez në tregje dhe embargo mbi gjysmëpërçuesit e përparuar dhe mjetet e prodhimit për të paralizuar ngritjen e saj teknologjike. Në vitin 2025, kjo strategji u përball me Vaterlonë e saj dhe Evropa ishte përsëri dëmi kolateral kryesor.
Kina u përgjigj me një përgjigje mjeshtërore me dy pjesë. Së pari, ajo e ktheu në armë dominimin e saj mbi metalet e rralla dhe mineralet kritike, duke shkaktuar një bllokim të zinxhirit të furnizimit që paralizoi jo aq shumë prodhimin e gjelbër amerikan, por atë evropian dhe të Azisë Lindore. Së dyti, dhe më e dëmshmja për qëndrimin e Amerikës si lider global i teknologjisë, Kina mobilizoi “sistemin e saj mbarëkombëtar” drejt një qëllimi të vetëm: autarkinë teknologjike. Rezultati ishte një përshpejtim marramendës në prodhimin vendas të çipave, me SMIC dhe Huaëei që arritën përparime vendimtare që e bënë embargon perëndimore të udhëhequr nga SHBA-ja jo vetëm të vjetëruar, por edhe kundërproduktive.
Ky është ndoshta shoku me pasojat më afatgjata. Në vitin 2025, SHBA dëshmoi se ishte e paaftë ta ngadalësonte ngjitjen e Kinës dhe, përkundrazi, pa dashje e shtyu sektorin e saj teknologjik drejt pavarësisë së plotë. Dhe Evropa, pasi kishte vendosur me përpikëri ndaj Kinës sanksionet e diktuara nga Shtëpia e Bardhë, mbeti me më të keqen nga të gjitha botët: gjithnjë e më shumë e përjashtuar nga tregu fitimprurës kinez për mallrat e saj me vlerë të lartë, por pa përfituar as subvencionet bujare dhe përfitimet e zhvendosjes së prodhimit në vend që ofronte Akti Amerikan për Uljen e Inflacionit, tashmë i shfuqizuar. Duke zgjedhur të veprojë si një nënkontraktor strategjik i SHBA-së, BE-ja përshpejtoi deindustrializimin e vet. Kjo nuk ishte një humbje në një luftë tregtare; ishte një shah-mat gjeopolitik dhe Evropa u shfaq thjesht si ushtari i palës humbëse.
Goditja e tretë ishte lehtësia me të cilën Trump e fitoi luftën e tij tarifore me BE-në. Në fund të takimit të tyre në një nga fushat e golfit të Trump-it në Skoci, i organizuar nga njerëzit e tij për të maksimizuar poshtërimin e saj, Ursula von der Leyen, presidente e Komisionit Evropian, u përpoq ta paraqiste një dokument kapitullimi si një “marrëveshje historike”. Tarifat mbi eksportet evropiane drejt SHBA-së u rritën nga rreth 1.2% në 15% dhe, në disa raste, në 25% dhe 50%. Tarifat e kahershme të BE-së mbi eksportet amerikane u anuluan. Së fundi, por jo më pak e rëndësishme, Komisioni u angazhua për 600 miliardë dollarë investime evropiane në industrinë amerikane, në territorin amerikan – para që mund të vijnë vetëm duke devijuar kryesisht investimet gjermane drejt fabrikave kimike në Teksas dhe uzinave të makinave në Ohajo.
Kjo ishte më shumë se një marrëveshje e keqe. Ishte një traktat i paprecedentë nxjerrje kapitali. Ai formalizon kalimin e BE-së nga një konkurrent industrial në një lypës. Evropa pritet të jetë një burim kapitali, një treg i rregulluar për mallrat amerikane dhe një partner i vogël, teknologjikisht i varur. Për ta rënduar edhe më tej fyerjen, ky realitet i ri u kodifikua në një angazhim detyrues, për të cilin tashmë kanë rënë dakord të 27 shtetet anëtare të BE-së, duke i hequr bllokut çdo pretendim për sovranitet. Një pjesë e kapitalit që Trump-it i nevojitet për të konsoliduar vizionin e tij të një bote G2, të strukturuar rreth boshtit Uashington–Pekin, tani është e detyruar kontraktualisht të rrjedhë nga Evropa drejt perëndimit.
Këto tri goditje formojnë një trilogji sinergjike. Humbja e Evropës në Ukrainë ka zbuluar pikat e saj të verbra strategjike dhe ka shkatërruar projektin e saj ushtarak kejnesian. Dorëzimi i heshtur i Trump ndaj presidentit kinez Xi Jinping ka shkaktuar një vërshim eksportesh kineze drejt BE-së. Shantazhi në Skoci i ka kushtuar Evropës kapitalin e akumuluar dhe çdo shpresë të mbetur për barazi.
Në botën e G2, fshati global i imagjinuar është një arenë gladiatorësh, ku BE-ja dhe Mbretëria e Bashkuar tani enden pa drejtim. Një rend i ri botëror, më i ashpër dhe më i ftohtë, është ngritur mbi varrin e ambicies evropiane. Mësimi i qëndrueshëm që nxorëm gjatë këtij viti është se, në një epokë përballjesh ekzistenciale, varësia strategjike është parathënia e mungesës së rëndësisë.
Yanis Varoufakis – Project Syndicate
Dy greke kam pershendetur ne keto 35 vjet.Legjenden Mikis Teodorakis dhe kete shkrim te rrebelit mendjendritur Yani Varoufakis. Keshilli i Ndrikullave Edukatore te Evropes ka deshtuar.Pritet nje shperthim Deutchsit i popullit gjerman qe te clirohet nga vargojte akriliku qe tjerrin krushkat belge-hollandeze ne Bruxel.
Edi Rama me ndrikullat ka lidhur shpirtin,por kur te shkeputen burrat e Gjermanise,do ti mbesin Samitet e Fitoreve si Kongreset e vazhdimesise.
Kur lexon ideologet e majte, sidomos artikuj si ky i Varoufakis , njerezit zakonisht tundin koken the thone: po po, ka te drejte!
Edhe une thoja keshtu, derisa kuptova dicka qe nuk shkonte; sepse e thoja pothuaj perhere; nuk mund te thuash perhere, po po , ka te drejte; eshte thjeshte e pamundur logjikisht; madje edhe matematikisht. Kjo kur isha shume i ri; dhe si te gjithe te rinjte fluturake, per te cilet idete e majta jane shume cool, trendy, frymezuese (kane dicka te perbashket me erotizmin dhe te rinjte jane ne kulmin hormonal).
Mirepo, me kalimin e kohes kuptova se keto ne thelb jane boshe, te rrejshme, jane propagande; eshte shume te besh kritiken e dikujt a nje fenomeni, por shume e veshtire te japesh nje mendim per zgjidhje. Marksi, nje nder frymezuesit e Varouvakis, eshte ilustrimi perfekt per kete. Autopsia qe Marksi i bente shoqerise se kohes, dhe per te cilen bien dakord edhe kundershtaret e tij me te rrepte, nuk ka te share; mirepo nje gje autopsia, dhe krejt tjeter gje receta per sherimin e plageve te saj; receta ( Marksi vete ishte i vetedijshem se ishte nje recete, dhe po te kishte jetuar me gjate, me siguri do ta hidhte ne kosh per te shkruar nnje recete tjeter) e Marksit rezultoi te ishte fatale.
Keshtu jane te gjithe ideologet dhe intelektualet e majte; nuk kane te share kur shajne mangesite, problemet, anet negative te sistemit, por kur vjen puna per te dhene nje zgjidhje, jane katastrofe; shembuj ka plot, me politikane si Varoufakis, qe kur kane patur mundesine, meqe ne pushtet, te bejne dicka jo vetem qe kane bere nje vrime ne uje, por kane bere keq, shume keq.
Dhe ky eshte problemi i madh i se majtes si ideologji; ne predikim (propagande) jane te forte, ne praktike jane kastastrofe; ky eshte ngerci, nyja gordiane, qe askush nuk i ka gjetur zgjidhje derime sot; edhe ajo qe u mendua si zgjidhje, e ashtuquajtura “rruga e trete” e Tony Blair-it deshtoi ne menyre spektakolare, madje pa u aplikuar akoma.
Pa diskutuar idetë që jep ekonomisti grek, më bën përshtypje terminollogjia që përdor, si p.sh.”BE ka shkatëruar projektin e saj ushtarak kejnezian”. Në shkencën e Ekonomisë janë të njojtura dy rrymat dalluese të krijuara nga John Kaynes pas Depresionit të Madh 1929 dhe profesorit të Chicagos Friedman në vitet 1950. I pari thoshte që krizat ekzistojnë në sistemin kapitalist, por Shteti mund të zbusë pasojat ndërsa i dyti thoshte që nuk ka nevojë për të ndërhyrë Shteti sepse tregu është vetrregullues. Që ekonomisti grek anon në teorinë e Kaynesit kjo nuk ka dyshim, por të thuash projekt ushtarak kejnezian duket pa lidhje fare dhe vetëm ai mund t’a kuptojë.
Une paskam shpetuar nga kjo semundje Ideologjise Majtiste,sepse nuk i kam besuar as i Ri,as I Vjeter.
Sepse keta Antikomunistet e Sotem,ishin Komunistet e Djeshem.Jo vetem teoriciene Ideologe te majte,por edhe revolucionare enveriste me pushke,me kazem,me lopate,qe na shemben Sarajet,na shkulen gardhet,Na moren shtepi e katandi dhe bene Koprative,.Keta Idealistet e majte me pushke e rovole,me kazem e lopate na prishen edhe muret e banesave ne mes te qytetit,Na moren Bahcet,kopshtet,qipshtet,se ju duheshin per FORTIFIKATA ANTIATOMIKE,qe nuk ra,.Keta ideologe fshatare pa shkolle,i beri Partia kapterra gavetash.
Por me e padyrueshmja erdhi,kur keta rrufjane te majte,U bene ideologe te Djathte dhe ne emer te Kapitalizmit Berishovjan grabiten Dyqanet,trojet ne qytet, fushat e gjera me lule dhe kodra,male,pyje gerxhet me Ullinj ne Fshat.
Me pronat tona jane bere edhe hafyza.Japin mend.Shesin Ideologji Hajdutet..Keta vrroma kapterrash,,pille hudh ne rruget,kaculat e Xhevries,qe gjeten shesh e bene pershesh me bandat e Sali malokut,Habiten pse populli shqiptar eshte “infektuar ne palce nga ideollogji e majte” dhe nuk voton Shpellarin e Djathte???????????????
Nje arsye e ka dhene Raptori me i ndershem i cetes se Cubit Sali, Izet Haxhia: -Si mundet Une,bir i nje mesuesi te behem sherbetor i birit te nje lopcari!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!?????????????????????????
Ndreqje gabimi.Ne fakt Izet Haxhia ka thene:-Si mund te behesha une,bir i nje mesuesi te nderuar ne Malesine e Tropojes,mercenar i dobicit serb te nje lopcari te humbur.
Ka dhene edhe emrin e partizanit malazes,Vuk Karaxhic.Ky e ka vella prej babe kriminelin serbo malazes Radovan Karaxhic.
Me ftyre,me balluke,me te vrasin naten e te qajne diten,,Nuk i ka lene gje vellait malazes.