Është pak a shumë sikur të kishim zbuluar se Zonja me hermelinë po shtrëngonte në të vërtetë një nuselalë në gjoks. Nuk e ndryshon jetën tonë, është e qartë, por ndërkohë, të dish se bizhuteritë ishin në gjendje të konkurronin shkëlqyeshëm me autentiken në vitet 1600, tashmë është një lajm. Po, sepse mashtrimi – i përbuzur, natyrisht – zgjati mbi katër shekuj. Sepse modelja e piktorit holandez, Johannes Vermeer (1632-1675) protagonist i pikturës “Vajza me vathë perle” në fakt ka një qelq në formën e një pike dhe jo një perlë autentike.
Piktura, sot vepra më e njohur e artistit, është ekspozuar në retrospektivën e madhe kushtuar Vermeer-it në Rijksmuseum në Amsterdam, e inauguruar të premten e kaluar më 10 shkurt dhe e hapur deri më 4 qershor, e cila paraqet 28 nga 37 pikturat ekzistuese të mjeshtrit holandez, dhe i është nënshtruar një sërë studimesh. Në katalogun e ekspozitës bashkëkuratori Pieter Roelofs shpjegon se një perlë e kësaj madhësie do të kishte qenë “astronomikisht e shtrenjtë” për kohën dhe asnjë vajzë e popullit nuk mund ta kishte vënë atë.
Në shekullin e 17-të perlat vinin kryesisht nga ngushtica midis Indisë dhe Sri Lankës së sotme. Në vitin 1632, një argjendar holandez pagoi 500 £ për një perlë të madhe të blerë në Londër për një princeshë (që do të ishte rreth 100,000 £ sot), për një perlë ndoshta shumë më të vogël se ajo në pikturën e Vermeer-it. Sipas Roelofs-it, “në veprën e Vermeer-it kemi të bëjmë me imitime të rruazave të qelqit, të cilat në kohën e tij shiteshin kryesisht nga furrtarët venecianë”.
Ka pasur spekulime se ajo mund të jetë vajza e madhe e Vermeer-it, Maria, e lindur në 1655 ose 1656, por vetëm rreth dhjetë vjeç në atë kohë (Mauritshuis në Hagë, e cila zotëron pikturën, e daton në vitin 1665 dhe ekspozita aktuale e Rijksmuseum në mënyrë më të paqartë në 1664-67).
Piktura e mori titullin e saj aktual relativisht kohët e fundit, pas një vendimi të kuratorit të Mauritshuis, Quentin Buvelot për retrospektivën e fundit të Vermeer-it, të mbajtur në Galerinë Kombëtare të Artit në Uashington dhe në Mauritshuis në Hagë në 1995-96. Deri atëherë shpesh quhej “piktura” dhe gjithmonë deri atëherë quhej shpesh “vajza me turban”.
Libri i shkrimtares Tracy Chevalier “Vajza me një vathë perle” (1999) dhe filmi pasues (2003) e bënë figurën edhe më të famshme. Sot është padyshim ylli popullor i koleksionit Mauritshuis. Megjithëse retrospektiva aktuale e Rijksmuseum zgjat deri më 4 qershor, “Vajza me vathë perle” është aq e rëndësishme për Mauritshuis saqë kthimi i saj do të vijë herët, duke u kthyer në Hagë në fillim të prillit. Piktura u rishfaq për herë të parë në 1881, si vepër e një artist anonim, i shitur për dy guldena (më pak se 1 £). /La stampa/
