Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka njoftuar se marrëveshja paraprake mes Uashingtonit dhe Teheranit për t’i dhënë fund konfliktit në Lindjen e Mesme është nënshkruar tashmë, ndërsa ceremonia zyrtare e firmosjes pritet të zhvillohet të premten në Gjenevë.
Lajmi u bë publik gjatë samitit të G7 në Francë, ku Trump deklaroi se dokumenti është përfunduar dhe përbën një hap të rëndësishëm drejt uljes së tensioneve në rajon. Sipas tij, marrëveshja është një dokument i fortë që synon t’i japë fund një periudhe të gjatë përplasjesh mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit.
Burime amerikane bëjnë të ditur se marrëveshja është firmosur në mënyrë elektronike nga presidenti Donald Trump, zëvendëspresidenti J.D. Vance dhe kryetari i Parlamentit iranian. Megjithatë, teksti i plotë i saj nuk është bërë ende publik, duke lënë të hapura shumë pyetje mbi përmbajtjen dhe detajet e angazhimeve të marra nga të dyja palët.
Vetë zëvendëspresidenti amerikan J.D. Vance ka deklaruar se memorandumi i mirëkuptimit është relativisht i shkurtër dhe përmban vetëm kornizën bazë të marrëveshjes. Sipas tij, shumica e çështjeve të rëndësishme do të zgjidhen gjatë negociatave teknike që do të zhvillohen në javët e ardhshme.
Një nga pikat kryesore të marrëveshjes lidhet me programin bërthamor iranian. Uashingtoni kërkon garanci të verifikueshme se Teherani nuk do të zhvillojë armë bërthamore, ndërsa Irani kërkon lehtësim të sanksioneve dhe rikthimin gradual në normalitet të marrëdhënieve ekonomike.
Sipas informacioneve të publikuara deri tani, marrëveshja parashikon përfundimin e bllokadës detare amerikane ndaj porteve iraniane, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe nisjen e një periudhe 60-ditore negociatash intensive për arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare.
Ngushtica e Hormuzit mbetet një nga elementët më të rëndësishëm të procesit. Kjo rrugë detare konsiderohet jetike për tregtinë globale të energjisë, pasi përmes saj kalon një pjesë e madhe e eksporteve botërore të naftës. Megjithatë, ende nuk ka qartësi të plotë mbi mënyrën se si do të funksionojë regjimi i lundrimit në zonë, pasi ka interpretime të ndryshme mes deklaratave amerikane dhe qëndrimeve iraniane.
Administrata amerikane ka bërë të ditur se çdo heqje sanksionesh apo lirimi i fondeve iraniane të ngrira do të varet nga përmbushja e detyrimeve që Teherani merr përsipër gjatë procesit negociues.
Nga ana tjetër, autoritetet iraniane e kanë përshëndetur marrëveshjen si rezultat të negociatave të gjata të zhvilluara me ndërmjetësimin e Katarit, por kanë theksuar se mosbesimi ndaj Shteteve të Bashkuara mbetet i lartë. Sipas Teheranit, marrëveshja përfaqëson vetëm një hap të parë drejt uljes së tensioneve dhe jo zgjidhjen përfundimtare të mosmarrëveshjeve mes dy vendeve.
Zhvillimet kanë ngjallur reagime edhe në Izrael. Kryeministri Benjamin Netanyahu deklaroi se Izraeli nuk do të lejojë në asnjë rrethanë që Irani të pajiset me armë bërthamore dhe theksoi se, edhe pse bashkëpunon ngushtë me administratën amerikane, nuk është domosdoshmërisht dakord me çdo aspekt të marrëveshjes.
Netanyahu bëri gjithashtu të qartë se forcat izraelite do të vazhdojnë të qëndrojnë në zonat që Izraeli i konsideron strategjike për sigurinë e tij, përfshirë pjesë të Libanit, Sirisë dhe Gazës.
Ndërkohë, tensionet në terren nuk janë shuar plotësisht. Në Libanin jugor janë raportuar incidente të reja ushtarake, ndërsa Hezbollahu ka njoftuar sulme me raketa dhe dronë kundër objektivave izraelite. Autoritetet amerikane kanë sqaruar se armëpushimi i përfshirë në marrëveshje nuk nënkupton automatikisht tërheqjen e forcave izraelite nga territori libanez.
Marrëveshja ka marrë mbështetje edhe nga liderët europianë. Britania e Madhe, Franca, Gjermania dhe Italia kanë deklaruar se Irani nuk duhet të pajiset kurrë me armë bërthamore, por njëkohësisht kanë lënë të hapur mundësinë e lehtësimit të sanksioneve nëse Teherani ndërmerr hapa konkretë dhe të verifikueshëm.
Kryeministri britanik Keir Starmer e cilësoi zhvillimin si një hap shumë të rëndësishëm drejt stabilitetit në Lindjen e Mesme dhe drejt rikthimit të sigurisë në një nga rajonet më të tensionuara të botës.
Ndërsa ceremonia zyrtare e nënshkrimit afrohet, vëmendja e komunitetit ndërkombëtar është përqendruar te negociatat që do të pasojnë. Shumë analistë vlerësojnë se sfida e vërtetë nuk do të jetë firmosja e dokumentit, por zbatimi i tij dhe aftësia e palëve për të ruajtur marrëveshjen në një rajon ku ekuilibrat mbeten tepër të brishtë.
j.l./ dita
