Vetëm 20 minuta udhetim përmes Rrugës së Kombit mjaftojnë që banorët e Kukësit të kalojnë drejt Prizrenit për karburant më të lirë.
Ndërsa në Shqipëri çmimi tavan i naftës është 203 lekë për litër, në Kosovë ajo tregtohet 1.73 deri në 1,75 euro për liter, dukshëm më e lirë se në vendin tonë. Në pikat e karburantit në Prizren, prania e qytetarëve nga Kukësi është e përditshme.
Shefik Hoxhaj, punonjës karburanti në Prizren tha se “zakonisht i kemi çdo ditë qytetarët nga Kukësi. Vijnë për shkak të çmimit më të lirë.”
Edhe pse çmimet në Kosovë janë rritur, ato mbeten më të ulëta krahasuar me Shqipërinë.
“Nafta është rreth 1.75 euro, benzina 1.45 euro. Edhe për ne është shtrenjtë, por prapë më lirë se në Shqipëri”, shton ai.
Qytetarët nga Kukësi thonë se distanca nuk është problem pasi sërish dalin me leverdi kur furnizohen në Prizren.
Megjithatë, kontrollet në kufi mbeten të rrepta. Karburanti në bidona konfiskohet nga doganieret, ndaj qytetaret vetem mbushin serbatoret e makinave.
“Kur mbushim serbatorin me 70 litra naftë arrijmë të kursejmë rreth 3,500 lekë”, thanë ata.
Për shumë familje kuksiane, kjo është kthyer në një zgjidhje për të përballuar koston e jetesës, pasi përpos naftës blejne dhe ushqime e produkte industriale.
Edhe pika e Qafë Thanës, që lidh vendin tone me Maqedoninë e Veriut, ku karburanti shitet më lirë, këto ditë është plot.
Diferenca e çmimit që shkon në 74 lekë për litër, ka bërë që shumë qytetare nga Korca e Pogradeci të shkojnë ne Struge për t’u furnizuar me nafte.
Qytetarët theksojnë se çmimet e larta në Shqipëri i detyrojnë të zgjedhin furnizimin në Maqedoninë e Veriut si alternativën më të përballueshme.
Banorë të Maqedonisë së Veriut shprehen se, edhe pse çmimet kanë pësuar rritje edhe në vendin e tyre, ato mbeten më të ulëta krahasuar me Shqipërinë. Sipas tyre, është bërë e zakonshme të shohësh automjete me targa shqiptare që furnizohen me karburant ne RVM.
Aktualisht, një litër naftë në Maqedoninë e Veriut kushton rreth 90 denarë, ose 140 lekë/liter, ndërsa në vendin tone çmimi eshte 214 lekë për litër. Ky ndryshim i madh në çmime vazhdon të nxisë qytetarët të kalojnë kufirin për të përfituar nga kostot më të ulëta.
n.s. / dita
Ore po xha Temja ka maqin?
Si mendon ta zgjidhi kete problem partia qe rroft sa malet
Hahahaa
Xha teme karuci ka biciklet
Se gomar esht vet
Po ti Gano rrotkari, çfarë bën në Amerikë, mit ha ?
E more mutngrenesi qe su ngope kurre dhe kujton se dhe te tjeret hane mut si ti !
mbi 50% eshte taksa qe mer shteti. nje shtet serioz do ndertonte rafineri per naften qe nxjer nga toka e saj dhe jo ta dhuronte naften.
Ky eshte realiteti dhe nuk eshte propogande armiqesore e lexuesve te gazetes Dita.
Anatomia e një Çmendurie Fiskale: Pse Shqiptarët Paguajnë Naftën më të Shtrenjtë në Rajon
Çmimi i karburantit në Shqipëri nuk është thjesht një pasqyrim i tregjeve botërore, por përfundimi i një zgjedhjeje të mirëmenduar politike dhe financiare nga qeveritë e njëpasnjëshme të dy partive kryesore politike (Partia Demokratike dhe Partia Socialiste) gjatë dekadave të fundit. Nëse i referohemi historikut të afërt, përfshirja fillestare e taksës së qarkullimit në çmimin e naftës (rreth 7 Lekë/litër në vitin 2011) dhe dhënia e koncesioneve abuzive me afat të gjatë (si markimi dhe skanimi në vitin 2013) u miratuan nga qeveria e Partisë Demokratike nën drejtimin e Sali Berishës. Më pas, qeveria e Partisë Socialiste e drejtuar nga Edi Rama (pas vitit 2013), jo vetëm që nuk e zhbëri këtë skemë apo koncesionet, por e thelloi atë në mënyrë drastike: trefishoi taksën e qarkullimit (duke shtuar 20 Lekë/litër në vitet 2014-2015, për ta çuar në 27 Lekë/litër) dhe ruajti të njëjtën skemë të aplikimit të TVSH-së mbi taksat. Për të kuptuar se përse shqiptarët paguajnë ndër çmimet më të larta në Evropë, në një kohë kur të ardhurat e tyre janë më të ulëtat në tryezën evropiane, duhet të zbërthejmë ndërtimin e këtij çmimi. Krahasimi me fqinjët tanë si Kosova dhe zbulimi i qëllimeve të vërteta pas kësaj skeme mbledhjeje të ardhurash, zbulojnë një të vërtetë të hidhur për mënyrën se si qeveriset vendi.
Shpeshherë, kur tregjet botërore shënojnë rënie të ndjeshme të çmimit të naftës së papërpunuar, tabelat në pikat e karburantit në Shqipëri mbeten të palëvizura ose shënojnë ulje të papërfillshme. Kjo ngurtësi ndodh pikërisht sepse vlera e lëndës së parë në çmimin përfundimtar është shumë më e vogël se pesha e rëndë e detyrimeve që i merr shteti qytetarit në çdo pikë furnizimi. Çmimi në pompë nuk pasqyron vlerën e naftës, por vlerën e faturës së qeverisë.
1. Mekanizmi i Zhvatjes: “Taksë mbi Taksë” dhe Barrat e Fshehura
Në Shqipëri, rreth 60% e vlerës që paguhet në pompë nuk është lëndë djegëse, por detyrim ndaj shtetit. Qeveria ka vendosur të grumbullojë brenda çdo litri një sërë pagesash, të cilat në shumicën e vendeve të zhvilluara, ndahen dhe mblidhen përmes rrugëve krejtësisht të ndryshme, për të mos rënduar jetesën e përditshme.
Kjo ngarkesë e fshehur brenda një litri përfshin:
Akcizën (~38 Lekë): Kjo është një taksë e vjetër që në zanafillë kishte si qëllim të frenonte përdorimin e produkteve që dëmtojnë mjedisin apo shëndetin. Por në Shqipëri, ajo ka humbur çdo kuptim mjedisor dhe shërben thjesht si ena kryesore ku shteti mbledh paratë për arkën e tij.
Taksën e Qarkullimit (27 Lekë): Kjo është pjesa më e padrejtë e kësaj skeme. Kjo pagesë mblidhet me arsyetimin e mirëmbajtjes së rrugëve. Duke e futur këtë detyrim brenda çmimit të çdo litri, qeveria e kthen atë në një barrë të përditshme dhe të rëndë, duke i faturuar qytetarit kosto të larta për çdo kilometër të përshkuar.
Taksën e Karbonit (3 Lekë): Një tjetër pagesë me emër mjedisor, e cila pothuajse asnjëherë nuk kthehet në investime të vërteta për mbrojtjen e natyrës, mbjelljen e pemëve apo pastrimin e ajrit, por humbet në thesin e madh të shpenzimeve qeveritare.
Pagesat për Kontratat e Shërbimit Privat (~2.4 Lekë): Qytetarët paguajnë drejtpërdrejt kompani private për shërbime që janë detyrë thelbësore e shtetit. Për shembull, “ngjyrosja” apo markimi i naftës bëhet me pretendimin e luftës kundër kontrabandës. Por koston e kësaj lufte qeveria nuk e nxjerr nga xhepi i saj; ia faturon blerësit të ndershëm në pompë, duke pasuruar ndërmarrjet private pa u përballur këto të fundit me asnjë rrezik tregu. Këto koncesione u firmosën fillimisht nga qeveria e Partisë Demokratike dhe u ruajtën me fanatizëm nga qeveria e Partisë Socialiste.
Marrëzia llogaritëse: Për ta bërë më të qartë, le të marrim llogarinë e thjeshtë të një litri. Nëse vlera e lëndës bazë në doganë, së bashku me shpenzimet e transportit dhe fitimin e tregtarit, arrin mesatarisht në rreth 80 Lekë për litër, mbi këtë shumë duhet të llogaritet normalisht TVSH-ja prej 20% (që do të ishte 16 Lekë). Por shteti nuk vepron kështu. Ai grumbullon fillimisht të gjitha detyrimet e mësipërme (rreth 70.4 Lekë në total) dhe ia shton vlerës bazë e fitimit të tregtarit (80 + 70.4 = 150.4 Lekë). Vetëm pas kësaj, shteti zbaton Tatimin mbi Vlerën e Shtuar (TVSH) prej 20% mbi të gjithë shumën e grumbulluar (që i bie rreth 30 Lekë). Pra, qytetari paguan Tatim për një taksë tjetër. Një taksë nuk është “vlerë e shtuar” e prodhimit apo shërbimit, megjithatë kjo mënyrë e shtrembër e faturimit të dyfishtë i rrëmben qytetarit rreth 14-15 Lekë të tjera për çdo litër, thjesht nga pasoja zmadhuese e një gabimi të qëllimshëm ligjor. Kjo do të thotë që shteti fiton edhe mbi taksën që vetë ka vendosur.
2. Krahasimi me Kosovën: Rregulli i Drejtë vs. Sistemi Ndëshkues
Dallimi bëhet thellësisht i qartë dhe i dhimbshëm kur hedhim sytë nga Kosova, ku nafta kushton mesatarisht 40 deri në 50 Lekë më pak për çdo litër. Përse ekziston kjo humnerë çmimesh mes dy shteteve të të njëjtit komb, me të njëjtën gjeografi dhe rrugë furnizimi të ngjashme?
Kosova zbaton një parim të thjeshtë, të hapur dhe të ndershëm: pagesat për mirëmbajtjen e rrugëve dhe ato mjedisore nuk futen fshehurazi në litrin e karburantit. Ato paguhen si detyrim i caktuar, vetëm një herë në vit, kur përdoruesi regjistron mjetin e tij dhe bën kontrollin vjetor. Në pompë, blerësi në Kosovë paguan vetëm vlerën e lëndës, akcizën (e cila atje është disi më e ulët) dhe TVSH-në (e cila aplikohet mbi një shumë shumë më të vogël detyrimesh të tjera).
Rastet e shpenzimeve për një qytetar (Për një mjet që përshkon 15,000 km në vit dhe harxhon rreth 1,050 litra):
Rasti i Kosovës (Pagesa jashtë litrit): Qytetari paguan një tarifë vjetore të pandryshueshme prej rreth 15,000 Lekësh për rrugët gjatë kontrollit të mjetit. Për pjesën e mbetur të vitit, ai blen naftë të lirë, duke pasur mundësi të planifikojë shpenzimet e familjes së tij pa u ndëshkuar me çmim të lartë sa herë ndez makinën.
Rasti i Shqipërisë (Pagesa brenda litrit): Qytetari e paguan pagesën e rrugës (së bashku me 20% TVSH-në sipër saj) me çdo litër që hedh. Për të njëjtën largësi prej 15,000 km, ai paguan rreth 34,000 Lekë vetëm si pagesë qarkullimi të fshehur në faturën e naftës.
Një qytetar në Shqipëri paguan mbi dyfishin e parave për të njëjtin shërbim, ndërkohë që gjendja e rrugëve nuk e përligj aspak këtë dallim. Përkundrazi, për rrugë kryesore si Rruga e Kombit, qytetarit i kërkohet të paguajë sërish në tra, duke sjellë një taksim të dyfishtë të dhunshëm: e paguan një herë mirëmbajtjen te nafta dhe një herë tjetër te kalimi. Për pasojë, shoqëritë e transportit vihen në një pabarazi të plotë tregtare; plot kamionë detyrohen të kalojnë kufirin thjesht për t’u mbushur me lëndë djegëse në Kosovë apo Maqedoninë e Veriut, duke e nxjerrë paranë jashtë ekonomisë vendase.
Për ta bërë edhe më të qartë këtë pabarazi dhe ndikimin e vërtetë te qytetari, mjafton të krahasojmë çmimet e lëndës djegëse dhe fuqinë blerëse (sasinë e litrave që mund të blihen me një pagë mesatare mujore) në Shqipëri, në rajon dhe në Bashkimin Evropian:
Shteti
Çmimi mesatar (Euro/Litër) Paga neto mesatare (Euro) Fuqia blerëse (Litra në muaj)
Shqipëria ~1.85 ~600 324 litra
Kosova ~1.35 ~550 407 litra
Maqedonia e Veriut ~1.35 ~650 481 litra
Serbia ~1.70 ~750 441 litra
Italia (BE) ~1.85 ~1,800 972 litra
Gjermania (BE) ~1.80 ~2,800 1,555 litra
Të dhënat flasin vetë: Ndonëse çmimi i pompës në Shqipëri është pothuajse i barabartë me atë të Italisë apo Gjermanisë, një qytetar shqiptar mund të blejë rreth pesë herë më pak lëndë djegëse se një gjerman, dhe ndjeshëm më pak se fqinjët e tij në Kosovë apo Maqedoni. Kjo dëshmon matematikisht se barra e taksave të vendosura mbi këtë produkt jetik është tërësisht e shkëputur nga mundësitë reale të popullsisë.
3. Pasoja Zinxhir: Shtrenjtimi i Jetesës dhe Rrënimi i Prodhimit Vendas
Lënda djegëse është “gjaku” që mban në lëvizje të gjithë trupin e ekonomisë. Kur ajo ngarkohet me detyrime kaq të larta, dëmi nuk mbetet i mbyllur vetëm te ata që zotërojnë makina. Goditja përhapet si një valë shkatërruese në të gjithë zinxhirin e blerjeve të përditshme.
Rritja e pakthyeshme e kostos së jetesës: Çdo bukë, çdo tullë ndërtimi dhe çdo ilaç sillet te blerësi me këtë naftë të shtrenjtë. Shpenzimet e larta të transportit dhe shpërndarjes nuk merren përsipër asnjëherë nga tregtarët; ato i ngarkohen drejtpërdrejt dhe plotësisht çmimit të mallrave në raftet e dyqaneve. Kjo mënyrë taksimi është një ndëshkim i fshehtë dhe i padrejtë: ajo godet pa mëshirë të varfrit dhe shtresën e mesme, të cilët detyrohen të harxhojnë pjesën më të madhe të të ardhurave të tyre të pakta vetëm për t’u ushqyer. Kur rritet nafta, shtrenjtohet jeta për të gjithë, pavarësisht nëse kanë apo jo një mjet udhëtimi.
Goditja e pashpirt e bujkut dhe e prodhimit vendas: Kjo mënyrë veprimi i bën mallrat e prodhuara brenda vendit të pafuqishme për të garuar në treg. Le të marrim shembullin e një bujku shqiptar. Atij i duhet të lërojë tokën me traktor, të përdorë pompa uji për të vaditur dhe të lëvizë prodhimin e tij me kamionçinë—të gjitha këto të vëna në punë nga nafta më e shtrenjtë në Ballkan. Ndonëse shteti flet për skema mbështetëse me “naftë pa taksa”, këto përpjekje shpesh dështojnë për shkak të shkresavinave të pafundme, vonesave dhe ryshfeteve. Si përfundim, kostoja për të nxjerrë një kilogram prodhim nga toka është që në zanafillë jashtëzakonisht e lartë.
Për këtë arsye, domatja, gruri apo qumështi i sjellë nga vendet fqinje del më i lirë në tregun tonë sesa ai i rritur në fshatrat shqiptare. Kjo rrit vartësinë e vendit nga blerjet jashtë shtetit, shkatërron tregtinë vendase dhe i detyron njerëzit e punës të braktisin tokat e tyre e të marrin rrugët e mërgimit.
4. Ana Morale, Korrupsioni dhe Blerja e Pushtetit: Pse Mbahet Ky Sistem?
Nga këndvështrimi i drejtësisë shoqërore dhe barazisë, është thellësisht e padrejtë që një popull me pagat më të ulëta në Evropë të përballet me barrën më të rëndë të taksave të tërthorta (taksave të blerjes dhe konsumit). Këto taksa janë të verbëra; ato nuk pyesin nëse blerësi është një pasanik i madh apo një i moshuar që numëron qindarkat e fundit të pensionit për të blerë ilaçet. Të dy paguajnë pikërisht të njëjtën shumë të fshehur pas një litri naftë apo pas një pakoje miell të transportuar me atë naftë.
Pyetja thelbësore që kërkon një përgjigje është: Përse qeveria këmbëngul me kaq kokëfortësi në këtë mënyrë zhvatëse dhe kundërshton çdo kërkesë për ta lehtësuar atë?
Përgjigjja nuk duhet kërkuar te ndonjë vizion për zhvillimin ekonomik, por te mbijetesa e pushtetit dhe thellimi i pandëshkueshmërisë. Kjo ngrehinë mbahet në këmbë nga dy shtylla kryesore:
Paratë e lehta për punë publike me kosto të fryra: Shteti e ka shumë më të lehtë të zhvasë para nga qytetarët te pika e karburantit dhe në kufi sesa të ngrejë një sistem të drejtë të vjeljes së tatimeve mbi të ardhurat dhe fitimet e kompanive të mëdha. Lënda djegëse është e pamundur të shmanget. Paratë mblidhen pa mundim, menjëherë sapo anija shkarkon në port; është para e thatë, e sigurt dhe që derdhet përditë. Kjo mënyrë i siguron qeverisë një thesar të pamasë parash, i cili mjerisht nuk përkthehet në shërbime jetësore (si spitale të mirëpajisura apo shkolla moderne). Këto para shpërdorohen në kontrata rrugësh me çmime të fryra që arrijnë deri në 20 milionë euro për kilometër (vlera marramendëse jashtë çdo llogjike evropiane). Pjesa tjetër derdhet në marrëveshje shtet-privat që shpesh zhdukin paratë për shërbime që nuk ofrohen kurrë, duke pasuruar një rreth të ngushtë njerëzish të lidhur ngushtë me karriget qeveritare.
Ndërtimi i një ushtrie mbështetësish shtetërorë: Një qeveri që mund të mbledhë kaq shumë të ardhura thjesht duke i vënë taksa mbijetesës së përditshme të njerëzve, nuk e ndjen aspak shtysën për të zhvilluar një ekonomi të shëndoshë të mbështetur te prodhimi i vërtetë, apo për të ftuar investitorë të huaj seriozë që do të kërkonin rregulla të qarta dhe zbatim të ligjit. Paratë e rrëmbyera nga djersa e qytetarëve përdoren për të mbajtur në këmbë një numër të stërmadh e të panevojshëm nëpunësish shtetërorë. Kjo ushtri nëpunësish shpesh nuk ofron shërbime për qytetarin, por kthehet në një rrjet punësimesh partiake. Ata janë të varur nga rroga e shtetit dhe, nga frika e heqjes nga puna, kthehen në një mjet sigurimi votash për të mbajtur në pushtet ata që shkaktuan këtë varfërim.
5. Tallja e Madhe: Lëndë Djegëse pa Taksë për Jahtet e Miliarderëve
Për të kuptuar thellësinë e talljes që sjell ky sistem, mjafton të ballafaqojmë mënyrën se si trajtohet qytetari i thjeshtë me mënyrën se si priten anijet luksoze (jahtet) e të huajve në portet tona.
Ndërkohë që një fshatar apo një punëtor i thjeshtë detyrohet të paguajë rreth 60% të vlerës si detyrim ndaj shtetit mbi çdo litër naftë vetëm për të nxjerrë bukën e gojës, qeveria shqiptare miratoi një rregull që u jepte të drejtën jahteve të miliarderëve të huaj të mbushnin serbatorët e tyre në Shqipëri të përjashtuar plotësisht nga akciza, taksa e qarkullimit dhe TVSH-ja.
Ky vendim u fsheh pas fjalëve të bukura si “thithja e turizmit të lartë”. E vërteta ishte një gjendje ku arka e një vendi të varfër (dhe për pasojë taksapaguesi shqiptar) mbulonte një pjesë të shpenzimeve të pushimeve të njerëzve më të pasur të botës. Një jaht i stërmadh që hidhte qindra mijëra litra në portin e Sarandës apo Durrësit nuk i paguante asnjë qindarkë detyrim shtetit shqiptar, ndërkohë që anija e vogël e peshkatarit aty pranë, furgoni që shpërndan miell, apo autobusi urban që mbart studentë, goditet nga shteti me barrën më të rëndë të mundshme. Shteti ua merr me forcë të varfërve për t’ua falur atyre që notojnë në pasuri. Ky veprim jo vetëm që zhvlerëson tërësisht fjalët e qeverisë se “taksat i duhen shtetit për rrugët dhe zhvillimin”, por e kthen gjithë këtë skemë në një përqeshje të hapur dhe fyese ndaj atyre që punojnë e derdhin djersë në këtë vend.
6. Pasojat në Shoqëri: Shkatërrimi i Shtresës së Mesme dhe Braktisja e Vendit
Kjo shtypje e pandërprerë financiare nuk shkakton thjesht një mërzitje të çastit në radhët e njerëzve; ajo sjell dëme të thella dhe të pashërueshme në vetë thelbin e shoqërisë dhe të ardhmes së kombit. Parimi i “taksës mbi taksë” fshin çdo mundësi për krijimin dhe forcimin e një shtrese të mesme të pavarur financiarisht, e cila është shtylla kurrizore e çdo shteti demokratik e të zhvilluar.
Kur shtrenjtimi i jetesës, i ushqyer papushim nga karburanti me çmim stratosferik, kapërcen rritjen e ngadaltë të rrogave, qytetarëve nuk u mbetet më asnjë e ardhur për të kursyer apo për t’i dhënë një shkollim më të mirë fëmijëve të tyre. Ata hyjnë në një rreth të mbyllur mbijetese nga muaji në muaj. Ndërthurja e këtyre detyrimeve mbytëse me korrupsionin e shfrenuar që kryhet me po këto para, si dhe shuarja e çdo shprese se dija dhe puna e ndershme vlerësohen, mbjell një dëshpërim të thellë e shkatërrues.
Përfundimi llogjik i kësaj gjendjeje të pashpresë, dhe e vetmja rrugëdalje e mbetur për qindra mijëra të rinj, inxhinierë, mjekë, mësues dhe zanatçinj të zotë, është të mbledhin plaçkat e të braktisin përgjithmonë atdheun e tyre. Kësisoj, taksimi i tepruar dhe i pashpirt i lëndës djegëse kthehet në një nga shtytësit më të mëdhenj të zbrazjes së Shqipërisë nga trutë dhe krahët e punës, duke e lënë vendin të plakur, të dobësuar dhe pa një të ardhme të sigurt.
Përfundimi
Mënyra se si Shqipëria e trajton çmimin e karburantit nuk është një gabim i pafajshëm llogaritës; është një mekanizëm zhvatës i ngritur me vetëdije të plotë nga ata që hartojnë ligjet. Qëllimi i tij nuk është të ndërtojë ura, rrugë të sigurta apo të mbrojë bukuritë natyrore të vendit, por të thithë pa reshtur djersën dhe mundin e qytetarëve, nga familjet më të varfra tek bizneset e ndershme. Paratë e panumërta që mblidhen përdoren më pas për të ushqyer rrjetet e korrupsionit, për të mbushur llogaritë bankare të kompanive të dyshimta, dhe për të mbajtur gjallë një sistem të kalbur punësimesh për shkëmbime votash.
Për sa kohë që ky model plaçkitjeje mbetet në këmbë dhe i pandryshuar, rrjedhoja e vetme dhe e sigurt do të jetë mbytja e çdo përpjekjeje për tregti të lirë, rritja e pandalshme e çmimeve të ushqimeve, thellimi i humnerës mes të pasurve dhe të varfërve, dhe mbi të gjitha, vazhdimi i rrjedhjes së pashtershme të shqiptarëve drejt dheut të huaj—një humbje kombëtare që rrezikon t’i heqë vendit çdo mundësi për të pasur një të nesërme të denjë.