Shaqir REXHVELAJ
Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e themeluar 145 vjet më parë (10 qershor 1878), përbën pa dyshim një nga ngjarjet e rëndësishme në historinë e kombit tonë. Ajo nuk erdhi rastësisht, por pas përpjekjeve madhore të patriotëve shqiptarë.
Njëqindedyzetepesë vjet më parë, në viset e katër vilajeteve u bënë tubime për të përcaktuar delegatët që do të niseshin për në Prizren. Nga viset shqiptare të vilajeteve të Shkodrës, Manastirit dhe Janinës nuk u caktua si delegatë asnjë partizan nga simpatizantët sulltanistë.
Influencë më të madhe ata patën në disa kaza të vilajetit të Kosovës, ku banonin në mënyrë të përzier popullsi myslimane shqiptare, boshnjake, turke dhe pomake (bullgarë të islamizuar).
Portës së Lartë nuk i pëlqeu ky organizim i shqiptarëve dhe thirri në Stamboll në fund të muajit maj 1878 disa personalitete të dëgjuara të jetës politike shqptare, si Iljaz pashë Dibrën, Ali bej Gucinë, Abdyl Frashërin, Ymer Prizrenin, Ahmet Koronicën dhe disa të tjerë, dhe për disa ditë ju bëri presion që të zbatonin platformën e saj islamike. Patriotët shqiptarë nuk ju nënshtruan presioneve të Portës së Lartë dhe pa lejen e saj ata u nisën për në Prizren.
10 qershor 1878, Kuvendi Kombëtar filloi punimet në Prizren
Me 10 qershor 1878, Kuvendi Kombëtar filloi punimet në Prizren. Por atë ditë në Prizren nuk kishin arritë ende të gjithë delegatët e krahinave shqiptare. Mungonin delegatët e Shkodrës, të cilët ishte përpjekur t’i pengonte valiu turk Hysen Pasha. Po ashtu edhe nga vilajeti i Janinës ishin të pranishëm vetëm dy delegatë, njëri prej të cilëve ishte Abdyl Frashëri, të tjerët ishin në udhëtim. Si pasojë shumicën e delegatëve e përbënin pashallarë, bejlerë, ulema shqiptarë. Bashkë me ta kishin ardhë në Prizren edhe disa feudalë sllavë sulltanistë nga Bosnja, Hercegovina dhe Novipazari. Megjithëse mungonin shumica e “sovranistëve” shqiptarë, Kuvendi i Prizrenit i filloi punimet në ditën e caktuar me qëllim që kërkesat e shqiptarëve t’u paraqiteshin Fuqive të Mëdha para se të mblidhej Kongresi i Berlinit. (13 qershor 1878).
Qysh në fillim u ballafaquan dy platforma politike rreth karakterit shqiptar apo islamik të Lidhjes, por Lidhja, mbas shumë debatesh mori një orjentim me karakter patriotik shqiptar. Platformën patriotike e mbrojti Abdyl Frashëri, kryetar i Komitetit Kombëtar të Stambollit. Ai ftoi të gjithë krahinat shqiptare që të bashkoheshin si një trup i vetëm për të mbrojtur mbarë atdheun nga rreziku i asgjësimit.
Abdyl Frashëri, ndër të tjera tha: “Qellimi i këtij Kuvendi është që t’ua presim hovin armiqve të pashpirtë, duke lidhur besën shqiptare dhe duke u betuar që t’i mbrojmë me gjak trojet që na kanë lënë gjyshërit dhe stërgjyshërit tanë.”
Mungesa, ditën e parë e delegacioneve të Shkodrës dhe të Janinës, ssi dhe prania e delegacioneve boshnjake, hercegovinas dhe të Novipazarit krijoi vështirësi për t’u vendos në favor të platformës së “sovranistëve”. Në favor të tyre ndikoi gjithashtu edhe presioni i autoriteteve qeveritare osmane, të përfaqësuara nga mytesarifi turk i Prizrenit, Qamil beu, i cili ishte i pranishëm në punimet e Kuvendit.
Në këto rrethana, për të mos e vonuar formimin e organizatës së dëshiruar (për të cilën të gjithë ishin në një mendje) u arrit në një farë kompromisi. U vendos themelimi i një organizate me karakter politik dhe ushtarak, me një qendër të vetme drejtuese dhe me degë të saj në të gjitha krahinat e vendit – një “Lidhje” (itifak) pa e cilësuar as shqiptare dhe as islamike – e cila do të merrte përsipër detyrën që të mbronte me çdo mjet interest e vendit”.
Po atë ditë, pra me 10 qershor 1878, Kuvendi Kombëtar miratoi tekstin e një proteste të propozuar nga Abdyl Frashëri, drejtuar Kongresit të Berlinit, me anën e së cilës ngrihej zëri kundër shkëputjes së krahinave shqiptare në favor të shteteve fqinje.
Sipas traditës, së bashku me formimin e “Lidhjes”, u shpall edhe një “besë” e përgjithshme (edhe për t’i dhënë karakter kombëtar Lidhjes) në bazë të së cilës duhej të pushonin dhe të ndërpriteshin të gjitha ngatërresat që lidheshin me zakonin e gjakmarrjes midis krahinave që ishin të përfaqësuara në Kuvendin e Lidhjes së Prizrenit.
Në krye të Lidhjes qëndronte Këshilli i Përgjithshëm me funksione legjislative
Në krye të Lidhjes qëndronte Këshilli i Përgjithshëm me funksione legjislative dhe me seli në Prizren, nga i cili do të vareshin degët krahinore.
Kryetar i këtij Këshilli u zgjodh Iljaz pashë Dibra.
Për të ushtruar funksionet ekzekutive u formua Komiteti Qëndror i Lidhjes Shqiptare, i përbërë nga tre komisione, secili me një përgjegjës (kryetar) të veçantë, dhe konkretisht: Komisioni i punëve të jashtme – Abdyl Frashëri; Komisioni i punëve të brendshme – Haxhi Shabani; Komisioni i të ardhura financiare – Sulejman Vokshi.
Krijimi i këtyre funksioneve pushtetrore ishte arritja më e madhe që fitoi krahu patriotik “sovranist”, sepse për herë të parë u hodhën themelet për krijimin në Shqipëri të një pushteti të veçuar nga ai i Portës së Lartë, që do të thoshte se u hodhën “gurët e themelit” të shtetformimit të kombit shqiptar.
Debatet për hartimin e Statutit të Lidhjes në mes rrymës sulltaniste dhe asaj patriotike që kërkonte t’i jepte Lidhjes më shmë karakter kombëtar vazhdoi për një javë rresht dhe megjithë përpjekjet e tyre, varianti përfundimtar i Statutit me emrin “Kararname” (Libri i Vendimeve) u miratua me 17 qershor 1878 vetëm nga anëtarët e rrymës sulltaniste dhe disa nga anëtarët e krahut të “moderuar”, në mes të cilëve edhe Iliaz pashë Dibra. Krahu patriotik dhe një pjesë krahut të moderuar nuk e votuan Statutin. Megjithëatë duhet thënë se platforma fetare islamike dhe disa shprehje të besnikërisë ndaj Perandorisë nuk përfaqësonin karakterin e vërtetë të këtij Statuti, pra “Kararname-së”.
Me këmbënguljen e delegatëve patriotë, u miratuan edhe disa dispozita që nuk pajtoheshin me interesat e Portës së Lartë dhe i shërbenin Lëvizjes Kombëtare Shqiptare, sidomos në nenet ku bëhej fjalë për mbrojtjen e territoreve shqiptare, (neni 1 me nenin 6) apo ( neni 2 me nenin 14) të cilët lejonin hapësira duke dobësuar kështu autoritetin e Portës së Lartë në Shqipëri.
Po atë ditë, Këshilli Qëndror miratoi edhe një Urdhëresë (Talimat), ku trajtoheshin aspekte organizative politike dhe ushtarake të Lidhjes. Edhe në këtë Urdhëresë, Lidhja nuk cilësohej si një organizatë shqiptare, por ndryshe nga Kararmaneja, ajo këtu ishte zhveshur nga formulimet islamike osmaniste dhe nga deklaratat e besnikërisë ndaj Perandorisë Osmane. Veç kësaj këtu funksionet pushtetore të saj ishin më të theksuara. Në urdhër flitej haptas se “Lidhja do të formonte një administratë qendrore me seli në Prizren, të përbërë nga përfaqësues të çdo sanxhaku, nga të cilët do të vareshin administratat lokale të kazave. Krahas kësaj administrate të veçuar do të krijohej edhe një ushtri e shkëputur nga Porta e Lartë, e cila do të varej drejtpërdrejtë nga Lidhja.
Lajmi i formimit të Lidhjes së Prizrenit u përhap menjëherë në mbarë territoret shqiptare dhe pati një jehonë të madhe, por miratimi i “Kararmanesë” një javë më vonë, u prit ftohtë nga masa dërrmuese e shqiptarëve, ndaj së cilës filluan edhe protestat.
Kundër platformës sulltaniste, protestues të shumtë nga krahinat e vendit i shprehën pakënqësitë e tyre edhe përmes shumë memorandumeve që i dërguan gjatë ditëve që mbahej Kongresi i Berlinit.
“Ashtu sikur nuk jemi dhe nuk duam të jemi turq, po ashtu do të luftojmë me të gjitha forcat tona kundër cilitdo që do të kërkonte të na bënte (të na kthente duke na ndryshuar identitetin tonë) në sllavë, austriakë, apo grekë”,- thuhej ndër të tjera në një memorandum drejtuar kryeministrit britanik, lordit Bikonsfilld (Beaconsfield), nënshkruar prej rreth 500 qytetarëve shkodranë, të cilët kërkonin respektimin e tërsisë tokësore të Shqipërisë dhe formimin e një shteti shqiptar të pavarur.
Shumë telegrame ju dërguan Kongresit të Berlinit edhe nga përfaqësuesit e kazave shqiptare të vilajeteve të Shkodrës, Janinës, Kosovës dhe Manastirit, të cilët kërkonin respektimin e tërësisë territoriale të atdheut të tyre, Shqipërisë.
Sensibilizimi dhe ndërgjegjësimi për mbrojtjen e territoreve ku shqiptarët ishin homogjen po rritej edhe nga shqiptarët e mërguar jashtë, madje edhe nga një grup personalitetesh shqiptare që banoin në Stamboll, pjestarë të Komitetit të Stambollit, si Pashko Vasa, Sami Frashëri, Ali Danish Prishtina, Sermedi Seid Toptani, Abedin bej Dino që i derguan një memorandum Ministrave të Fuqive të Mëdha më 20 qershor 1878, ku mbasi protestohej në emër të popullit shqiptar kundër coptimit territorial të atdheut të tyre shtronin kërkesën për t’i dhënë Shqipërisë një rregullim të veçantë (një formë qeverisje administrative), në bazë të një projekti të hartuar nga një komisio i përbërë nga shqiptarë dhe të miratuar nga Porta e Lartë.
Krijimi i Komitetit Kombëtar të Lidhjes
Kuvendi i Përgjithshëm i Lidhjes u mblodh në Prizren, më 1 korrik 1878. Qarqet sulltaniste e mbrojtën me këmbëngulje platformën e “Kararnamesë”, (Akti i vendimeve), por këtë herë nuk patën sukses. Logjika e patriotëve dhe presioni popullor ishin aq të fuqishme sa edhe delegatët e krahut të moderuar, të cilët kishin pranuar më parë tekstin e Kararnamesë, tani u bashkuan me platformën kombëtare “sovraniste”. Pas dy ditë diskutimesh Kuvendi i Përgjithshëm miratoi me 2 korrik 1878, një Kanun të ri për Lidhjen e Prizrenit.
Kanuni iri e shpalli organizatën e formuar në Prizren si një Lidhje Shqiptare dhe organin e saj qëndror e quajti Komitet Kombëtar.
Statuti i ri ishte pastruar krejtësisht nga formulimet fetare islamike dhe nga besnikëria ndaj Perandorisë Osmane. Në tekstin e saj thuhej shprehimisht se: Lidhja do të luftonte për të drejtat kombëtare të Shqipërisë dhe veprimtarinë e saj do ta shtrinte vetëm në trojet shqiptare. Ai i jepte të drejtë Komitetit Kombëtar të formonte nënkomitete të Lidhjes në qendrat e Sanxhakëve të Shqipërisë, të organizonte një ushtri të armatosur për të mbrojtur trojet shqiptare, të shpallte mobilizimin ushtarak të të gjithë burrave të aftë për armë, të vilte për nevojat e veta buxhetore një seri taksash të ndryshme dhe të jepte dënime penale kundër dezertorëve nga Lidhja. Ky qe dhe programi i parë qeveritar i “sovranistëve”, që buronte nga Komiteti Kombëtar, që hidhte themelet e shtetformimit, dhe që ka rëndësi të madhe historike.
Në Këshillin e Përgjithshëm u zgjodhën56 anëtarë nga krahinat shqiptare të katër vilajeteve. Midis tyre kishte shqiptarë myslimanë, ortodoksë e katolikë – që të gjithë përfaqsues të krahut radikal dhe të rrymës së moderuar.
Si kryetar i tij mbeti përsëri Iljaz pashë Dibra, i cili tani ju bashkua linjës patriotike.
Tre komisinet e Komitetit, të pajisura me funksione dikasteriale mbeten ashtu siç ishin nën kryesinë e Abdyl Frashërit, Haxhi Shabanit dhe Sulejman Vokshit.
Kanuni i miratuar me 2 korrik 1878 shënoi fitoren e plotë të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare në gjirin e Lidhjes së Prizrenit. Në këtë mënyrë Lidhja e Prizreni fitoi bazën ligjore për të ngritur shkallë – shkallë një shtet autonom shqiptar brenda mbrenda shtetit perandorak osman.
ÇËSHTJA SHQIPTARE NË KONGRESIN E BERLINIT
Kongresi i Berlinit u hap më 13 qershor 1878 dhe zgjati një muaj deri më 13 korrik 1878. Në të morën pjesë 6 Fuqitë e Mëdha të Evropës: Gjermania, Anglia, Franca, Rusia, Austro-Hungaria dhe Italia. Çështjet të cilat do të shqyrtoheshi kishin të bënin me rishikimin e Traktatit të Shën- Stefanit. Punimet e Kongresit të Berlinit i drejtonte kançelari gjerman Otto Bismark dhe ishte vendosur që vendimet do të merreshin në dakortësi të plotë . Në punmet e Kongresit të Berlinit mori pjesë edhe një delegacion qeveritar i Perandorisë Osmane i kryesuar nga ministri i saj i jashtëm Kara Theodhor pasha, me ndihmës të parë Mehmet Ali pashën, një marshall turk me origjinë gjermane. Delagacioni turk nuk kishte të drejta të barabarta me ato të Fuqive të Mëdha. Ai mund të diskutonte për çdo çeshtje të rendit të ditës, por nuk kishte të drejtë të votonte për vendimet e Kongresit.
Me ftesën e Fuqive të Mëdha, shtetet ballkanike ; Serbia, Greqia, Bullgaria, Rumania dhe Mali i Zi dërguan në Berlin delegacionet e tyre qeveritare, të cilat parashtruen dhe mbrojtën kërkesat e tyre politike dhe territoriale. Edhe pse në Berlin luhej fati i popullit shqiptar, Fuqitë e Mëdha e injoruan qënien e tij. Duke parë rrezikun që po i kanosej kombit tonë Lidhja e Prizrenit dërgoi në Berlin një delegacion për t’i parashtruar kongresit të drejtat e Shqipërisë, por nuk u përkrah nga askush. Delegacioni i kryesur nga Abdyl Frashëri, në një takim që pati me kryetarin e Kongresit, kancelarin Bismark, i paraqiti kërkesën që të përfshinte në rendin e ditës të një seance edhe çeshtjen e kombit shqiptar. Por kancelari gjerman nuk pranoi duke u përgjigjur në mënyrë brutale se, “nuk ka dhe nuk ekziston një komb shqiptar” kështu që ajo nuk u pranua të diskutohej si çeshtje më vehte në Kongresin e Berlinit. Gjatë zhvillimit të punimeve të Kongrsit në mes Fuqive të Mëdha u shfaqën kontradita të thella midis tyre. Ato nuk u udhëhoqën nga “parimi i lirisë së popujve” , por nga interesat e tyre të veçanta imperialiste.
Cilat qenë rezultatet e Kongresit?
Sipas traktatit të ri përfitimet politike dhe territoriale të Rusisë u pakësuen si në Gadishullin Ballkanik, ashtu edhe në Azinë e Vogël. Ideja e një Pricipate bullgare nën sovranitetin e sulltanit mbeti në fuqi, por kufijtë e saj u zvogluen gati trefish. Kongresi i Berlinit vendosi që territori i saj të shtrihej midis lumit Danub dhe maleve Ballkan. Viset në jug të maleve Ballkan do të formonin një provincë autonome të Perandorisë Osmane me emrin Rumelia Lindore. Viset e Maqedonisë së bashku me krahinat lindore të Shqipërisë, të cilat me Traktatin e Shën – Stefanit i jepeshin Bullgarisë, do të mbeteshin gjithashtu nën sundimin osman.
Kongresi i Berlinit i njohu pavarësinë : Rumanisë, Serbisë dhe Malit të Zi. Ai ripohoi gjithashtu vendimin e mëparshëm për t’i dhënë Rumanisë , Dobruzhën Veriore dhe për t’i shkëputur asaj provincën e Besarabisë në favor të Rusisë. Kufijve të Serbisë dhe Malit të Zi ai u bëri ndryshime të rëndësishme. Me këmbënguljen e Austro – Hungarisë u vendos që Serbia të mos zgjerohej nga ana jugore ( në drejtim të Novipazarit, Mitrovocës dhe Prishtinës, të cilat Vjena i lakmonte për vehte), por nga ana juglindore duke i dhënë asaj krahinat e Pirotit, Trenit, Vranjës, dhe Nishit, të cilat me Traktatin e Shën – Stefanit i qenë premtuar Bullgarisë. Për të njëjtën arsye me këmbënguljen e Vjenës, Malit të Zi iu pakësuen shumë përfitimet territoriale nga ana veriore, në drejtim të Hercogovinës dhe Novipazarit. Në bazë të Traktatit të Berlinit, ai do të zgjerohej kryesisht nga ana jugore : ku do të merrte krahinat e Tivarit, Podgoricës, Plavës, Gucisë, Rugovës, dhe Kolashinit. Aneksimi i Ulqinit nuk iu njoh, por Cetina fitonte të drejtën që anijet tregtare malazeze të lundronin lirirsht në lumin Bunë dhe në liqenin e Shkodrës.
Përfitime të mëdha tokësore në kurrizë të Perandorisë Osmane patën sidomos dy fuqi të mëdha, të cilat nuk kishin marrë pjesë fare në luftën ruso – turke: Austro – Hungaria dhe Britania e Madhe.
***
Kongresi i Berlinit nuk i njohu Shqipërisë asnjë të drejtë kombëtare dhe as nuk u përmend emëri i saj në asnjë nga seancat që u zhvilluen gjatë një muaji, madje ai nuk respektoi as tërsinë territoriale ku banonin prej shekujsh shqiptarët. Berlini vazhdoi ndarjen e territoreve shqiptare popujt fqinjë; kështu Malit të Zi, iu dhanë përsëri disa vise shqiptare, krahinat e Plavës, Gucisë e Rugovës. Po ashtu Serbisë, krahinat e Vranjës, Trenit dhe Pirotit, por të paktën Bullgarisë nuk ju njohën viset e Shqipërisë Lindore, por nga ana tjetër ju dhanë Greqisë viset e Çamërisë (si dhuratë) pavarësisht se ajo nuk kishte marrë fare pjesë në luftën ruso – turke dhe për pasojë nuk kishte përfituar asgjë nga Traktati i Shën – Stefanit.
Midis vendimeve të tjera që mori Kongresi i Berlinit, dy prej tyre preknin aspektin politik të trojeve shqiptare që mbeteshin nën sundimin e Perandorisë Osmane, njëra tërthorazi, dhe tjetra dretëpërdrejt.
E para: trajtohej në nenin 23 të traktatit. Sipas këtij neni, Porta e Lartë, detyrohej të hartonte për viset ballkanike që ndodheshin nën sundimin e saj të plotë “ rregullore organike ”, që do të thotë një “administrim autonom” të vilajeteve, pak a shumë të njëjtë me ate që i ishte dhënë ishullit të Kretës në vitin 1868. Me qellim që këto “ rregullore” dhe kjo “administratë” t’u përshtateshin nevojave të vendit, pra popullatës së vilajeteve. Porta e Lartë gjithashtu duhej të ngrinte “komisione të posaçme” në të cilat “elementi vendas (popullsia vendase) duhej të përfaqsohej në shkallë të gjërë.” Projektet që do të hartoheshin për vilajetet – thuhej në këtë nen – para se të hynin në fuqi, do të miratoheshin edhe nga Komisioni Evropian, që u krijua nga Fuqitë e Medha për Rumelinë Lindore.
E dyta: që ishte përfshirë në Protokollin nr. 13, të Kongresit të Berlinit kishte lidhje me “Venomet e Mirditës”. Fillimisht çeshtja u ngrit nga përfaqsuesit e Francës dhe të Austro – Hungarisë. Këta kërkuen nga Porta e Lartë që ajo t’i respektonte edhe në të ardhmen “privilegjet dhe imunitetet” (domethënë: Venomet), të cilat popullsia e Mirditës i gëzon “ab antique” (që nga kohët e lashta ) . Përfaqsuesi osman, e kundershtoi këtë vendim, pasi sipas tij, ai binte në kundërshtim me nenin nr. 23, që e detyronte atë, që të zbatonte reformat administrative në vilajetet e Turqisë evropiane. Megjithëate ai shtoi se Porta e Lartë nuk kishte ndërmend të zbatonte reformat e saj në Krahinën e Mirditës. Kështu Fuqitë e Mëdha mbetën të kënaquna nga dekleratat e përfaqsuesit turk, e cila u përfshi në Protokollin nr. 13, duke marrë kështu vlerën e një zotimi zyrtar.
Të dyja këto vendime qenë negative për Shqipërinë. Me nenin 23, Fuqitë e Mëdha, cenonin interest jetike të Shqipërisë, jo pse ato e detyronin Perandorinë Osmane t’i pajiste viste ballkanike me administratë autonome “të përshtatshme” me nevojat e tyre, por me të drejtën që fitonte serish për ta mbajtur edhe në të ardhmen ndarjen administrative që ishte në fuqi, pra coptimin e trojeve shqiptare midis katër vilajeteve të ndryshme. Realisht reformat administrative autonomiste i kërkonin edhe vetë qarqet përparimtare rilindëse, por ato kushtëzonin këto reforma me bashkimin e trojeve shqiptare në një vilajet të vetëm autonom. Sipas mendimit të rilindasve, pajisja e katër vilajeteve me “rregullore organike” të veçantë gjoja në “përshtatje me nevojat e vendit” do t’i vështirsonte edhe më tepër lidhjet ekonomike, shoqërore , politike e kulturore midis krahinave shqiptare të këtyre vilajeteve. Për më tepër ata i shqetsonte, e drejta që fituan me nenin 23, Fuqitë e Mëdha për të ndërhyrë në këtë çeshtje, siç shkruente më vonë Abdyl Frashëri, që ata t’u jepnin reformave karakter joshqiptar, por serb në vilajetet e Kosovës, bullgar në atë të Manastirit dhe grek në atë të Janinës. Pra me zbatimin e nenit 23, shtohej rreziku në të ardhmen i aneksimit edhe më të madh të trojeve shqiptare nga shtetet fqinje ballkanike dhe vështirësohej në këtë mënyrë, më shumë lufta e shqiptarëve për bashkimin e trojeve të tyre në një vilajet të vetëm autonom.
Po ashtu me Protokollin nr. 13, Fuqitë e Mëdha, preknin interesat jetike të Shqipërisë, sepse çeshtjen kombëtare Shqiptare, e reduktonin vetëm si problem të popullsisë saj të vogël katolike, dhe në mënyrë të veçantë , vetëm si një çeshtje të një krahine të saj siç ishte krahina e vogël dhe e prapambetur e Mirditës, e cila sipas tyre nuk pretendonte asgjë tjetër veçse të ruante statusin e saj “partikularist” dhe patriarkal.
Protokolli nr. 13, i hapte kështu rrugën Vjenës, e cila e gëzonte prej kohësh të drejtën e mbrojtjes së popullsisë katolike të Perandorisë Osmane (kulturo protektoratin), me qellim që të ndërhynte lirisht në jetën e brendëshme të Mirditës dhe ta kthente atë në një pikëmbështetje të avancuar për ekspansionet e saj të mëtejshme drejtë brigjeve shqiptare të Adriatikut dhe drejt viseve të Ballkanit Qendror.
Vendimet e Kongresit të Berlinit e shtuen zemrimin e shqiptarëve kundër Fuqive të Mëdha, por edhe kundër Portës së Lartë. Në të katër anët e viseve shqiptare u ngritën zërat për protesta kundër shkëputjes së trojeve shqiptare në favor të shteteve fqinje.
Vendimi i Kongresit për t’i dorëzuar Plavën dhe Gucinë, Malit të Zi ishte i formës së prerë, por Porta e Lartë po e vononte dorzimin e këtyre dy krahinave me popullsi shqiptare sepse nuk i interesonte që në gjendjen e rëndë që ishte të krijonte problem me popullsinë prej më shumë se 1.6 milion shqiptarë që do të mbeteshin mbrenda kufijve të Perandorisë. Për mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë në Shkodër u zhvillua një miting popullor ku filluen të bëheshi thirrjet për rregjistrimin e vullnetarëve dhe për pak ditë u rregjistruen mbi 6000 vullnetarë për mbrojtjen e Plavës dhë Gucisë.
