“Lufta hibride” si alibi për krizën e besimit dhe mungesën e transparencës

Kryeministri Edi Rama u ankua ndërsa mori pjesë në Samitin e BE-së për Ballkanin Perëndimor se Irani kishte sulmuar Shqipërinë dhe se vendi po përballej me një luftë hibride. Ndërsa nuk e tha drejtpërdrejt, kryeministri aludoi se protestat që vijojnë prej 6 ditësh para zyrës së tij ishin të ndikuara edhe prej kësaj lufte prej një armiku të njohur.

Por ndërsa faqe apo profile në rrjetet sociale të lidhura me Iranin, apo që shpërndajnë propagandë të Iranit në shqip dhe gjuhë të tjera, që BIRN i ka identifikuar edhe më herët, po përdorin protestën për të dezinformuar dhe kanë fabrikuar lajme të rreme kryesisht me përmbajtje antisemite, masiviteti i kësaj të fundit si zor të jetë frymëzuar nga Garda Revolucionare dhe as nga profilet në Telegram të Homeland Justice.

Tre-katër banderola antisemite apo të rinj që besojnë në teori konspiracioni, nuk e bëjnë protestën produkt të luftës hibride. Por nga ana tjetër vënë në dukje së pari krizën e madhe të besimit mes qytetarëve dhe shumicës qeverisëse dhe së dyti dështimin e kësaj të fundit në planet për të adaptuar një strategji për mbrojtje nga ndërhyrjet e huaja që u votua në fund të legjislaturës që shkoi.

E para arsye dhe më e rëndësishmja kuptohet lehtë në protestë. Nëse një i ri 30-vjeç, zgjedh të besojë një faqe anonime Instagrami se kryeministri është duke shitur vendin, kryeministri dhe shumica duhet të pyesin veten çfarë kanë bërë që të shihen si shitës tokash. Dhe përgjigjet janë në protestë aty ku pjesëmarrësit numërojnë skandale korruptive të qeverisjes, njëri më shokues se tjetri. Inceneratorët, AKSHI, rrugë të shtrenjta pa standarde, mungesë ilaçesh në spitale, arsim me probleme dhe mungesa bazike si uji dhe një mori historish që ca i jetojnë në kurriz, ca i shohin të ndodhin.

Kryeministri ka ditë tani që është angazhuar të sqarojë “projektin”, që siç thotë në një anë nuk ekziston, por që nga ana tjetër do sjellë miliarda që nuk dihet nga dalin. Por për mbi dy vjet me radhë, që prej hedhjes së idesë e deri sa Pishë-Poro Narta u rrethua me tela me gjemba, shqiptarët i morën informacionet për të përmes medias së huaj.

Aq “sekret” dhe aq “i fshehtë” ishte projekti sa askush prej këtyre që planifikonin nuk shkoi të harxhonte një orë t’u shpjegonte banorëve në Zvërnec. As kur karvanet që shoqëruan Ivanka Trump me arkitektë e investitorë kaluan aty pari, askush nuk ndaloi në fshat, që pavarësisht në ka apo jo të drejtë për pronat, preket direkt nga investimi i supozuar.

Për dy vjet me radhë, përpos rendereve që flisnin për 10 mijë njësi banimi dhe port jahtesh brenda në lagunën e cekët, askush nuk u ul me organizatat e mjedisit e aktivistë që kalojnë ditët duke numëruar shpendët në lagunë e gjurmuar foletë e breshkave mbi duna dhe që ishin të shokuar prej këtyre ideve. (Tani Rama thotë se këto plane që i prezantoi Jared Kushner në Bloomberg nuk janë të vërteta).

Për muaj me radhë përmes kërkesave për informacion dhe pyetjeve gazetarë të një sërë mediash tentuan të mësonin për planet dhe morën pas kryesisht mesazhe të gjata për sekretin tregtar, të dhënat personale e justifikime që mohonin aksesin në informacion.

Kjo heshtje dhe enigma vijuan deri në ditën kur ekskavatorët i sheshuan dunat dhe zona e mbrojtur u rrethua me tela me gjemba edhe pse brenda saj nuk kishte asgjë që duhej të ruhej me masa sigurie si oborri i një burgu. Dhe kur kjo ndodhi qeveria nuk shkoi të komunikonte me ata që u shqetësuan. Të parën gjë që bëri ishte të gënjente e relativizonte. “Nuk ka kantier”, i thanë BIRN-it në telefon zyrtarët lokalë dhe ata të mbrojtjes së territorit, kur u pyetën pas denoncimit të ambientalistëve. “Është pronë private”, tha Rama, kur telat me gjemba rrethuan plazhe dhe monumente natyre që ligji i njeh si prona të patjetërsueshme publike.

Nga ana e saj kompania që mori lejen u fsheh offshore me aksionerë nën 25%, fiks saç duhet për të mos u deklaruar. Madje bënë përpjekje për të qëndruar fshehur edhe kur prania e tyre qe e qartë dhe dokumentet zbuluan se bashkë me ta kishte dhe plot personazhe kontroverse.

Kur një turmë të fortësh, të veshur me të zeza dhe të prezantuar si roje sigurie të punësuar nga kompania, morën peng, rrahën dhe tërhoqën zvarrë pa asnjë arsye një prej protestuesve banorë të fshatit, reagimi i parë i policisë ishte një gënjeshtër. “E shoqëruan”, tha policia. “Ishte i dhunshëm”, tha policia. Mijëra qytetarë që e panë këtë të ndodhte në rrjetet sociale reaguan aty për aty në valë të tëra komentesh, që përtej gjuhës dëshmonin humbjen e besimit. Televizionet me licenca kombëtare dhe ai publik heshtën ndërkohë për gjithë sa po ndodhte.

Por nuk u mbyll këtu. Kur zemërata shpërtheu në rrugë, bashkë me teoritë e konspiracionit, qeveria nuk kërkoi ndjesë dhe as ndau informacion. Përkundrazi, ajo nisi një luftë të vetën hibride. Sikur të mos mjaftojnë mijëra komentues që sulmuan faqe aktivistësh e politikanësh të opozitës që mbështetën protestën, deputetë dhe spin-doktorë të qeverisë sajuan aty për aty protestues e autobusë të rremë që vinin nga Greqia. Përdorën foto me Inteligjencë Artificiale dhe kamera të sistemit të survejimit për të intimiduar qytetarët të mos protestonin. Duke i etiketuar ata praktikisht si tradhtarë dhe kundërshtues të zhvillimit për të cilin, përpos shfaqjes me tela me gjemba që të kall datën, nuk ka as projekt as ndonjë informacion tjetër.

Media pranë qeverisë dhe për ironi edhe ato pranë opozitës, të cilat heshtën për protestën në dy ditët e para të saj, u përdorën dhe po përdoren për të sulmuar protestuesit. Këta janë etiketuar me lloj e soj emrash prej studiosh televizive nga persona që as e kanë marrë mundimin të bisedojnë me ndonjë prej tyre.

Tani ndërsa kjo ndodhte, pra që prej fillimit të rrethimit, e deri te sulmet në media me licenca kombëtare ndaj protestës, lajmet e rreme të shpërndara në rrjetet sociale nga ato profile që ndajnë prej vitesh propagandë të Iranit në shqip apo masivizimi i këtyre produkteve në gjuhë të huaja, ishte harruar nga qeveria dhe shumica.

Njësoj siç i rezultoi BIRN-it gjatë monitorimit se ishte harruar strategjia e miratuar me tamtame “kundër Ndërhyrjeve të Huaja dhe Dezinformimit”. Kuvendi i Shqipërisë i kontrolluar në shumicë dërrmuese nga socialistët dhe Kryeministria që ngarkoheshin në strategji të ngrinin mekanizmat për t’u mbrojtur pikërisht nga kjo lloj lufte për të cilën qahet Rama dhe deputetët e tij dhe të cilën duan ta përdorin si arsye pas protestës, kishin bërë në 6 muajt e parë pas miratimit të strategjisë zero punë për ta vënë atë në jetë.

Një zero që përkthehet në mungesë strukturash të dedikuara “për evidentimin dhe reagimin ndaj ndërhyrjeve të huaja informative dhe dezinformimit, e parashikuar në Strategji si mekanizëm koordinues ndërinstitucional”. Pasoja e parë e kësaj sigurisht janë qytetarë, që përpos se të gënjyer prej qeverisë janë edhe të dezinformuar prej rrjetesh propagande. Pasoja e dytë janë përfaqësues të shumicës që duken qesharakë kur bërtasin se jemi në luftë hibride dhe herë fajësojnë fqinjët dhe herë tjetër Iranin.

Në fund kjo paaftësi e qeverisë për të mbrojtur vendin nga dezinformimi, ndërsa harxhon pa hesap në prodhim propagande e kontroll mediash, të cilave u ka dhënë edhe investime strategjike, është vetëm një arsye më shumë për të protestuar.