Gjithnjë e më shumë zbulime po bëhen nga njerëzit për fqinjin e tyre marsian. Historia e tij nuk dihet, por pak nga pak po merr formë enigma e ekzistencës së saj: prania e lashtë e ujit, veçoritë e atmosferës së tij, një bërthamë e vetme planetare. Portreti i Marsit po bëhet më i përcaktuar çdo ditë e më shumë dhe skica e kurioziteteve të tij mundëson çlirimin e imagjinatës së kaq shumë shkencëtarëve që dikur ëndërronin të vizitonin planetin e kuq.
Thirrja e fundit e shkencës, jehona e së cilës kumbon në fushat marsiane me ngjyrë ndryshku, bën fjalë në thelb për “lëkundjet e lira” të shkaktuara nga shkrirja e fenomeneve atmosferike dhe nga tërmeti më i madh që ka regjistruar pajisja shumë e njohur InSight e NASA-s. Fjalë teknike që duken të vështira, por të lejojnë të hapësh një derë të vlefshme njohurish në hapësirën e jashtme.
Të gjitha teoritë, me verifikimet dhe llogaritjet e tyre, janë vulosur në një studim të botuar në revistën Geophysical Research Letters. Objektivi, për të sqaruar dinamikën e brendshme dhe përbërjen e planetit. Kështu e konfirmon personi që firmos një hetim të tillë: eksperti i Barcelonës Geosciences, Martin Schimmel; Së bashku me të, Phillippe Lognonné dhe Eleonore Stuzmann, të dy nga Institut de Physique du Globe de Paris, janë bashkautorë. Një ekip luksoz për një përfundim të lartësive anësore.
“Lëkundjet e lira janë një matje themelore për të përcaktuar strukturën mesatare, veçanërisht në thellësi të mëdha”, pohon Schimmel, në një justifikim të metodologjisë që ia vlen shumë atë që ai po ndjek: “Këto matje do të na lejojnë të përcaktojmë vetitë fizike të shtresat kryesore dhe ndërtoni modele referimi që mbulojnë të gjithë planetin”. Me pak fjalë dhe të thjeshta, studimi ka zbuluar 60 frekuenca që korrespondojnë me ‘Marsquake’ – një emër që nuk jepet për origjinalitetin e tij – me magnitudë 4.7 që u regjistrua dhjetorin e kaluar dhe falë kontributit të NASA InSight.
Misteri i të ashtuquajturit “gumëzhimë marsiane”
Nuk është përfundimi kryesor që një tërmet gjeneron dridhje, por se këto, me sa duket, janë konstante dhe të vazhdueshme në Mars. Ata e kanë quajtur atë “zhurmë marsiane”. Dhe veçantia është edhe më e madhe kur vërtetohet se është e vetmja që së bashku me Tokën manifeston këtë lloj valësh. Çuditërisht, ka qenë një teknikë para kompjuterëve, ‘analiza e zhvendosjes së fazorit’, pasi dobësia e sinjaleve pengonte lloje të tjera metodash.
Të dhënat e reja rrisin njohuritë për sizmologjinë në planetin e kuq. Dhe shkencëtarët janë ende të habitur. Toka dhe fqinji i saj i menjëhershëm ecin në një rrugë planetare shumë të ngjashme, me kushte mjaft të ngjashme. Në atë masë sa projektojnë mbi dunat e tyre të ndryshkura, ëndrrat që u pëshpëritin teleskopëve.
