Gjithçka po rritet: energjia elektrike, nafta, perimet, interneti, hotelet, fluturimet dhe tani, normat e interesit.
Pushtimi i Ukrainës nga Rusia, kriza energjetike mbarëbotërore, bllokimet në Kinë dhe bllokimet e furnizimit të epokës së pandemisë janë bashkuar për të prodhuar një koktej shpërthyes çmimesh spirale.
Gjithçka, me sa duket, po bëhet jashtëzakonisht e shtrenjtë.
Në një mënyrë pothuajse të sinkronizuar, bankat qendrore nga e gjithë bota po nxitojnë të rrisin normat e tyre bazë të interesit në një përpjekje për të zbutur inflacionin e lartë, i cili, për zhgënjimin e tyre, vazhdon të thyejë rekorde mujore.
Banka Qendrore Evropiane (BQE) ka rritur normat tre herë në katër muaj, duke i dhënë fund të papritur një kapitulli të gjatë të normave negative që datojnë nga vitet më të këqija të krizës së borxhit sovran të BE-së.
Homologët e saj në Mbretërinë e Bashkuar, Suedi, Norvegji, Kanada, Korenë e Jugut dhe Australi kanë ndërmarrë të gjithë hapa të ngjashëm në reagim ndaj leximeve të frikshme të inflacionit.
Rezerva Federale e Shteteve të Bashkuara ka ofruar tre rritje të njëpasnjëshme të tepruar prej 0.75 pikë bazë, me lëvizje të ngjashme që vijnë poshtë tubacionit.
Por cili është saktësisht arsyeja pas kësaj lëvizjeje?
Bankat qendrore janë institucione publike të një natyre unike: ato janë subjekte të pavarura jo-tregtare të ngarkuara me menaxhimin e monedhës së një vendi ose, në rastin e BQE-së, një grup vendesh.
Ata kanë kompetenca ekskluzive për të emetuar kartëmonedha dhe monedha, për të kontrolluar rezervat valutore, për të vepruar si huadhënës emergjent dhe për të garantuar shëndetin e mirë të sistemit financiar.
Misioni kryesor i një banke qendrore është të sigurojë stabilitetin e çmimeve. Kjo do të thotë se ata duhet të kontrollojnë si inflacionin kur çmimet rriten dhe deflacionin kur çmimet ulen.
Deflacioni shtyp ekonominë dhe nxit papunësinë, kështu që çdo bankë qendrore vendos një objektiv të inflacionit të moderuar dhe pozitiv, zakonisht rreth 2%, për të inkurajuar një rritje graduale dhe të qëndrueshme.
Por kur inflacioni fillon të rritet në qiell, banka qendrore është në telashe të thella.
Inflacioni i tepërt mund të shkatërrojë me shpejtësi përfitimet e korrura në vitet e mëparshme të prosperitetit, të gërryejë vlerën e kursimeve private dhe të hajë fitimet e kompanive private. Faturat bëhen një luftë e vështirë për të gjithë: konsumatorët, bizneset dhe qeveritë janë lënë të gjithë të përpiqen për të përballuar jetesën.
“Inflacioni i lartë është një sfidë e madhe për të gjithë ne”, ka thënë presidentja e BQE-së, Christine Lagarde.
Ky është momenti kur politika monetare hyn në lojë.
Banka e një bankieri
Bankat komerciale, ato ku shkojmë kur duhet të hapim një llogari ose të marrim një hua, marrin hua direkt nga banka qendrore për të mbuluar nevojat e tyre më imediate financiare.
Bankat komerciale duhet të paraqesin një aktiv të vlefshëm të njohur si kolateral që garanton se do t’i kthejnë këto para. Obligacionet publike, borxhi i emetuar nga qeveritë, janë ndër format më të shpeshta të kolateralit.
Me fjalë të tjera, një bankë qendrore u jep hua bankave tregtare, ndërsa bankat komerciale u japin hua familjeve dhe bizneseve.
Kur një bankë tregtare kthen atë që ka marrë hua nga banka qendrore, ajo duhet të paguajë një normë interesi. Banka qendrore ka fuqinë të vendosë normat e saj të interesit, të cilat në mënyrë efektive përcakton çmimin e parasë.
Këto janë normat bazë që bankat qendrore po rrisin aktualisht për të zbutur inflacionin.
Logjika bazohet në një efekt kaskadë: nëse bankat qendrore u ngarkojnë bankave komerciale norma më të larta, bankat tregtare nga ana e tyre rrisin normat që ofrojnë për familjet dhe bizneset që dëshirojnë të marrin hua.
Si rezultat, borxhi personal, kreditë e makinave, kartat e kreditit dhe hipotekat bëhen më të kushtueshme dhe njerëzit bëhen më ngurrues për t’i kërkuar ato.
Kompanitë që kërkojnë rregullisht kredi për të bërë investime, fillojnë të mendohen dy herë përpara se të bëjnë një lëvizje. Ndërkohë, qeveritë janë të detyruara të bëjnë pagesa më të larta për borxhin e tyre kombëtar.
Kushtet më të shtrënguara financiare çojnë në mënyrë të pashmangshme në një rënie të shpenzimeve të konsumatorëve në shumicën ose të gjithë sektorët ekonomikë.
Rregullat themelore ekonomike tregojnë se kur kërkesa për mallra dhe shërbime bie, çmimet ndjekin shembullin. Kjo është pikërisht ajo që bankat qendrore synojnë të bëjnë aktualisht: të frenojnë shpenzimet për të frenuar inflacionin.
Por efektet e politikës monetare mund të duhen deri në dy vjet për t’u materializuar dhe për këtë arsye nuk ka gjasa të ofrojnë një zgjidhje të menjëhershme për sfidat më të ngutshme.
Energjia është aktualisht shtytësi kryesor i inflacionit, i nxitur nga një faktor krejtësisht i palidhur me ekonominë: pushtimi i paprovokuar i Ukrainës nga Rusia.
Energjia elektrike dhe benzina janë mallra që shumica e njerëzve i përdorin pavarësisht se sa kushtojnë, kështu që një rënie e shpejtë dhe drastike e kërkesës për të ulur çmimet nuk mund të merret si e mirëqenë.
Shkurt mashtrim!
I.
Shtetet perpiqen te zhvillojne ekonomine.
Zhvillimii ekonomise krijon mundesine e punesimit e perparimit te vendit.
Kur ekonomija fillon ngërçet, papunesia shtohet, jetesa veshtiresohet.
Kontradiktat ndermjet shteteve per lende te pare, tregje, ashpersohen.
Qeverite bejne perpjekje maksimale per te mbrojtur interesat e popullit.
Po si krijohen ngerçet, pengesat, pavaresisht qellimeve te mira?
II.
Shkaqet jane te shumta, por le te ndalemi ne dy raste:
1. Ritja e çmimit te naftës, pas së cilës janë arësye te caktuara,
pas të cilave është nje zinxhir i tërë shkaqesh, ku disa prej tyre
e kanë origjinën në mos kalkulime te sakta nga” ato qe po e pësojnë”
2. Ndihma per popullin, ku perefshihen miliona puntore ndertimi
e dhjetra milione “nevojtare” qe kerkojne nje strehim me te mire:
III.
1. Problemi i ndertimeve dhe shitjeve te shtepive, apartamenteve,
eshte nje rast shume interesant qe tregon per veshtiresite
e nje planifikimi te qarte dhe “veprimet subjektive” te blerseve,
individeve si te “gjithe te tjere”, qe veprojne nen presionin e nje
“optimizmi te pa bazuar” dhe te pa “rekomanduar”.
2. Por po të “dështojnë”, mund te kalojne ne nje pesimizem bllokus, depresiv
dhe e gjejne fajin “jo tek vetja” por tek faktore te tjerë.
IV.
Një Cikël që mund te dale “jashte kontrrollit” ne rastin
e ndertimeve te banesave dhe blerjes se tyre:
1. Kerkesat e individeve per shtepi jane te medha.
2. Shteti dëshëron qe kompanit e ndertimit
te ndertojne me shume godina banimi.
3. Kjo ndihmon miliona individe qe kane nevoje
per strehim, si dhe miliona puntore ndertimi,
qe te kene nje pune te sigurte.
4. Kompanite kane frike se populli nuk ka mundesi
te bleje shtepit se kosto e ndertimeve po rritet.
5 Qeveria krijon grupe pune te specializuara per
te gjetur nje zgjidhje optimale.
6. Ato arrijne ne konkluzionin se duhen dhene borxhe
me kamate te ulet dhe te mos kerkohet nje” pagese fillestare”
per shembull 10% deri 20% te vleres se shtepise.
7. Shteti e aprovon kete propozim dhe te gjithe duken te kenaqur.
V.
Por dardha e ka bishtin mbrapa:
1. Oreksi shtohet duke ngrene.
2. kalkulimet e individeve nuk jane realiste.
3. Besojne se me ardhurat qe kane mund te marin,
nje shtepi “goxha me te madhe” se mundesite reale.
4. Kur miqt, kushurijt e familiaret i thone se duhet treguar
kujdes,”personi pergjegjes” thote, se po e pa te veshtire,
do bëje ” dy pune”.
5. Kompanite e ndertimi, bankat, etj, analizojne situatat ekonomike,
Konstatojne se po meren “inisiativa jashte mundesive reale”,
ne shume drejtime te ndryshme.
6. Njerezit jane te lire te “zgjedhin opsionin me optimal”, siçt e
kuptojne ato, te jene te pavarur ne marjen e vendimet vete,
nuk duan ti nderhysh ne punet e tyre.
7. Bankat e ndjejene termetin qe po vjen, por kontratat nuk mund ti shkelin.
Bleresit fillojne te ankohen se nuk jane ne gjendje per te paguar, se nuk
kane mundesi te gjejne nje pune te dyte.
8. Bankat jane ne nje situate, qe mund ti çojē ne falimentim, por nuk u paguan.
Ato, ne perputje me kerkest qe vine nga organet superjore, i propozojne klienteve:
9. Do ja pakesojme pagesen, do e pergjysmojme, per disa vite.
Pas kesaj shtepia do shitet nga banka, e cila ka paguar vleren
e shtepise tek kompania e ndertimit.
10. Por vitet kalojne, individet qe kane blere shtepi,
jashte mundesive te tyre, e humbasin shtepin,
por dopjo gjashta i ka mbetur ne dore bankes.
11. Inisiativa private te “teperuara” nga individe
jo kompetente ne aktivitetin qe zgjodhen ne
shume drejtime te ekonomise e kane bere gabime
fillojne te falimentojne.
12. Papunesia shtohet, bankat nuk kane mundesi
ti shesin shtepite me çmimin perkates.
13. Keto shtepi te shperndara , andej e kendej
duhet te mbrohen, mirembahen, duhet te
te paguhet taksa e tokes.
14. Ne kete situate shume banka falimentuan:
* Deshirat nuk u realizuan.
* Bëj mire te gjesh mire falimentoi gjithashtu.
15. Në ketë rast, fatkeqesisht, cikli perfundoje:
* Bëj mirë dhe gjesh keq.
* Të gjithe ndjehen te pa fajshem.
* E drejtojne gishtin tek njeri tjetri.
* Faji mbeti jetim.
Une nuk jame ekonomist, por rritja me 2% e pagave per te mbuluar 3-4% iflacionin e cmimeve me duket e kote. Fakti eshte qe ka te pakten 50 vjete qe nuk funksionon. Ashtu sic shkruhet ne artikull qe banka rrite gjithcka per te shlyer borxhin e vjeter nuk ka funksionuat ne themel. Per cdo vite degjojme qe borxhi edhe ne shtetet e fuqishem ekonomike rritet. Borxhi American ka arritur trillions dollar, dhe i gjithe shteteve te tjera gjitha shut. Njerezit duket sikur marrin me shume para ( 2% X 10 pune = 20% rritje page fillestare) por aktualisht blejne me pake se para 10 vjetesh sepse inflacioni eshte me i madhe (30-40%). Atehere pse duhet te vazhdoje perseri kjo teori kur nuk ka funksionuar ndervite me gjithe krizat e medha ekonomike te perseritura cdo 10 vjete? Nje histori e pa sekseshme qe perseritet pa kufi duhet ndaluar nje here e pergjithmone. Njerezve u linde e drejte te besojne teorite konspirative qe sa hare inflacioni serine kulmin te shfaqet ndonje lufte ose pandemi per ta justifikuar.
Sistemi Bankar eshte monopol privat ne pak duar dhe nje sistem Piramidal, sepse bazohet ne borxhin publik. Shumica e Ekonomisteve nuk e kane fare haberin se si ne te vertete funksionon ky sistem, sepse nuk ju a mesuan kurre sekretin, ne shkollat qe kane bere.
Per c’do forme paraje te emetuar nga Banka qendrore, ka dhe nje norme interesi e cila nuk krijohet kurre. Le te themi se Banka i jep 1 Lek hua shtetit. Shteti i ka borxh bankes 1 Lek plus interesin. Por vetem 1 Lek u huazua apo prodhua nga Banka, nderkohe qe vlera e interesit nuk u printua kurre. Kjo siguron qe borxhi nuk mund te shlyhet kurre.sepse vlera e interesit nuk krijohet kurre ne forme paraje. Kjo garanton 100% kolapsin ekonomik dhe plasjen e fluskes se borxhit, heret a vone.
Inflacioni krijohet nga fakti qe Bankat Qendrore shtypin para (letra) dhe per cdo para qe shtypin fitojne nje pjese. Kjo krijon nje borxh te papare tek shteti qe merr para nga Banka Qendrore (ne triliona ne Amerike dhe Kanada por edhe ne Euroipe). Shteti do te shlyeje borxhin qe ka krijuar duke pasuruar Banken Qendrore (dmth politikanet dhe organizatat e tyre) dhe e shlyen borxhin duke ngritur taksat dhe pagesat e interesit per shtepite (mortgage). Rrogat nuk rriten fare dhe fuqia blerese bie. Nese fuqia blerese bie atehere ky eshte inflacion. Pra, Banka dhe shteti rrisin cmimet dhe perqindjet e interesit dhe ja u ulin te ardhurat familjeve. Shume familje perfundojne ne deshtim financiar duke mos qene ne gjendje te paguajne perqindjet e interesit. Atehere si mund te fiksosh inflacionin duke vjedhur dhe duke ulur fuqine blerese te familjeve! Eshte nje mashtrim i ndyre, nje narrative qe nuk ben sens.
E vetmja zgjidhje qe sistemi ekonomik te funksionoj dhe te kaloj njerezimin ne prosperitet, eshte qe e drejta e krijimit te parase te hiqet nga duart e monopolit te Kartelit Bamkar Nderkombetar ( Kultit ) dhe paraja te krijohet nga vete Shtetet perkatese pa interesa. Paraja nuk eshte pasuri, por eshte thjesht nje vegel per te stimuluar dhe u perdorur ne ekonomi si mjet shkembimi. Kur paraja monopolizohet e me pas militarizohet nga nje pakice, per te skllaveruar e vasalizuar shtete e me pas gjithe Boten sipas nje axhende te tyre te caktuar, atehere rezultati eshte gjithmone shkaterrimtar.
Problemi qendron, se ky kult Satanist Financiar ka tashme 3-Shekuj qe ka konsoliduar e ka blere pothuajse gjithe Planetin me skemen e ekskluzivitetit te krijimit te parase me interesa. Politikanet jane te shitur, Mediat jane te shitura, Korporatat jane te shitura, shoqerite sekrete free Masonet dhe Jezuitet jane te shitur, Kultet fetare jane te shitura, teknologjia eshte e shitur, Policia e ushtria jane te shitura e c’do gje eshte tashme e shitur te keta Baronet e krijimit te parase nga hici.
Keta jane fuqizuar e pasuruar kaq shume, sa qe tani po bejne hapat finale per skllaverimin total te njerezimit. Me bukura eshte se ky kult nuk eshte me teper se disa familje e disa qindra njerez, qe kontrollojne nepermjet parase 8-miliarde njerez ne Planet, ne nje sistem Piramidal te strukturuar nga larte poshte.
Kjo teme eshte mjaft interesante . Studiuesit e ekonomik perpiqen qe te paraqesin formula te sakta matematikore per situata qe nuk mumd te kaklulohen per shkak te faktoreve te perfshire ne ekuacone . Te tilla jane fuqia blerese , konsumi . Keto dy faktore jane variable te varur nga emocione , deshira , gjendje shpirterore, . Keto ndjenja njerzore nuk mund te shprehen me numera pra matematikisht. Kjo eshte arsyeja se perse nuk dalin llogarte .
Si do behet o Phoenix? Do filloj njehere rrjepja e njerezve me rritje cmimesh dhe pastaj do prishet sistemi finaciar apo ka nje radhitje tjeter?
Sistemi financiar kur bankat kane nevoje per kapital cash I shtyn ato te marrin vendime kunder interesave te klienteve por ne favor te disa mikro bankave te regjistruara ne nivel te dyte qe qarkullojne parate kesh ne cdo dite te javes.Banka eshte krijuar per te xhiruar lekun e klientit dhe te ja veri ne perdorim dikujt tjeter me nje interes te caktuar.