Nga Bedri Islami
Botuar në DITA
Është e largët dita, kur për herë të parë jam takuar me Kozara Katin. E gjithë pamja e saj ndillte mirësi, paqe dhe dinjitet. E hajthme në trup, përgjithësisht e qetë, fjalët e zgjedhura, sikur nuk donte të rëndonte askënd, dhe ishte e pabesuar se brenda saj fshihej gjithë ajo energji dhe forcë e pazakontë.
Përmes gjithë qenies së saj mund të shihje në thellësi, asgjë të fshehtë nuk kishe ndër shikimin dhe fjalët e saj, e të dukej disi e pabesueshme se si vitet e gjata të internimit, pas burgosjes së babait të saj, nuk e kishin tjetërsuar shpirtin e saj.
Më kishte kërkuar në gazetën DITA dhe Kryeredaktori i saj më tregoi se Kozara kishte dëshirë të takoheshim.
Dija shumë pak për jetën e saj, veç faktit që kishte qenë mikeshë e ngushtë, ndoshta më e afërta e aktivistet së shquar suedeze Becker, të cilën e kishte vrarë një kriminel serb, në mesin e qytetit të saj të lindjes.
Hija apo terri i gjithkundshëm që mund të përfytyrohej të gjendej në fytyrën e saj nuk dukej askund. Më tepër, sapo fllonte të fliste, dalloje shenjën e fluturimeve në lartësi, një derdhje e dritës përmes syve dhe përngritja e guximshme shpirtërore
Kozara ishte e guximshme. Vitet e internimit familjar nuk ia kishin zbehur dëshirën për të qenë e pranishme përmes mirësisë fillimisht, pastaj përmes guximit. Pamja e saj e thjeshtë, disi e paarritshme, bëhej konkrete sapo niste të tegonte për atë çfarë bënte dhe pikërisht në këtë çast, ajo ishte pa asnjë frëngjë mbrojtje, ashtu e qashtër, e vullnetshme për më të mirën e mundshme.
Herën e parë që u takuam dhe ishte një bisedë e gjatë, ishte pikërisht për Kosovën dhe sidomos veriun e Shqipërisë.
Së bashku me miken e saj suedeze kishin gjurmuar prej kohësh një projekt të institucioneve serbe, që të lidhura me një strukturë holandeze, synonin dy gjëra njëherësh, zbrazjen e veriut të Shqipërisë dhe krijimin e klimës acaruese, ndarëse, në mos kundërshtuese mes shqiptarëve në Kosovë dhe në Shqipëri, me theks ndarjen e shqiptarëve të veriut.
Kishin hulumtuar gjatë, kishin gjetur pjesë të projektit serb, që kishte kaluar në një institucion holandez, ku duke u fshehur pas një situate që mund të ngjante, fshihte pikërisht evakuimin e popullsisë së Veriut të Shqipërisë, duke e zbrasur krejtësisht, ose thuajse kretësisht atë.
Ishte e trazuar, e linte kokën për Kosovën, mendonte se mikja e saj suedeze, një mike e madhe e shkëlqyer e shqiptarëve, mund të ishte goditur pikërisht nga grupacionet ekstremiste serbe pikërisht nga zbulimi i saj dhe se ndoshta ishte koha e fundit që mund të ndryshonte gjendja.
Folëm gjatë, edhe për institucionin e posaçëm që kishte krijuar qeveria serbe për shpërbërjen e Kosovës, projektet destabilizuese, të ardhmen dhe në fund, kur po ndaheshim, ajo më tregoi diçka shkurt për jetën e saj në vitet e internimit. Dukej se i kishte harruar, megjithëse kishin qenë të rënda.
E pyeta vetëm një herë për babanë e saj, nëse ai kishte qenë vërtetë disident apo kishte ndodhur si me shumë të tjerë. “Jo, më tha, nuk ishte disident, ishte i shqetësuar se ekonomia po binte, akuza ndaj tij ishte kejt e rreme”. Pastaj shtoi : Nuk ishim të vetmit!
Me Kozarën jam takuar thuajse sa herë që isha në Tiranë. Edhe me motrën e saj. Kozara ishte gjithnjë e shqetësuar, nuk i rrinte shpirti rehat sapo dëgjonte se diku, dikush, një institucion apo edhe një shtetar i vetëm, shkelte të drejtat e dikujt tjetër, kushdo qoftë ai. Ishte një element i lëvizshëm në jetën e saj të paqtë.
E takova edhe kur ishte ngritur kundër ardhjes së armëve kimike në Shqipëri. Ishte dita e tretë e protestës dhe adresa e saj ishte përballë godinës kryeministrore.
Dikush i tha me shpoti, “po të dija të majtë mos Kozara, edhe ti proteston e ngrite njerëzit në këmbë”. Iu përgjigj qetësisht se armët nuk vijnë me pasaportë politike, ndaj nëse vijnë, ruaj kokën. Tjetri qeshi.
Flisnim në telefon herë pas here. Gjithnjë e trazuar. Rendtte sa te botimet për të drejtat e njeriut, te përhapja e legjislacionit europian, kodet, ligjet, botime të pafund; pastaj shkonte drejt një adrese të re, e qetë, e butë, njerëzore. Por, e besueshme, më e besueshme se shumë nga shtetarët e tridhjetë viteve të fundit.
Ishte opozitare me të gjithë, por e mënçur. Këmbëngulëse.
Shqipërisë sonë do i mungojë një figurë e tillë si Kozara, po aq sa do i mungojë familjes së saj. Solli mes njerëzve paqe dhe mirësi, ashtu si solli shembulltyrën e njeriut që nuk mposhtet.
Pushofsh në paqe, mike e shtrenjtë.
