Ekonomia europiane po paguan një faturë gjithnjë e më të madhe për energjinë që importon. Të dhënat që Eurostat publikoi më 13 nëntor tregojnë se Bashkimi Europian ka humbur suficitin tregtar dhe ka kaluar në deficit gjatë nëntë muajve të parë të vitit 2026. Ky zhvillim prek edhe interesat ekonomike të Shqipërisë, e cila varet nga importet për një pjesë të konsiderueshme të furnizimit me mallra dhe nga tregjet europiane për eksportet e saj.
Nga janari deri në shtator 2025, BE regjistroi një suficit prej 85,5 miliardë eurosh në tregtinë e mallrave me vendet jashtë Unionit. Në të njëjtën periudhë të vitit 2026, bilanci kaloi në një deficit prej 83,2 miliardë eurosh. Diferenca mes dy periudhave arrin në 168,7 miliardë euro.
Shifrat zbulojnë një ndryshim të ndjeshëm në tregtinë europiane. Gjatë nëntë muajve, eksportet e BE-së drejt vendeve jashtë Unionit u rritën vetëm 0,9%, ndërsa importet u shtuan me 9,8%. Europa vazhdon të eksportojë, por blen nga jashtë me një ritëm shumë më të shpejtë sesa shet.
Energjia përbën një nga arsyet kryesore të këtij përkeqësimi. Vetëm në shtator, deficiti tregtar i BE-së për produktet energjetike arriti në 37,6 miliardë euro, nga 24,1 miliardë euro që ishte një vit më parë. Pra, brenda një muaji, diferenca negative në tregtinë e energjisë u zgjerua me 13,5 miliardë euro krahasuar me shtatorin 2025.
Në të njëjtën kohë, suficiti i BE-së në tregtinë e makinerive dhe automjeteve ra nga 13,1 në 3,3 miliardë euro. Shtrenjtimi i energjisë po shoqërohet kështu edhe me një dobësim të bilancit tregtar në sektorë të rëndësishëm industrialë.
Për Shqipërinë, këto zhvillime kanë rëndësi për dy arsye: koston e mallrave që importon dhe kërkesën e tregjeve europiane për prodhimet shqiptare.
Të dhënat e fundit të INSTAT-it tregojnë se gjatë shtatorit 2026 Shqipëria importoi mallra me vlerë 78,6 miliardë lekë, ndërsa eksportoi 31,2 miliardë lekë. Deficiti tregtar arriti në 47,3 miliardë lekë. Me fjalë të tjera, për çdo 100 lekë mallra që vendi bleu nga jashtë, shiti rreth 40 lekë mallra në tregjet e huaja.
Megjithatë, eksportet shqiptare u rritën me 14,8% krahasuar me shtatorin 2025, ndërsa importet u shtuan me 4,8%. Deficiti tregtar u ngushtua me 0,9% në krahasim me të njëjtin muaj të vitit të kaluar. Kjo tregon se bilanci shqiptar shënoi një përmirësim modest, megjithëse diferenca midis importeve dhe eksporteve mbetet e madhe.
Problemi lidhet edhe me strukturën e ekonomisë. Shqipëria importon karburante, makineri, pajisje industriale, produkte ushqimore dhe lëndë të para që bizneset i përdorin për prodhim. Rritja e çmimeve ndërkombëtare të këtyre mallrave mund të shtojë kostot e prodhimit dhe të transportit, të ngushtojë fitimet e bizneseve ose t’u përcillet konsumatorëve përmes çmimeve.
Në këtë situatë, grupet ekonomike kanë interesa të ndryshme. Importuesit përfitojnë nga një kurs më i ulët i euros kundrejt lekut, për sa kohë çmimet e mallrave në valutë mbeten të pandryshuara. Eksportuesit, përkundrazi, marrin më pak lekë për të njëjtën shumë eurosh që arkëtojnë nga shitjet jashtë vendit.
Më 13 nëntor, Banka e Shqipërisë publikoi kursin zyrtar të euros në 90,71 lekë. Ky nivel i kursit e zbut në lekë koston e importeve të faturuara në euro, por mund t’ua vështirësojë konkurrencën prodhuesve vendas që eksportojnë. Ndikimi për secilin biznes varet nga struktura e kostove, monedha e kontratave dhe tregjet ku shet.
Edhe treguesit e rinj të rritjes ekonomike europiane meritojnë vëmendje. Sipas Eurostat-it, në tremujorin e tretë 2026, ekonomia e Eurozonës u rrit me 0,4% krahasuar me tremujorin e mëparshëm, nga 0,6% që kishte regjistruar në tremujorin e dytë. Në të njëjtën periudhë, ekonomia e gjithë BE-së u rrit me 0,5%, nga 0,7% në tremujorin paraardhës.
Këto shifra tregojnë ngadalësim të ritmit tremujor të rritjes. Ato nuk provojnë një recesion europian, por tregojnë se aktiviteti ekonomik po zgjerohet më ngadalë. Për eksportuesit shqiptarë, një kërkesë më e dobët në tregjet europiane do të përbënte rrezik për porositë dhe të ardhurat.
Për qeverinë shqiptare, zhvillimet ndërkombëtare shtrojnë një çështje të politikës ekonomike. Shqipëria synon të rrisë investimet dhe të ardhurat buxhetore gjatë vitit 2027, por struktura e tregtisë së jashtme e ekspozon ekonominë ndaj luhatjeve të çmimeve të energjisë dhe të mallrave të importuara.
Këtu marrin rëndësi investimet në prodhimin vendas, kapacitetet energjetike dhe aftësia e industrisë për të konkurruar në tregjet europiane. Ato mund ta pakësojnë varësinë nga importet, megjithëse rezultatet varen nga kostot, produktiviteti dhe realizimi i projekteve.
Të dhënat e Eurostat-it nuk provojnë se përkeqësimi i bilancit tregtar europian ka shkaktuar tashmë një rritje të deficitit shqiptar. Në fakt, INSTAT regjistroi një ngushtim të lehtë të deficitit në shtator. Rreziku lidhet me ndikimin që shtrenjtimi i energjisë dhe ngadalësimi i ekonomisë europiane mund të kenë mbi muajt e ardhshëm.
Shqipëria ka një ekonomi më të vogël se partnerët e saj europianë, por varësia nga tregtia me jashtë e bën të ndjeshme ndaj ndryshimeve ndërkombëtare. Në shtator, ajo shiti jashtë më pak se gjysmën e vlerës së mallrave që importoi.
Pyetja për politikën ekonomike shqiptare është sa shpejt mund të rritet prodhimi vendas dhe sa nga kjo rritje mund të kthehet në eksporte, në vend që zgjerimi i konsumit dhe i investimeve të shtojë kryesisht kërkesën për mallra të importuara.
