Gazeta DitaGazeta DitaGazeta Dita
Njoftime Shfleto më tepër
Font ResizerAa
  • Kreu
  • Opinion
  • Politikë
  • Ekonomi
  • Bota
  • Kronikë
  • Sport
  • Kulturë
  • Histori
  • Kendi i Kryeredaktorit
  • Investigim
  • Dita TV
  • Kopertina
  • Arkiva
  • RRETH NESH
Duke lexuar: Zbulohet pas 15 milionë vjetësh fosili i bletës në Zelandën e Re
Shpërndaje
Gazeta DitaGazeta Dita
Font ResizerAa
  • Kreu
  • Opinion
  • Politikë
  • Ekonomi
  • Bota
  • Kronikë
  • Sport
  • Kulturë
  • Histori
  • Kendi i Kryeredaktorit
  • Investigim
  • Dita TV
  • Kopertina
  • Arkiva
  • RRETH NESH
Kerko
  • Kreu
  • Lajmi i fundit
  • Kryesore
  • Aktualitet
  • Analiza
  • Politike
  • Ekonomi
  • Kronike
  • Opinion
  • Kendi i Kryeredaktorit
  • Bote
  • Sport
  • Dita TV
  • Lifestyle
  • Enciklopedi
  • Europa/Analize
  • Histori
  • Kendi i Kryeredaktorit
  • Komunitet
  • Kopertina
  • Kulture
  • Kuriozitete
  • Metropol
  • Shendetesi
  • Teknologji
  • Telebingo
  • Televizion
  • RRETH NESH
Sign In
Na ndiqni
Gazeta Dita > Blog > Kuriozitete > Zbulohet pas 15 milionë vjetësh fosili i bletës në Zelandën e Re
Kuriozitete

Zbulohet pas 15 milionë vjetësh fosili i bletës në Zelandën e Re

Published: November 18, 2026
Shpërndaje

Nga thellësitë e kohës dhe heshtja e gurit, paleontologët kanë sjellë në dritë një dëshmitare të heshtur të epokave të harruara:

Bletën e parë fosile të zbuluar ndonjëherë në Zelandia, kontinentin e lashtë, të fshehur kryesisht nën dallgët e oqeanit, prej nga ngrihet Zelanda e Re e sotme.

E pagëzuar me emrin shkencor Leioproctus barrydonovani, kjo krijesë e brishtë prej vetëm 6.4 milimetrash ka udhëtuar përmes 14.6 milionë viteve, duke ardhur deri tek ne nga epoka e largët e Miocenit të Mesëm.

- Publicitet -

Në krahët e saj të ngurtësuar nga koha, ruhet ende si një kujtim i zbehtë një shkëlqim i lehtë ylberor. Pikërisht ajo thurje delikate e nervaturës në krahët e saj u shërbeu studiuesve Michael S. Engel dhe Uwe Kaulfuss si një hartë e lashtë, duke u mundësuar ta rendisin këtë udhëtare të kohës në familjen ende ekzistuese të bletëve suvatuese (Colletidae).

Fosili u zgjua nga gjumi i tij shekullor në Hindon Maar, pranë Outramit në rajonin Otago të Ishullit Jugor. Dikur, ky vend ishte një liqen i qetë në kraterin e një vullkani të lashtë. Ujërat e tij të errëta dhe të varfra me oksigjen vepruan si një balsamosës i përkryer i natyrës, duke ruajtur me një saktësi mahnitëse çdo detaj të insekteve me trup të brishtë.

Deri më sot, historia e bletëve në Zelandën e Re ishte një faqe e bardhë pa asnjë gjurmë fosile. Duke parë se sot atje jetojnë vetëm 42 lloje bletësh vendase, ndër to veçse 18 të gjinisë Leioproctus, shkenca besonte se këto krijesa kishin mbërritur relativisht vonë në këto brigje.

Por ky zbulim përmbys gjithçka.

Bletët Leioproctus kanë gumëzhirë mbi lëndinat e Zelandias për të paktën 14.6 milionë vjet. Mbetet ende një mister se përse kjo linjë e lashtë, ndonëse mbijetoi për gati 15 milionë vjet, nuk shpërtheu kurrë në qindra lloje të larmishme, siç ndodhi në Australinë fqinje.

Shkencëtarët po kërkojnë të zbulojnë se cilat pengesa klimatike apo kufij ekologjikë e mbajtën të frenuar këtë evolucion, duke e lënë diversitetin e tyre kaq të përmbajtur. Edhe pse pluhuri i artë i polenit nuk u ruajt mbi trupin e bletës, në të njëjtën shtresë shkëmbore u gjetën të fosilizuara lulet e Pseudopanax – një bimë vendase që lulëzon ende sot në Zelandën e
Re.

Kjo bashkëjetesë në gur flet heshturazi për një lidhje të lashtë: me shumë gjasë, kjo bletë dikur vallëzonte mbi këto lule, duke u dhuruar jetë.

Zbulimi i kësaj blete fosile, i cili u bë publik në shkurt të vitit 2025 nga paleontologët Michael S. Engel dhe Uwe Kaulfuss në revistën shkencore Zoosystema, vazhdon të mbetet në qendër të vëmendjes së komunitetit shkencor si zbulimi më i bujshëm i entomologjisë dhe paleontologjisë për Zelandën e Re.

Përtej detajeve të paraqitura, aspektet më të reja dhe diskutimet që po bëjnë bujë mes shkencëtarëve përfshijnë, emërtimi i nëngjendjes së re (Otagocolletes).

Studiuesit panë se modelet e venave në krahët e bletës ishin aq unike dhe të veçanta saqë krijuan një nëngjendje të re shkencore brenda gjinisë Leioproctus, të quajtur Otagocolletes, ku epiteti barrydonovani u vu për nder të Barry Donavan, një prej ekspertëve më të njohur të bletëve në Zelandën e Re.

Zbulimi i kësaj blete shtohet pas gjetjeve të tjera të jashtëzakonshme në të njëjtin rajon të vjetër vullkanik, Hindon Maar, siç janë fosilet e insekteve të tjera të vogla, p.sh. miza e bardhë ose whitefly, e zbuluar pak kohë para botimit zyrtar të bletës.

Kjo po i ndihmon shkencëtarët të rindërtojnë me saktësi ekosistemin e plotë të pyjeve të lashta të Nothofagusit para miliona vjetëve.Artikujt dhe analizat e fundit shkencore po e përdorin këtë fosil si enigmë të artë për të kuptuar se pse insektet në ishujt e izoluar të Zelandias ndoqën një rrugë kaq konservatore në zhvillim, duke mos u shpërndarë në qindra lloje të reja, ndryshe nga Australia fqinje.

j.l./ dita

Shpërndaje këtë artikull
Facebook Email Printo

Lajmi i Fundit

  • Zbulohet pas 15 milionë vjetësh fosili i bletës në Zelandën e Re
  • Malaria në Shqipëri, ISHP zbulon sa raste janë regjistruar
  • Nёse problemi ёshtё 2008, problemi ёshtё proporcionali!
  • Buxheti 10 miliardë euro: Çfarë ulet, kush taksohet dhe ku shkojnë paratë në 2027-ën
  • Shqipëria blen 210 milionë dollarë raketat e avancuara HIMARS nga Shtetet e Bashkuara

Komentet e Fundit

  1. demo on Nёse problemi ёshtё 2008, problemi ёshtё proporcionali!
  2. shtetas shqiptar on Shqipëria blen 210 milionë dollarë raketat e avancuara HIMARS nga Shtetet e Bashkuara
  3. demo on Beteja e 17 nëntorit për Tiranën në arkivat amerikane: Një ofertë e heshtur për grusht shteti që u refuzua në fushëbetejë
  4. nastradini on VIDEO: A është normale?
  5. Dashi on VIDEO: A është normale?

Kategori

Merr te rejat më të fundit

Ndiqni Gazeta Dita duke vendosur emailin tuaj më poshtë dhe do të njoftoheni për të rejat më të fundit

[mc4wp_form]

Gazeta DitaGazeta Dita
© Copyright Gazeta Dita 2012. Të gjitha të drejtat e rezervuara



Welcome Back!

Sign in to your account

Username or Email Address
Password

Lost your password?