Zgjedhjet e vështira të Gjirit

Për gjashtë shtetet anëtare të Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit (GCC), durimi strategjik mund të jetë për momentin qasja më e mençur ndaj luftës me Iranin. Por sa më shumë të zgjasë lufta, aq më shumë zbehet besueshmëria e rajonit si një qendër globale e qëndrueshme – një dobësi që Republika Islamike është e vendosur ta shfrytëzojë.

Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë nisur një luftë për të cilën shtetet e Gjirit kishin investuar shumë në diplomaci për ta parandaluar. Tani ato po shohin që infrastruktura e tyre civile po sulmohet çdo ditë.

Nëse ka ndonjë anë pozitive në këtë luftë, është se duke u kundërpërgjigjur kaq gjerësisht, Irani ka shuar shqetësimet se mund të nxiste përçarjet ekzistuese mes shteteve të Gjirit. Në muajt e fundit, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabia Saudite ishin në anë të kundërta të konflikteve të armatosura në Sudan dhe në jug të Jemenit. Por tani Gjiri është i bashkuar në zemërimin ndaj Iranit për agresionin e tij, në frustrimin ndaj SHBA-së për injorimin e paralajmërimeve të tyre dhe në konfuzion për atë që do të ndodhë më pas.

Shënjestrimi nga Irani i infrastrukturës dhe i bazave amerikane në gjithë Gjirin pasqyron një strategji të qëllimshme. Komentatorët në televizionin shtetëror iranian kanë vënë në dukje se Kuvajti ishte një qendër globale në rritje përpara vitit 1991, por nuk e rifitoi kurrë plotësisht atë status pas Luftës së Gjirit. Republika Islamike duket kështu se e kupton se për ta detyruar SHBA-në të rikthehet në tryezën e negociatave duhet jo vetëm të prishë tregjet globale të energjisë, por edhe të shfrytëzojë dëmin që po i shkakton reputacionit të Gjirit për siguri dhe stabilitet.

Gjashtë shtetet anëtare të Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit nuk kanë opsione të mira. Ndjekja e diplomacisë me shumë zell mund të zemërojë një president amerikan të vendosur për një fitore absolute. Ajo gjithashtu do të rrezikonte të legjitimonte një regjim që ka sulmuar hapur GCC-në në një shkallë të paprecedentë. Gjithnjë e më shumë, vendet e GCC-së ndihen të frustruara që kanë humbur aftësinë për të ndikuar në rezultatet kryesore në lagjen e tyre.

Ky frustrim ka nxitur spekulime se Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabia Saudite, apo edhe Katari mund të veprojnë në mënyrë ofensive kundër Iranit, duke iu bashkuar në thelb luftës. Raporte pothuajse të përditshme – shpesh me origjinë izraelite dhe gjithmonë të mohuara shpejt – kanë pretenduar se operacione të tilla tashmë janë në zhvillim.

Emiratet e Bashkuara Arabe janë në qendër të këtyre spekulimeve. Pasi kanë realizuar një operacion mbrojtës të jashtëzakonshëm përballë një numri të madh sulmesh iraniane, ekziston një argument që Emiratet të rivendosin efektin parandalues duke goditur objektiva iraniane. Por udhëheqësit e Emirateve kanë qenë të kujdesshëm për të mos marrë një rol luftarak, duke pasur parasysh rreziqet që janë në lojë.

Arabia Saudite ka përthithur më pak sulme dhe ka mbajtur një kontroll më të rreptë mbi informacionin. Por sauditët historikisht e kanë parë veten si udhëheqës brenda GCC-së dhe mund të kërkojnë mundësi për ta afirmuar atë rol. Idealja do të ishte që çdo përpjekje që ata ndërmarrin të çojë drejt një zgjidhjeje diplomatike, por duke pasur parasysh shtrirjen dhe shkallën e kapaciteteve ushtarake të Mbretërisë, është e lehtë të kuptohet pse izraelitët duket se duan t’i përfshijnë ata.

Vlen gjithashtu të merret parasysh nëse dinamika konkurruese mes vendeve të GCC-së mund të rishfaqet ndërsa lufta vazhdon. Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabia Saudite po konkurrojnë për t’u pozicionuar si partneri i domosdoshëm i Gjirit për presidentin amerikan Donald Trump. Nëse Trump sinjalizon një interes të fortë për pjesëmarrjen e vendeve të Gjirit në sulmet kundër Iranit, një ose më shumë liderë të Gjirit mund ta shohin këtë si një mundësi për të fituar terren ndaj tjetrit. Sapo një shtet i Gjirit të godasë Iranin, kjo mund të krijojë presion mbi të tjerët që të ndjekin shembullin.

Për momentin, prioriteti i parë në të gjithë Gjirin është ndalimi i sulmeve iraniane, rihapja e rrugëve të tranzitit dhe rikthimi i prodhimit të energjisë. Por këto shtete janë gjithashtu shumë të vetëdijshme se nëse Republika Islamike del nga ky konflikt e paprekur dhe pa u moderuar, ajo do të inkurajohet dhe mund të jetë më e prirur të ndjekë zhvillimin e një arme bërthamore.

Duke pasur parasysh ashpërsinë e agresionit iranian, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabia Saudite në veçanti do të mbështesin vetëm një zgjidhje që e zvogëlon në mënyrë domethënëse kërcënimin e sulmeve të mëtejshme iraniane. Nëse diplomacia nuk mund ta arrijë këtë rezultat, Emiratet, Arabia Saudite dhe shtete të tjera të Gjirit mund të marrin në konsideratë opsione të tjera, individualisht ose kolektivisht.

Qëndrimi më i mundshëm afatshkurtër për shtetet e Gjirit është durimi strategjik – ironikisht një qasje që vetë Irani e ka favorizuar prej kohësh. Emiratet dhe Arabia Saudite, veçanërisht, do ta ndjekin nga afër zhvillimin e luftës, duke kërkuar – ndoshta më kot – shenja se SHBA-ja dhe Izraeli kanë një strategji të qartë me objektiva të arritshme.

Nëse duket se një rezultat vendimtar është brenda mundësive, Emiratet dhe ndoshta edhe Mbretëria Saudite mund të vendosin t’i bashkohen përpjekjes, duke kontribuar me fuqi ajrore ose burime të tjera në një moment relativisht me rrezik të ulët, kur koalicioni SHBA-Izrael duket tashmë pranë fitores. Nëse, përkundrazi, konflikti fillon të duket më shumë si një ngërç i zgjatur, Gjiri do të lëvizë drejt ndërmjetësimit diplomatik, duke punuar për të krijuar rrugëdalje që SHBA-ja mund t’i pranojë pa u dukur sikur po bën lëshime.

Durimi strategjik mund të jetë qasja më e mençur për momentin, por sa më shumë të zgjasë lufta, aq më shumë gërryhet besueshmëria e Gjirit si një qendër globale e qëndrueshme. Megjithatë, nëse vendet e GCC-së shihen sikur po e shtyjnë SHBA-në drejt diplomacisë – në përputhje me strategjinë e Iranit për ta detyruar Gjirin të ushtrojë presion mbi SHBA-në – kjo krijon një precedent të rrezikshëm. Herën tjetër që Irani do të kërkojë diçka nga SHBA-ja, do t’i mjaftonte të sulmonte GCC-në për ta arritur atë.

Natyrisht, vendet e GCC-së mund të marrin në konsideratë edhe një shkëputje të pjesshme nga SHBA-ja për të mos qenë më objektiva të sulmeve. Në të kaluarën, ato kanë flirtuar me idenë e balancimit të lidhjeve me SHBA-në duke kërkuar partneritete me Kinën, e cila ka interesa jetike në Lindjen e Mesme dhe po lë të kuptohet se është e gatshme të ndihmojë në zgjidhjen e konfliktit aktual. Por shqetësimi kryesor i Kinës – ruajtja e rrjedhës së importeve të energjisë – mund të adresohet pa investime të mëdha në siguri ose përballje gjeopolitike me SHBA-në. Strategjia e saj aktuale po funksionon dhe nuk ka gjasa të ndryshojë, përveç nëse rendi rajonal shembet plotësisht.

As një ofensivë nga shtetet e Gjirit dhe as një marrëveshje që i jep fund luftës nuk ka gjasa të ndodhë në një afat të afërt. Por në mungesë të një strategjie të qartë amerikane për rajonin, Gjiri do të përpiqet të ndikojë më aktivisht në zhvillimet. Një ose më shumë nga këto shtete, qoftë së bashku apo veçmas, përfundimisht do të fillojnë të imponojnë vizionin e tyre për mënyrën se si duhet të përfundojë lufta SHBA-Izrael kundër Iranit.

Autorë të këtij shkrimi janë Don Aviv dhe Sam Worby.

Shkrimi është publikuar në “Project Syndicate” me titullin The Gulf’s Tough Choices. Në foton kryesore: Tym nga porti i Zayedit pas një sulmi iranian, pas sulmeve të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit ndaj Iranit, në Abu Dhabi, Emiratet e Bashkuara Arabe, mars 2026.