Donald Trump edhe një herë tjetër ka vënë në pikëpyetje një nga shtyllat e rendit perëndimor: praninë e Shteteve të Bashkuara në NATO.
Nuk është hera e parë, por sot konteksti është i ndryshëm, me luftën në Ukrainë, konfliktin me Iranin dhe mosbesimin në rritje ndaj aleatëve europianë. Pyetja, pra, nuk është më teorike: a mundet vërtet një president amerikan ta nxjerrë Uashingtonin nga Aleanca Atlantike?
Nuk është një operacion i lehtë. Në SHBA, pas presioneve të ushtruara pikërisht gjatë mandatit të parë të Trump-it, Kongresi miratoi në vitin 2024 një ligj, “National Defense Authorization Act”, që kufizon fuqinë e presidentit.
Për të dalë nga Aleanca do të duhej miratimi i dy të tretave të Senatit ose një ligj i miratuar nga Kongresi. Në teori, pra, asnjë president nuk mund të vendosë vetëm. Në praktikë, megjithatë, gjërat janë më të ndërlikuara. Kushtetuta amerikane nuk e sqaron qartë se kush ka fuqinë për t’u tërhequr nga një traktat ndërkombëtar.
Gjatë historisë, disa presidentë kanë braktisur marrëveshje pa votim parlamentar, duke hapur çdo herë një zonë gri që nuk është zgjidhur kurrë plotësisht. Pikërisht në këtë terren të paqartë mund të zhvillohet një përplasje institucionale: Komandanti i Përgjithshëm kundër Kongresit, me Gjykatën e Lartë të thirrur, ndoshta, për të zgjidhur çështjen.
Në planin formal, dalja nga NATO është shumë më e thjeshtë. Neni 13 i Traktatit parashikon që çdo vend mund të largohet me një njoftim zyrtar: pas dymbëdhjetë muajsh, tërheqja bëhet efektive. Pa negociata, pa veto nga anëtarët e tjerë.
Një mekanizëm linear, i menduar në vitet e Luftës së Ftohtë për të garantuar sovranitetin kombëtar. Dhe pikërisht këtu qëndron paradoksi: dalja nga NATO është relativisht e lehtë në planin ndërkombëtar, por potencialisht e vështirë dhe konfliktuale në planin e brendshëm amerikan.
Ka megjithatë një pikë edhe më të rëndësishme, shpesh të nënvlerësuar. Shtetet e Bashkuara mund ta dobësojnë Aleancën edhe pa dalë formalisht prej saj. NATO mbështetet mbi një parim kyç, nenin 5, që parashikon mbrojtjen kolektive në rast sulmi. Por nuk ekziston automatizëm: çdo vend vendos si të ndërhyjë.
Me fjalë të tjera, gjithçka varet nga vullneti politik dhe nga besueshmëria. Një president skeptik, ose hapur armiqësor, mund të qëndrojë në NATO por ta shterojë atë nga brenda: të reduktojë angazhimin ushtarak, të ngadalësojë vendimet, të vërë në dyshim mbrojtjen amerikane. Për aleatët europianë, kjo do të ishte një skenar pothuajse po aq destabilizues sa një dalje formale.
Pasojat do të ishin të thella. Europa do të gjendej më e ekspozuar, sidomos në frontin lindor, ndërsa Rusia do të përfitonte menjëherë një avantazh strategjik. Në të njëjtën kohë, do të rihapej debati, ende i papërfunduar, mbi një mbrojtje të përbashkët europiane, me kohë dhe kosto aspak të shkurtra. Edhe Kina e vëzhgon me kujdes: çdo çarje në sistemin e aleancave perëndimore është një mundësi gjeopolitike.
Prandaj, përtej aspekteve juridike, pyetja e vërtetë është politike. A mund t’i nxjerrë vërtet Trump Shtetet e Bashkuara nga NATO? Ndoshta po, por jo pa pengesa dhe konflikte. Mund, megjithatë, ta ndryshojë rrënjësisht funksionimin e Aleancës edhe duke qëndruar brenda saj. Dhe ky është një skenar që, sipas shumë vëzhguesve, ka nisur tashmë. / Corriere della Sera
