Një valë masive megatsunami e krijuar kur një pjesë e një mali të Alaskës u shemb në det është e dyta më e lartë e regjistruar ndonjëherë – dhe një kujtesë për rreziqet që paraqet shkrirja e akullnajave, thonë shkencëtarët. Verën e kaluar, një valë gjigante përshkoi një fjord të largët në juglindje të Alaskës, duke lënë pas shkatërrime.
Ngjarja nuk u raportua kryesisht në atë kohë, por analiza e re shkencore tregon se u shkaktua nga një rrëshqitje masive dheu.
Një sasi marramendëse prej 64 milionë metrash kub shkëmb – ekuivalenti i 24 kullave të mëdha – shpërtheu në ujin poshtë. Forca e madhe e shkëmbit që u përplas në fjord në më pak se një minutë krijoi një valë gjigante pothuajse 500 metra të lartë, raporton BBC.
Vetëm koha e incidentit – në orët e para të mëngjesit – parandaloi shkatërrimin e anijeve turistike, thonë studiuesit. Dr. Bretwood Higman, një gjeolog i Alaskës që pa dëmet në Fjordin Tracy Arm nga afër, tha se ishte “afër”.
“Jam i tmerruar”
“E dimë që kishte njerëz që për pak përfunduan në vendin e gabuar”, tha ai. “Jam shumë i tmerruar se nuk do të jemi kaq me fat në të ardhmen.”
Këto valë të mëdha, të quajtura megatsunami, krijohen kur një rrëshqitje dheu e shkaktuar nga një tërmet ose shkëmb i lirshëm godet ujin poshtë. Ato zakonisht lokalizohen dhe zhduken shpejt. Një lloj tjetër cunami ndodh në oqeanin e hapur dhe shkaktohet direkt nga tërmetet ose, herë pas here, nga ngjarje të tjera të fuqishme siç janë vullkanet nënujore. Ato, si tsunami në Japoni në vitin 2011, mund të udhëtojnë mijëra kilometra, duke goditur zonat e populluara dhe duke shkaktuar shkatërrime të gjera dhe humbje jetësh.
Megatsunami më i madh ndodhi në vitet 1950 dhe ishte më shumë se 500 metra i lartë. Ky megatsunami i fundit ishte i dyti më i madh. Dr. Higman mbërriti në vendngjarje disa javë pasi cunami goditi Tracy Arm Fjord – një destinacion popullor për anijet turistike që eksplorojnë mrekullitë natyrore të Alaskës. Ai gjeti pemë të thyera të shpërndara nëpër shpatin e malit dhe të hedhura në ujë, dhe copa të mëdha shkëmbinjsh të zhveshur nga toka dhe bimësia. Alaska është veçanërisht e ndjeshme ndaj megatsunamive për shkak të maleve të saj të pjerrëta, fjordeve të ngushta dhe tërmeteve të shpeshta.
Tani, një hulumtim i ri i botuar në revistën Science sugjeron se shkrirja e akullnajave të shkaktuara nga ndryshimet klimatike po i bën shembjet e tilla shumë më keq. Ekipi kombinoi punën në terren, të dhënat sizmike dhe satelitore për të rindërtuar zinxhirin domino të ngjarjeve dhe për të ndjekur lartësitë e valëve.
Rreziqet po rriten
Dr. Stephen Hicks i University College London tha se akullnaja më parë kishte “ndihmuar në mbajtjen e kësaj cope shkëmbi së bashku” dhe se kur akulli u tërhoq, ai ekspozoi fundin e shkëmbit, “duke lejuar që ky material shkëmbor të shembet papritur në fjord”. Ai dhe kolegët e tij kanë studiuar cunamet për dekada dhe janë të shqetësuar: “Gjithnjë e më shumë njerëz tani po shkojnë në zona të largëta – shpesh këto udhëtime turistike do të shohin bukurinë natyrore të zonës për të mësuar më shumë rreth ndryshimeve klimatike – por këto janë gjithashtu vende të rrezikshme.”
Dr. Higman tha se nuk ka dyshim se rreziqet e megatsunami-ve po rriten: “Në këtë pikë, jam mjaft i bindur se ato po rriten jo vetëm pak, por shumë. Ndoshta dhjetë herë më shpesh sesa ishin vetëm disa dekada më parë.”
Shkencëtarët po bëjnë thirrje për një monitorim më të gjerë të rreziqeve në pjesë të Alaskës që mund të jenë të ndjeshme ndaj megacunami-ve. Disa linja turistike kanë njoftuar se do të ndalojnë dërgimin e anijeve në Tracy Arm për shkak të shqetësimeve për sigurinë.
j.l./ dita
