Gjashtë muajt e parë të mandatit të dytë të Donald Trump janë shënjuar nga një valë urdhrash ekzekutivë dhe aktiviteti legjislativ të paprecedent në historinë amerikane, me përjashtim të mundshëm të 100 ditëve të para të Franklin D. Rooseveltit në detyrë.
Dallimi kryesor është se New Deal-i i Roosevelt-it ishte një përpjekje radikale – dhe përfundimisht e suksesshme – për të nxjerrë Shtetet e Bashkuara nga Depresioni i Madh. Në krahasim nga kjo, nisma e Trump nuk i përgjigjet ndonjë krize të menjëhershme, pasi ekonomia amerikane po funksiononte mirë përpara se ai të merrte detyrën.
Në vend që t’i përgjigjet një krize, qëllimi i Trump është të riorientojë ekonominë amerikane përmes ringjalljes së sektorit prodhues, dikur dominues. Por suksesi i kësaj përpjekjeje mbetet shumë i pasigurt.
Në qendër të axhendës ekonomike të Trump është përdorimi agresiv i tregtisë ndërkombëtare si armë. Që nga prilli, ai ka vendosur tarifa të gjera “reciproke” ndaj pothuajse çdo vendi në botë, duke i rregulluar më pas vazhdimisht – duke i hequr disa, ulur të tjera dhe rikthyer apo rritur shumë të tjera. Si rezultat, norma mesatare efektive e tarifave amerikane është rritur nga 2% në vitin 2024 në mbi 16% – niveli më i lartë që nga vitet 1930.
Megjithëse shumë analistë kanë paralajmëruar se rritja e mprehtë e tarifave mund të nxisë inflacionin, rreziku real qëndron diku tjetër. Duke rritur koston e lëndëve të para të importuara nga vende si Meksika, Kanadaja dhe India, tarifat e Trump i rrisin kostot e prodhimit në SHBA dhe dobësojnë konkurrueshmërinë globale të vendit.
Kjo rënie e konkurrueshmërisë pritet të sjellë një ulje të eksporteve amerikane, duke goditur të ardhurat e klasës punëtore. Ligji One Big Beautiful Bill Act i Trump, që kombinon ulje taksash për të pasurit me shkurtim të fondeve për shëndetësinë dhe ndihmën ushqimore, do ta përkeqësojë më tej situatën, duke dëmtuar në mënyrë disproporcionale amerikanët me të ardhura të ulëta dhe të mesme, ndërkohë që rrit borxhin federal me triliona dollarë.
Nëse këto politika nuk përmbysen së shpejti – një skenar i pamundur – ndikimi i tyre në ekonominë amerikane mund të jetë shkatërrues. Edhe pse efektet e menjëhershme në çmime mund të jenë të kufizuara, tarifat e larta do të ngadalësojnë rritjen e PBB-së dhe do të gërryejnë pagat, veçanërisht për amerikanët e klasës punëtore. Kjo rënie ka gjasë të kthehet në një trend afatgjatë, me pasoja të thella për performancën ekonomike të vendit.
Ekonomistët kryesorë shpesh anashkalojnë një fakt thelbësor: performanca ekonomike ndikohet nga shumë më tepër sesa vetëm vendimet e politikës ekonomike. Siç ka argumentuar Francis Fukuyama, ajo varet nga fuqia e institucioneve vendase dhe niveli i besimit brenda dhe midis vendeve. Ajo gjithashtu ndikohet nga ajo që Joseph S. Nye, Jr. e quajti “fuqi e butë” – aftësia për të bindur, jo për të detyruar.
Për fat të keq, Trump ka vepruar si me çekan ndaj institucioneve amerikane. Për shembull, qindra studentëve ndërkombëtarë në universitetet kryesore amerikane u janë revokuar vizat e tyre në mënyrë të papritur nga administrata Trump, duke dëmtuar më tej besimin ndaj angazhimeve afatgjata të Amerikës dhe duke shtuar dëmet që tashmë janë shkaktuar nga sulmet e pandërprera të Trump ndaj aleatëve tradicionalë të SHBA-së dhe përbuzja e tij ndaj shtetit ligjor.
Rreziku më i madh është humbja e besimit në dollarin amerikan, i cili, si valuta rezervë kryesore globale, ka qenë për dekada themeli i dominimit ekonomik të SHBA-së. E kujtoj qartë 5 gushtin e vitit 2011, kur agjencia Standard & Poor’s uli vlerësimin e kreditit të Amerikës nga AAA në AA+. Në atë kohë, shërbeja si këshilltar për qeverinë indiane dhe përjetova pasigurinë e gjerë që u përhap mbi ndikimin e mundshëm në tregjet financiare globale.
Si për ironi, ajo ulje e vlerësimit shkaktoi një rritje të fluksit të kapitalit drejt SHBA-së, pasi investitorët në kërkim të një strehimi të sigurt nxituan të blinin asete në dollarë. Besimi i përgjithshëm ishte se SHBA-ja ishte një vend që nuk do të dështonte kurrë në shlyerjen e borxhit të jashtëm.
Ajo besueshmëri, e ndërtuar përmes dekadave, ka qenë thelbësore për dominimin global të dollarit. Ajo i ka lejuar gjithashtu SHBA-së të grumbullojë një borxh të jashtëm prej 28 trilionë dollarësh – më shumë se çdo vend tjetër në botë. Ndërsa kjo i jep Amerikës një përparësi strategjike të rëndësishme, ajo përmban edhe një dobësi të madhe: nëse besimi ndaj dollarit fillon të zbehet, baza e të gjithë ekonomisë amerikane mund të shembet.
Luhatjet e paparashikueshme të politikës amerikane nën drejtimin e Trump kanë bërë që tregjet financiare të bëhen gjithnjë e më të tensionuara. Nëse tendencat aktuale vazhdojnë, pasojat mund të jenë të shpejta dhe të rënda – duke çuar në një humbje historike të besimit në dollar dhe një tërheqje masive nga asetet amerikane.
E vetmja shpresë është që qytetarët amerikanë të kundërshtojnë fort politikat e dëmshme të Trump, duke e detyruar atë të ndryshojë kurs. Pavarësisht sfidave afatshkurtra, ekonomia amerikane mbetet mjaftueshëm elastike për t’u rikuperuar dhe për t’u stabilizuar. Por nëse Trump vazhdon edhe për tre vjet e gjysmë të tjera ashtu si gjatë gjashtë muajve të parë të mandatit të tij të dytë, SHBA-ja mund të përballet me kushte të ngjashme me ato që adresoi Roosevelt-i, vetëm se këtë herë rënia ekonomike mund të jetë e pakthyeshme.
Çfarë shkrimi kot. 100% ideologjik dhe zero % ekonomik. Politika proteksioniste e Trumpit do ta forcojë ndjeshëm ekonominë amerikane, do të mbushë arkën e shtetit dhe do hapë qindra mijëra vende të reja pune. Deri tani të gjithë, Europa, Kina, India, Vietnami etj etj kanë përfituar nga tarifat e ulta amerikane në 2%, ndërsa për vete kishin tarifa prej 10 e më shumë për qind. Këta të Birn-it kanë dëshirë që Trumpi të dështojë, por nuk do u plotësohet dëshira. Trump mund të jetë gomar në politikë, por në ekonomi është Njësh.
Une jetoj ne SHBA dhe ju them se autori shkruan gabim kur thote:”Trump nuk i përgjigjet ndonjë krize të menjëhershme, pasi ekonomia amerikane po funksiononte mirë përpara se ai të merrte detyrën.” Ish-Presidenti Biden e coi ekonomine amerikane afer nivelit 0, me nje borxh te llahtarshem te jashtem dhe me shterim te rezervave te arit etj.
Artikull propagandistik qe shtrembetron faktet pa pike turpi. Te shkruash se Trumpi po perbuz shtetin ligjor eshte genjeshter e hapur. Deri sa erdhi Trampi, ne SHBA kishte shtete si Kalifornia, qe kane lejuar si te padenueshme vjedhjen ne mes te dites te mallrave me vlere deri ne 990 dollare ne sy te policeve qe benin sehir. Shteti ligjor ra sidomos ne kohen e Presidentit Biden kur Amerika, ne kundershtim me kushtetuten e saj, hapi kufirin me Meksiken dhe vete presidenti i ftonte amerikano-latinet (hispaniket) nga televizioni : “Welcome to America!” duke futur mbi 11 miione njerez te pakualifikuar dhe kriminelet qe i liruan nga burgjet e shteteve e Amerikes Latine, dhe i nisen per ne SHBA, nje rast i pashembellt ne historine e njerezimit. Sapo erdhi Trumpi, ndaloi kalimin e paligjshem te kufirit dhe ka nisur nje fushate te gjere per identifikimin dhe deportimin e 22 milion imigranteve te paligjshem (pa dokumente amerikane) duke u kerkuar te aplikojne per hyre ne mnyre te regullt e te ligjshme ne SHBA sepse sipas ligjit amerikan hyrja e paligjshme ne SHBA konsiderohet KRIM. Dhe kete krim e kane lejuar kryesisht administratat demokrate me synimin e hapet per te zbatuar porosine demoniake te Sorosit se “ne qofte se doni socializmin ne AMERIKE sillni ketu amerikano-latinet”. Sa per kujtese, Shqiperia pas lufte kishte nje kuote vjetore per hyrje te ligjshme ne SHBA te 2 mije shqiptareve ne vit e po keshtu te gjitha vendet kishin kuota vjetore sipas madhesise se popullsise. Me vone ndodhi nje ndryshim djallezor ne politiken e imigrimit te SHBAse me pretendimin se ne SHBA ishte favorizuar ardhja e popullsise se bardhe (duke mos marre fare parasysh kush ishin ata qe e krijuan ate vend) duke hequr fare kuotat per europianet, nderkohe qe u shtuan kuotat per vendeet e tjera te botes, indiane, kineze, nigeriane, etj. nga kontinentet e tjera. Sa i demshem ka qene ky ndryshim ne politiken e imigrimit duket mire, por do te kete pasoja me te renda ne te ardhmen. Vendin e bejne banoret e tij. Per gjendjen e mjeruar te Amerikes Latine nuk e ka fajin natyra por banoret se po tw jetw nga burimet natyrore nentokesore e mbitokesore ato jane me “te pasura” se sa SHBA.
Nuk ka shume rendesi Trump, Biden apo ndonje tjeter qe katapultohet aty ne Washington. C’fare nuk kupton shumica e njerezve, eshte se te gjithe zbatojne urdherat e dores se padukshme per publikun, dhe perdoren si fasada politike dhe ideologjike, per te avancuar qellimet e tyre Globale. Kjo eshte e verteta e hidhur, pertej percarjes Politike dhe retorikes e programeve qe ata shesin ne publik gjoja per te miren e pergjithshme shtetit apo komunitetit. Trump ka nje mision per kohen presente qe ai eshte President. Eshte nje mision qe do ta ndryshoje rrenjesisht Ameriken, drejt nje sistemi totalitar Korporato-Feudal dhe te kontrolluar deri ne detaj per c’do individ, me ndihmen e teknologjise dhe Inteligjences Artificiale. Te perpiqesh qe te sqarosh gjera te tjera rreth karakterit dhe bemave te Trump, eshte thjesht humbje kohe dhe distraksion. Trump nuk eshte aty ku eshte per Amerikanet apo Ameriken, por per dicka tjeter.