Pas gati një viti përpjekjesh kaotike dhe të pandërprera për të ndërmjetësuar një armëpushim në Ukrainë, administrata Trump mbetet thellësisht e përfshirë në bisedime për të ndaluar luftën. Siç pritej, tema më shqetësuese mbeten lëshimet territoriale, sipas gjuhës së Trump, “shkëmbimet e tokave”.
Mospërputhja midis planit origjinal pro-rus me 28 pika që doli në pah në nëntor 2025 dhe versionit të ripunuar ukrainas-amerikan-evropian flet shumë për distancën që Ukraina dhe Rusia kanë nga njëra-tjetra. Plani me 28 pika kërkon njohjen ndërkombëtare të të gjithë territorit aktualisht të mbajtur nga Rusia, si dhe shënimin e tërësisë së rajoneve të Luhanskut dhe Donetskut si ruse. Plani përbën një ultimatum dorëzimi për forcat ukrainase dhe e pozicionon Rusinë në mënyrë të përkryer për të rinisur fushatën e saj në një pozicion më të mirë.
Kundërpropozimi me 20 pika bën thirrje që luftimet të ndalen në vijat aktuale të betejës, të cilat do të bëhen vijat e kontaktit. Ukraina refuzon të njohë si të ligjshme përparimet ruse në Ukrainën lindore ose Krime. Ukraina thotë se mund të pranojë zonat e demilitarizuara të propozuara nga Uashingtoni dhe një zonë të lirë ekonomike në pjesën e rajonit të Donetskut që ajo kontrollon, por gjithashtu dëshiron që të përfshihet edhe territori i mbajtur nga Rusia me madhësi të barabartë.
Boshllëku midis këtyre propozimeve është vendi ku ka ndërhyrë analisti amerikan i çështjeve ndërkombëtare dhe ish-negociatori në Ballkan, Edward P. Joseph.
Në një artikull të kohëve të fundit në një revistë, Joseph propozon përdorimin e modelit të Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së (KSKB) , e cila u miratua në qershor 1999 dhe afirmoi sovranitetin dhe integritetin territorial të Republikës Federale të Jugosllavisë (Serbia dhe Mali i Zi), por bëri thirrje për “autonomi të konsiderueshme dhe vetëadministrim kuptimplotë për Kosovën”. Pas një votimi unanim në KSKB, Kosova u zbraz nga ushtritë serbe dhe ato shqiptare të Kosovës dhe u vendos nën një administrim të përkohshëm të OKB-së me një forcë ndërkombëtare sigurie.
Gati 27 vjet më vonë, Kosova mbetet një protektorat i OKB-së, megjithëse një sistem në të cilin zyrtarët e zgjedhur të Kosovës qeverisin gjerësisht dhe e kontrollojnë veten. Joseph argumenton se logjika e shtyrjes së çështjes ligjore të sovranitetit nga Rezoluta 1244, domethënë, kujt i përket Kosova, është çelësi i paqes relative që ka mbizotëruar atje që nga viti 1999. Shqiptarët e Kosovës qeverisin veten në një sistem që ata e kanë shpallur si shtet të pavarur, por që as Serbia dhe as Rusia (si dhe pesë anëtarë të BE-së dhe vende të tjera) nuk e bëjnë. Serbia vazhdon ta konsiderojë Kosovën pjesë të federatës së saj, siç përcaktohet në 1244. Është e rëndësishme të theksohet se Rusia, si anëtare e KS të OKB-së, mbështet 1244 dhe këmbëngul që ai të respektohet deri në fund.
Siç zbatohet në Ukrainë, marrëveshja mund të përfshijë një forcë paqeruajtëse ndërkombëtare të udhëhequr nga OKB-ja ose Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, e cila do të zëvendësojë Forcat e Armatosura të Ukrainës në ato pjesë të Donbasit perëndimor që janë pjesë e rajonit të Donetskut, por jo nën pushtimin rus. Trupat ruse do të mbeten aty ku janë tani. Të gjitha çështjet e sovranitetit do të lihen mënjanë derisa referendumet në të gjithë Ukrainën lindore dhe Krime të përcaktojnë përfundimisht sovranitetin.
Sigurisht, kjo do të ishte një pilulë e hidhur për Ukrainën. Kievi do të humbiste edhe sovranitetin simbolik mbi Donbasin dhe rrethinat. Por ky ndryshim do t’i mundësonte presidentit ukrainas të ndalonte luftën që ka pasur pasoja kaq mizore dhe shkatërruese për popullin e tij dhe mund të përkeqësohet edhe më shumë, veçanërisht nëse Shtetet e Bashkuara tërhiqen.
Pavarësisht kushteve që tani janë të pakëndshme për shumicën e ukrainasve, Presidenti Volodymyr Zelensky mund të jetë në gjendje t’ua shesë këtë qytetarëve të tij, pasi i gjithë Donbasi, në fakt, e gjithë Ukraina në kufijtë e saj të vitit 1991, nuk do të bëhej menjëherë ruse. Në fund të fundit, njerëzit e të pesë rajoneve lindore të Ukrainës që Rusia është përpjekur të pretendojë, do të vendosin përfundimisht se cili vend ka sundim mbi ta. Kështu, referendumet e rreme ruse të viteve 2014 dhe 2022 do të bëheshin të pavlefshme.
Në favor të Ukrainës, paqeruajtësit ndërkombëtarë në terren përgjatë vijave të kontaktit do të përfaqësonin një pjesë të llojit të garancisë së sigurisë që Zelensky e ka kërkuar prej kohësh dhe do të hapnin rrugën për më shumë.
Ukraina do të kishte një zonë tampon të përbërë nga forca ndërkombëtare midis saj dhe Rusisë. Gjithashtu, një marrëveshje e tillë do t’u mundësonte ukrainasve që aktualisht jetojnë në Donbasin perëndimor, rreth 200,000 njerëz jetojnë në zonën e bllokuar, duke përfshirë qytetet Kostiantynivka, Slovyansk dhe Kramatorsk, të qëndronin atje, dhe do t’u lejonte atyre që kanë ikur të ktheheshin në një mjedis të sigurt.
Mund të ketë trupa të tjera, megjithëse jo të NATO-s, si garantues sigurie diku tjetër në vend. Kjo nuk është aq larg zonave të demilitarizuara të tregtisë së lirë që Zelensky ka thënë se Ukraina do t’i marrë në konsideratë.
Pala më e vështirë për t’u bindur për këtë do të ishte Rusia, megjithëse edhe kjo do t’i sillte dobi asaj në shumë mënyra.
Së pari, do të ndalonte luftën që po i than gjakun dhe thesarin kombit të saj. Për më tepër, trupat ukrainase dhe simbolet kombëtare të vendit do të zhdukeshin nga ato rajone që Rusia dëshiron. Është shumë më pak sesa dëshiron Rusia, që është e gjithë Ukraina, por është një mënyrë për të shpëtuar fytyrën e Presidentit Vladimir Putin për të bindur rusët se shpenzimet e jashtëzakonshme të vendit ia vlenin.
Gjithashtu, nëse lehtësimi i sanksioneve do të ishte pjesë e paketës, Rusia mund të kafshonte vërtet. Joseph argumenton se angazhimi i Rusisë në Rezolutën 1244 në Kosovë rrit gjasat që ajo të angazhohet në një mënyrë të ngjashme në Ukrainë. Ajo tashmë e di se si funksionon një proces i tillë politik.
Shumë ukrainas, nga ana e tyre, do të përgjigjen siç bëri shkrimtarja Oksana Zabuzhko ndaj pyetjes së Foreign Policy mbi propozimin e Joseph: “nuk mendoj se ky ‘plan paqeje’, si dhe çdo tjetër që synon ruajtjen e shtetit rus në gjendjen e tij aktuale, në vend që ta fragmentojë atë në interes të sigurisë globale, ia vlen një diskutim serioz”.
Për më tepër, ukrainasit kanë tendencë ta refuzojnë menjëherë krahasimin me Ballkanin.
“Precedenti i Kosovës”, shkroi Volodymyr Horbach, drejtor i Institutit për Transformimin e Euroazisë Veriore, një organizatë kërkimore ukrainase, në një email drejtuar Foreign Policy, “nuk mund ta zgjidhë problemin e agresionit dhe pushtimit rus të Ukrainës. Në Kosovë pati një konflikt etnik, jo një pushtim të jashtëm dhe një përpjekje për aneksim.”
Për më tepër, Horbach vazhdon, “as përpjekjet e ashtuquajtura të Trump për paqe nuk mund të zbatohen, sepse ai niset nga një vlerësim i rremë i qëllimeve të rusëve në këtë luftë. Janë këto përpjekje të rreme që kanë formuar mendimin e vëzhguesve se pengesa kryesore për t’i dhënë fund luftës është çështja territoriale.”
Horbach, sigurisht, ka plotësisht të drejtë që qëllimi i Putinit nuk është të ndajë pjesë të Ukrainës lindore, por përkundrazi ta nënshtrojë plotësisht vendin dhe ta shuajë kombësinë e tij. Por ka diçka për të thënë për angazhimin tani, në negociatat që janë duke u zhvilluar dhe në të cilat Ukraina po merr pjesë aktive.
Ndoshta Shtetet e Bashkuara dhe Evropa, duke punuar së bashku, mund të arrijnë një armëpushim që do t’i japë popullit ukrainas një pushim, shpresojmë më të gjatë sesa më të shkurtër, nga kjo luftë e urryer. Zelensky padyshim e dëshiron këtë. Dhe ndoshta edhe Putini po e pranon se Rusia as nuk do ta nënshtrojë të gjithë Ukrainën dhe as nuk do të marrë një pjesë shumë më të madhe se sa ajo që pushton aktualisht.
Ulf Brunnbauer, drejtori i Institutit Leibniz për Studime të Evropës Lindore dhe Juglindore në Regensburg të Gjermanisë, i tha Foreign Policy, se mendimi krijues është i mirëpritur dhe se ka kuptim të hartohen rrugëdalje për të dyja palët.
“Pra, një kompromis që lë disa paqartësi për momentin duket më i mirë se një luftë e pafundme. Edhe nëse problemet ekonomike të Rusisë po rriten, ato nuk duket se po i mbarojnë predhat, raketat dhe njerëzit, të paktën jo aq shpejt sa Ukraina. Kompromisi [i Joseph] të paktën do ta pengonte Rusinë të merrte territorin që Ukraina përfundimisht do të detyrohet ta lërë gjithsesi. Pra, ndoshta mund t’u shitet ukrainasve”, shprehet ai.
Megjithatë, Brunnbauer theksoi se Serbia u detyrua të pranonte Rezolutën 1244.
“Ajo nuk kishte mjetet ushtarake për të luftuar kundër humbjes faktike të kontrollit mbi Kosovën”, argumentoi ai. Përkundrazi, Rusia nuk është nën një presion të tillë. “UNMIK-u [Misioni i Administratës së Përkohshme të OKB-së në Kosovë] u pranua nga kosovarët”, tha ai, “sepse ata mendonin se përfundimisht do ta drejtonin shfaqjen”.
Dhe Rusia, nënvizoi ai, siç do të dojë çdo ukrainas, deri më tani nuk ka negociuar kurrë me mirëbesim, duke i thyer marrëveshjet njëra pas tjetrës. “Pra, zbatueshmëria e këtij propozimi do të varet nga prania e një force ushtarake të besueshme që e pengon Rusinë”, tha Brunnbauer, duke shtuar “unë nuk e shoh vërtet këtë.”
Ashtu si shumë simpatizues të kauzës ukrainase, Brunnbauer propozon të ushtrohet më shumë presion mbi Rusinë dhe të dërgohen më shumë armë për ukrainasit, në mënyrë që të përpiqen të ngrijnë vijën e frontit aty ku është dhe të mos detyrohen të heqin dorë nga Donbasi perëndimor ose territore të tjera.
Peter Harris, një shkencëtar politik në Universitetin Shtetëror të Kolorados, argumentoi se referendumet e propozuara janë të pasuksesshme. Asnjëra palë nuk dëshiron që çështja territoriale të vendoset me anë të një plebishiti, tha ai.
“Për Ukrainën, do të ishte një lëshim që këto janë territore të diskutueshme dhe se Rusia ka një pretendim [legjitim] mbi to. Në thelb, nëse Ukraina do të binte dakord me këtë, do të ishte dakord me një proces ligjor me anë të të cilit pushtimet e paligjshme të territoreve të saj lindore mund të bëhen të ligjshme. Nga perspektiva e Ukrainës, nuk ka dyshim për sovranitetin: “një çështje e shtyrë është ende një çështje dhe Ukraina nuk dëshiron të pranojë se ekziston një çështje”,theksoi ai.
Përveç kësaj, kushtet në terren e bëjnë çdo lloj plebishiti të pavlefshëm, argumentoi Harris.
“Ukraina nuk do t’i besonte një procesi të tillë sepse kaq shumë qytetarë të saj kanë ikur ose janë dëbuar, kështu që si mund të votojnë ata?” Rusia ka sjellë kolonë pro-Moskë, duke minuar më tej legjitimitetin e një vote popullore mbi sovranitetin, tha Harris.
Është gjithashtu e rëndësishme, shkroi ai, që Rusia është anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, dhe kështu çdo proces i kryer nën kujdesin e OKB-së do t’i jepte Rusisë një avantazh.
John Feffer i Institutit për Studime Politike, një organizatë amerikane, i cili shkruan gjithashtu në korrespondencë me Foreign Policy, pa një plan të tillë paqeje si më tërheqës për Ukrainën sepse është në prapavijë.
“Zelensky ka folur për riinkorporimin e Donbasit përmes mjeteve jo-ushtarake. Por nuk e shoh modelin e Kosovës tërheqës për Putinin për momentin”, shkroi ai, duke shtuar “Rusia tashmë i ka përfshirë katër rajonet në Rusi: Donbasin plus Khersonin dhe Zaporizhzhian. Me fjalë të tjera, Rusia tashmë e ka vendosur çështjen e sovranitetit”, për sa i përket asaj.
Çdo vëzhgues i ekuilibruar do të pranojë se një marrëveshje e tillë i ofron Rusisë legjitimitet që minon të drejtën ndërkombëtare dhe nocionet themelore të drejtësisë. Por Ukraina, pas betejës së saj të guximshme kundër Rusisë së Putinit, ka një shans për të mbijetuar vetëm nëse Shtetet e Bashkuara mbeten në anën e saj, duke e furnizuar atë me inteligjencë dhe armë, si dhe duke zbatuar sanksione.
Mundësia më e mirë për Ukrainën mund të jetë të ndjekë pikërisht një marrëveshje të tillë dhe pastaj ta bëjë atë të dështojë nga dora e Rusisë. Të paktën kjo do t’i ilustronte administratës Trump atë që shumica e vëzhguesve të tjerë e dinë tashmë: Rusia është në këtë luftë për të pushtuar të gjithë Ukrainën sepse nuk mund të tolerojë një sistem politik më tërheqës se i veti në kufijtë e saj. Arritja e një sigurie të tillë mund të jetë një opsion që Ukraina nuk mund ta përjashtojë. /Përshtatur nga Foreign Policy/
