Rritja e fortë e çmimit të dizelit po ushtron presion mbi bizneset britanike dhe po shton shqetësimet për inflacionin dhe zinxhirët globalë të furnizimit, raporton The Telegraph.
Redhill Manufacturers, një kompani në Worcestershire me xhiro vjetore prej 5 milionë paundësh, prodhon shkallë të vogla portative që përdoren në magazina. Për shkak të rritjes së çmimit të karburantit, kompania tani u paguan transportuesve 15% më shumë për shpërndarjen e produkteve. “Kjo na kushton rreth 15 mijë paund në muaj”, thotë drejtori menaxhues Andy Colley.
Kompania po përballet njëkohësisht me shtrenjtimin e lëndëve të para. Çmimi i naftës bruto mbi 100 dollarë për fuçi ia ka rritur këto kosto me 12%. “Nuk kemi pasur zgjidhje tjetër përveçse t’ua kalojmë këto kosto klientëve. Marzhi ynë i fitimit nuk është i mjaftueshëm për t’i përballuar”, thotë Colley.
Furnizimet globale janë tkurrur
Sipas The Telegraph, bllokada iraniane e Ngushticës së Hormuzit, mbyllja nga Arabia Saudite e tubacionit të rëndësishëm Lindje-Perëndim dhe ndalimi rus i eksporteve të dizelit në kontekstin e luftës në Ukrainë kanë kufizuar furnizimet ndërkombëtare.
“Shkalla e ndërprerjes është diçka që tregu nuk e ka parë më parë”, thotë Janiv Shah nga Rystad Energy. Sipas të dhënave të Argus Media, rreth një e pesta e dërgesave globale të dizelit ka dalë nga tregu.
Çmimet evropiane me shumicë janë rritur me 115% që nga fillimi i luftës në Iran në fund të shkurtit. Argus Media raporton se çmimi arriti këtë javë një rekord prej 1.617 dollarësh për ton metrik.
Pse dizeli ka ndikim kaq të madh në ekonomi
Ndryshe nga benzina, e cila lidhet kryesisht me përdorimin e automjeteve private, dizeli luan rol qendror në transportin e mallrave, bujqësi, ndërtim dhe industri.
Rory Johnston, analist i pavarur i tregut të naftës, e përshkruan dizelin si karburantin kryesor të ekonomisë industriale dhe thekson se bizneset kanë pak alternativa afatshkurtra.
“Prek pothuajse gjithçka”, thotë Johnston. “Dizeli është karburanti bazë i punës industriale dhe nuk zëvendësohet lehtë.”
Kjo varësi do të thotë se kompanitë vazhdojnë ta blejnë edhe kur çmimi rritet ndjeshëm. Kostot më të larta të transportit më pas kalojnë përgjatë zinxhirit të furnizimit, nga prodhuesit dhe distributorët deri te konsumatori.
Presion i ri mbi inflacionin britanik
Capital Economics parashikon që inflacioni në Mbretërinë e Bashkuar të rritet nga 3,1% në gusht në 4,3% në shkurt. Paul Dales, kryeekonomist për Britaninë në këtë kompani konsulence, vlerëson se vetëm shtrenjtimi i dizelit mund të shtojë rreth 0,6 pikë përqindjeje në inflacion.
Sektori i transportit rrugor po ndien tashmë pasojat. Jon Lavery nga Road Haulage Association (RHA) thotë se kompanitë e transportit janë nën presion nga kostot dhe se rreth 200 biznese të sektorit kanë falimentuar gjatë këtij viti.
Sipas tij, rritjet aktuale të çmimeve përbëjnë një goditje të rëndë për operatorët dhe do të kalojnë gradualisht te pjesa tjetër e zinxhirit të furnizimit.
Edhe kompanitë që kanë siguruar paraprakisht furnizime me karburant shqetësohen se furnizuesit mund të kërkojnë rinegocimin e kontratave.
Transporti publik kërkon garanci për furnizimin
Confederation of Passenger Transport (CPT), që përfaqëson rreth 900 kompani autobusësh dhe operatorësh të transportit me autobusë turistikë, kërkon që qeveria të garantojë funksionimin e shërbimeve thelbësore në rast të mungesave të karburantit.
“Është thelbësore që këto shërbime të kenë përparësi në rast të mungesave të karburantit”, thotë Alison Edwards, drejtoreshë për politikat në CPT.
Operatori britanik FirstGroup ndërkohë ka rritur mbrojtjen financiare ndaj luhatjeve të çmimit të karburantit që nga fillimi i luftës në Iran, për të kufizuar ndikimin e rritjeve të mëtejshme të kostos së dizelit.
Presioni po prek edhe transportin detar. UK Chamber of Shipping paralajmëron se kompanitë e kroçerave janë veçanërisht të ekspozuara, sepse shumë bileta për sezonin e dimrit janë shitur vite më parë me çmime të përcaktuara përpara rritjes së kostove të karburantit.
Dhoma britanike e transportit detar kërkon gjithashtu investime në infrastrukturën e furnizimit me karburante, përfshirë alternativat si gazi natyror i lëngshëm.
Kriza po ndodh në një moment kur kapacitetet britanike të rafinimit janë tkurrur ndjeshëm.
Numri i rafinerive në Mbretërinë e Bashkuar ka rënë nga nëntë në vitin 2000 në vetëm katër. Si rezultat, vendi është bërë më i varur nga importet e produkteve të rafinuara.
Në vitin 2003, importet mbulonin 14% të konsumit britanik të dizelit. Vitin e kaluar kjo përqindje arriti në 54%, sipas Fuels Industry UK.
“Jemi më të varur se kurrë nga tregjet globale, sepse kemi numrin më të vogël të rafinerive në historinë moderne”, thotë Elizabeth de Jong, drejtuese e organizatës.
SHBA mund të shtojë presionin mbi tregun
Një tjetër burim pasigurie vjen nga Shtetet e Bashkuara, ku çmimi i dizelit ka kaluar për herë të parë nivelin prej 6 dollarësh për gallon. Udhëheqësi i shumicës në Senat, John Thune, tha se është i hapur ndaj shqyrtimit të një ndalimi të eksporteve amerikane të dizelit.
Shtetet e Bashkuara eksportojnë rreth 1,4 milionë fuçi dizel në ditë, një sasi që korrespondon me rreth 6% të tregut global, duke përjashtuar konsumin e brendshëm amerikan.
Johnston paralajmëron se një ndalim i tillë mund të rrisë ndjeshëm çmimet jashtë SHBA-së dhe, sipas vlerësimit të tij, në një skenar ekstrem çmimi i dizelit mund të arrijë në 300 dollarë për fuçi. Mesatarja në gusht ishte rreth 173 dollarë.
Analistët e cituar nga The Telegraph argumentojnë gjithashtu se kufizimi i eksporteve mund të ketë pasoja të padëshiruara edhe brenda SHBA-së, duke nxitur rafineritë të ulin prodhimin.
Furnizimet po monitorohen
Sekretari britanik i Biznesit, Jonathan Reynolds, tha se qeveria po monitoron nga afër furnizimet me karburant dhe u bëri thirrje qytetarëve të mos alarmohen.
“Ne i mbajmë të gjitha këto çështje nën shqyrtim të vazhdueshëm”, tha Reynolds për The Telegraph.
Për kompanitë që po përballen drejtpërdrejt me faturat më të larta, megjithatë, presioni është i menjëhershëm.
Andy Colley thotë se shqetësimi i tij kryesor është ruajtja e aktivitetit të kompanisë dhe vendeve të punës. “Dua të vazhdoj të jem në gjendje të paguaj 50 njerëzit që punësojmë”, thotë ai.
