Nga Orgen Peci
Jadranko Prliq, ish-kryeministri i vetëshpallur i “Republikës së Kroacisë Herceg-Bosnjës”, i dënuar në vitin 2017 nga Gjykata e Apelit e Tribunalit të Hagës me 25 vjet burgim për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, i është drejtuar këtë javë sërish Mekanizmit Ndërkombëtar Rezidual për Tribunalet Penale me një kërkesë për lirim të parakohshëm.
Jadranko Prliq aktualisht po vuan dënimin në një burg në Mbretërinë e Bashkuar, ka parashtruar një kërkesë ku deklaron se pranon vendimin përfundimtar, peshën e krimeve dhe përgjegjësinë e tij personale.
Në letër, ai shpreh pendesë për rolin e tij gjatë luftës në Bosnje e Hercegovinë dhe u përcjell ngushëllime viktimave boshnjake e familjeve të tyre.
“Krimet nuk i kryejnë popujt, por individët. Krimet duhet të pranohen sinqerisht, jo të mohohen apo të justifikohen, ndërsa kriminelët e luftës nuk duhet të shpallen heronj, sepse kjo i fyen drejtpërdrejt dhe thellësisht viktimat”, ka shkruar Prliq në kërkesën e tij.
Ai ka pranuar gjithashtu konstatimet faktike dhe juridike të vendimit të Hagës, përfshirë ato për spastrimin etnik të popullsisë boshnjake. Ish-zyrtari kroat ka shtuar se nëse lirohet, planifikon të jetojë me bashkëshorten në Zagreb — ku banojnë edhe vajzat e tij me familjet e tyre — dhe premton se do të angazhohet kundër glorifikimit të kriminelëve të luftës e për ndërtimin e paqes në rajon.
Muri i Hagës dhe precedentët e një procesi historik
Kjo nuk është orvatja e parë e Prliqit për të lënë qelinë. Një kërkesë e mëparshme e tij u refuzua nga Gjykata e Hagës në mars të vitit 2025. Në atë kohë, kryetarja e Mekanizmit, gjyqtarja Graciela Gatti Santana, theksoi se megjithëse ai plotësonte kushtin formal të kohës për shqyrtim, pesha e jashtëzakonshme e krimeve dhe mungesa e dëshmive të mjaftueshme për rehabilitimin e tij e bënin të pamundur lirimin.
Prliq ishte figura kryesore politike mes gjashtë udhëheqësve të Herceg-Bosnjës të dënuar në të njëjtin proces maratonë. Bashkë me të u dënuan Bruno Stojiq, Slobodan Praljak dhe Milivoj Petković (me nga 20 vjet burgim), Valentin Çoriq (16 vjet) dhe Berislav Pushiq (10 vjet).
Procesi mbetet i stampuar në kujtesën publike edhe për dramën e vitit 2017, kur gjatë shpalljes së verdiktit përfundimtar, Slobodan Praljak piu helm në mes të sallës së gjyqit dhe ndërroi jetë pak orë më pas.
Pendesë me kalkulim apo reflektim i vonuar?
Deklarata e Prliqit se “krimet i kryejnë individët, jo popujt” prek një nga nyjet më sensitive të së drejtës ndërkombëtare dhe tranzicionit pasluftës në Ballkan. Nga njëra anë, përkufizimi i përgjegjësisë individuale është parimi mbi të cilin u ngrit vetë Tribunali i Hagës, për të shmangur fajësinë kolektive të kombeve.
Nga ana tjetër, deklarata të tilla nga figura që drejtuan aparate shtetërore e ushtarake gjatë spastrimit etnik shihen me skeptiçizëm të thellë nga viktimat dhe shoqëria civile. Për familjarët e mijëra të dëmtuarve në Bosnje, pranimi i fajit vetëm pasi janë konsumuar dy të tretat e dënimit ngjan më shumë me një llogaritje të ftohtë juridike për të siguruar lirinë, se sa me një kërkimfalje të sinqertë morale.
Seancat e ardhshme të trupit gjykues në Hagë do të tregojnë nëse Mekanizmi do ta shohë këtë “reflektim” si bazë për lirim, apo nëse pesha e krimeve të kryera mbi popullsinë civile do të peshojë më shumë se çdo pendesë e vonuar.
DITA
