SHBA, Kina, Rusia, ku janë, ku po shkojnë dhe si duhet të sillen vendet e vogla

Me zgjerimin e vendeve të BRICS me gjashtë shtete të reja, duke e cuar numrin në 11, tashmë ato përfaqësojnë rreth 30 përqind të ekonomisë botërore, ose mbi 30 trilionë dollarë nga të cilat 2/3 i takojnë vetëm Kinës. Gjithashtu tregon që partneriteti strategjik Kino-Rus vazhdon i fokusuar në vizionin e tyre revizionist të rendit aktual ndërkombëtar, duke zgjeruar sferën e ndikimit të tyre.

Kjo përforcohet edhe në bashkëpunimet e tyre të tjera strategjike mes tyre, nga Traktati i Bashkëpunimit të Shangait, te furnizimi i ushtrisë ruse me armatim kinez ao zgjerimi i eksporteve ruse të gazit dhe naftës drejt Kinës apo edhe Indisë.

Por kjo është vetëm njëra anë e medaljes.

Ana tjetër është që Rusia është partneri inferior në një marrëdhënie përherë dhe më asimetrike me Kinën ku aktualisht kjo e fundit ka një ekonomi 10 herë më të madhe. Kina pritet të hyjë në recesion të fortë ekonomik për vitet dhe ndoshta dekadat në vijim.

Tajvani mund të shndërrohet në Ukrainën e Kinës në rast ndërhyrje ushtarake. Rivaliteti kino-rus është ende i fortë dhe shtrihet nga shpopullimi rus i Siberisë dhe një demografi në rënie e Rusisë te beteja për kontrollin e Azisë Qëndrore dhe kontrollin e rrugëve energjetike.

Gjithashtu BRICS i zgjeruar që përfshiu njëkohësisht A. Saudite dhe Iran të cilat janë në një detantë të përkohshme mundësuar nga ndërmjetësimi kinez, nuk do të thotë që ka një platformë kohezive, një vizion të mbështetur në politika, një ideologji të përbashkët apo edhe një monedhë rivalizuese ndaj dollarit.

Për më tepër rivaliteti i ashpër iraniano-saudit që varion nga kontrolli i gjirit persik dhe ngushticës së Homuzit deri te përdorimi i burimeve të naftës për të shtrirë ndikimin në Lindjen e Mesme apo Afrikën e Veriut ka gjasa të vazhdojë.

Shumëcka do të varet dhe nga fati i luftës Rusi-Ukrainë, përforcimi dhe vendosmëria e NATOs, detanta apo rivaliteti strategjik SHBA-Kinë, asimetritë ekonomike, luhatja e tregjeve financiare dhe gara në hapësirë, inteligjencë artificiale dhe zhvillimi i tregjeve të reja.

Gjithashtu është tunduese të flasësh për cikël perandorish, madje dhe kur këto e ruajnë në mos hegjemonitetin të paktën primacinë falë kombinimit të fuqisë së ashpër (ushtarake & ekonomike) me atë të butë (vlerore, ideologjike & kulturore) sic është rasti i SHBA–së.

Por nuk duhet harruar që alternativat janë vetëm të dyllojshme. Ose zëvendësohet nga një perandori e re të cilën edhe ndjekësja me e afërt Kina nuk e ka takatin të paktën dhe për nje shekull ose i lë vendin një sistemi të mirëfilltë anarkik i ngjashëm me atë që pasoi rënien e Perandorisë Romake.

Jetojmë në kohëra interesante ku aleancat janë më fluide se kurrë, mundësitë dhe sfidat që varen sa nga shfrytëzimi i burimeve aq edhe nga burimet njerëzore dhe kapitali i fuqisë së butë, si dhe shanset për maksimizim të interesave kombëtare me rreshtimin e duhur gjeopolitik mund të përforcohen me diplomacinë e duhur proaktive (jo reaktive) edhe për vendet e vogla si Shqipëria.

—–

Ilir Kalemaj, zv.rektor i Universitetit të Nju Jorkut Tiranë